Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LABIUM

Gramatyka
  • Formylabium, labeum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. propr. propr. warga, usta
      • α. + labiorum suorum (votivos) vitulos Deo afferre (immolare) zanosić (błagalne) modły
      • β. + labiis digitum obicere położyć palec na ustach tj. nakazać sobie milczenie
      • γ. + mutis labiis supprimere przemilczeć, pominąć milczeniem
      • δ. + de labiis et lingua alicuius non recedere być stale na czyichś ustach, być przedmiotem rozmów
    • 2. meton. język, mowanamowa, podszept
  • II.

Pełne hasło

LABIUM s. LABEUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • N.
  • L.
I.
1. propr. warga, usta; labrum. Vocis etymologium explicat (ex Isid. Orig. 11,1,50)
GŁOG. Phys. fol. IVb : l-ia a lambendo dicuntur.
Glossa Pol.
GLb p. 55 : «vargy» l-ia.
Additur
oris ( AKapSąd III p. 210, a. 1525 ; GLb p. 55 ) .
Praec. pl. (respectu facultatis loquendi) dicuntur
melliflua ( DŁUG. Hist. I p. 552=II p. 325 ed. nov.) , sancta
( id. Op. p. 38, opp. incircumcisa:
CodEp III p. 531, a. 1434) , laxata ( ZabDziej II p. 239, a. 1485) , venenosa ( KodLit p. 173, a. 1413), item detractionis ( KodTyn p. 109, a. 1345). Iuncturae verbales labia aperire (ib. ; alicui: ArPrawn I p. 219, saec. XV) ; item (in malam partem) resolvere ( ZabDziej II p. 509, a. 1489 et saepius); opp. labiorum ianuas concludere (metu et taciturnitate: DŁUG. Op. p. 29 ).
N. formulam adv.
distinctis labiis głośno, na glos; alta voce
DŁUG. Op. p. 118 : quod votum in sanctum Dei distinctis 1-iis in plurimorum audientia devoverat.
Opp.
sine labiis et sine lingua w milczeniu; silentio
ArHist V p. 249 (a. 1332) : Deum adorare sine 1-iis et sine lingua hoc sit adorare in spiritu (ed. -us) et veritate.
Locut. (in imagine)
α. labiorum suorum (votivos) vitulos Deo afferre (immolare) zanosić (błagalne) modły; Deum supplicare (e Vlg. Ose. 14,3)
KodWp I p. 146 (a. 1234) : qui religiosi ... iuxta prophetam ... vitulos 1-orum suorum Deo iugiter immolant.
CodPom p. 633 (a. 1241) : fratribus ... Deo ... vitulos 1-orum suorum afferentibus.
Simili sensu
vota labiorum suorum solvere ( JAC. PAR. RefEccl p. 82 ).
β. labiis digitum obicere położyć palec na ustach tj. nakazać sobie milczenie; silentium sibi imponere, conticescere
CodEp III p. 246 (a. 1476) : obicio 1-iis digitum, verum hoc constat, quod etc.
γ. mutis labiis supprimere przemilczeć, pominąć milczeniem; silentio praeterire
KADŁUB. p. 111 : si ... ex tuis antecessoribus quendam mutis labiis suppressero.
δ. de labiis et lingua alicuius non recedere być stale na czyichś ustach, być przedmiotem rozmów; in ore alicuius esse
DŁUG. Op. p. 609 (a. 1450) : et publice et privatim non recedit de 1-iis et lingua illorum, qui praesunt.
2. meton. język, mowa; lingua, vox. Occ. namowa, podszept; suasus, suasio
BRUNO Pass. p. 197(= p. 12,8 K.) : contra noxias uoluptates et 1-ia insurgentium uiciorum omni arte ... occurrit.
II. brzeg, krawędź (naczynia)] labrum (vasis)
NIC. BŁ. Tract. fol. i IIIa : sacerdos facit magnum crucem ... super ... 1-um calicis.
VSt p. 387 (inventarium ecclesiae Gnesnensis a. 1450) : calix argenteus ab infra in l-o inauratus.
Cf. Th. VII 2,777,11 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)