Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IACIO

Gramatyka
  • Formyiacio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, ieci, iactum
  • Część mowyczasownik
Znaczenia
  • A.
    • 1. + tela, lapides, sagittas sortem inter aliquosrzucać, ciskać, miotać
    • 2. zakładać, stawiać, budować
    • 3. (de visu) zwracać, kierować, patrzeć
  • B.
    • 1. (liquores) wylewać, rozlewać
    • 2. + semen belli sementem virtutis discidiorum germen inter aliquos rozsiewać, rozrzucać, siać
      • b. acc.
      • c. + ad
      • d. acc. abl. instr.
      • |e. abl.+ in
      • f. + inter
      • g. transl.+ per
  • A.
    • 1.
      • a. miotać, rzucać (np. obelgi na kogoś itp.)
      • b. (publicznie) wypowiadać coś, mówić, głosić
    • 2. uczynić, zrobić
  • B. aliquem: wysłać, zesłać (na wygnanie), zakuć (w kajdany)

Pełne hasło

IACIO, -ere, ieci, iactum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
[inf. praes. iaciere:
MPH V p. 850 (a. 1440) : nusquam fuit visus visum suum ... per angulos iaciere.
Confunditur c. verbo iacendi :3. sg. ind. impf. act. iacebat:
AGZ XII p. 97 (a. 1441) : Paulus ... penam ... iudicio racione, quia in mensam iacebat ante iudicium.
3. sg. ind. fut. pass. iacetur:
JAC. PAR. I p. 351 : fidei fundamentum caucius iacetur.
part. fut. pass. iacendus:
RachWaw p. 145 (a. 1530) : super vecturam ... lapidum ad iacendum fundamentum.
I. propr.
A.
1. rzucać, ciskać, miotać; aliquid iaculari, iactare (v. gr. tela, lapides, sagittas sim. ). Occ. sortem inter aliquos :
ArPrawn VII p. 260 (a. 1574) : quattuor ... eligi debent, inter quos sors i-etur et in quem sors ceciderit, is munere illo perfungetur.
Item in imagine
aleam (in periculo), spei ancoram in Christo ( DŁUG. Op. p. 291 ) .
N. aliquem powalić; sternere.
2. zakładać, stawiać, budować; ponere, struere. Saepe in imagine, v. gr. amicitiae (fidei) fundamentum ( et Tom. I p. 41, a. 1509) , fiduciam ad divinum praesidium (cf. infra 36). Occ. rete.
Item
casses (sensu latius translato)
KADŁUB. p. 88 : frater sub amoris pretextu tendit laqueos ... casses i-it.
3. (de visu) zwracać, kierować, patrzeć; conicere, dirigere, respicere: et
MPH III p. 787 (a. 1453) : i-cto per fenestrarum rimas visu.
Cf. Th. VII 40,73 sq.
B.
1. (liquores) wylewać, rozlewać; effundere, diffundere
DŁUG. Hist. I p. 400(= II p. 166 ed. nov.): aquas... in ora regine exanguis ... i-ncium pontificum.
Ib. III p. 557 : feminam praedictam ex subordinatione Cruciferorum squaliores praedictos in regis ignominiam consulto i-isse.
2. rozsiewać, rozrzucać, siać; disicere, spargere, serere. In imagine semen belli ( AAlex p. 355, a. 1503 ; item sementem virtutis : KADŁUB. p. 90 ) , discidiorum germen inter aliquos ( DŁUG. Hist. III p. 106 ) . Constr. ad A—B: a. abs.
b. sq. acc.
N. cum aliqua re :
KsgKaz p. 391 (a. 1397) : servus ... traxit cultellum super famulos dominorum et iecit Johannem cum vitro.
c. sq. ad :
DŁUG. Op. p. 36 : omnem suam fiduciam ad divinum iecit praesidium.
d. sq. in c. acc. Additur abl. instr. , v. gr. lapidibus sim.( AKapSąd II p. 361, a. 1510) .
e. sq. in c. abl.
MIECH Chr. p. 236 : in monte ... chorus per ... episcopum ... i-ctus et iniciatus est.
f. sq. inter :
DŁUG. Hist. III p. 106 : Bohemiae rex inter ipsos ... Poloniae ... principes discidiorum germen i-it.
g. sq. per supra 6, 54 ; 7,19 et ;
WAPOW. Chr. p. 171 : i-ctis per Aliam et Praegolam flumina pontibus.
II. transl.
A. aliquid
1.
a. miotać, rzucać (np. obelgi na kogoś itp.); obicere alicui, mittere in aliquem, v. gr. minas sim.
b. (publicznie) wypowiadać coś, mówić, głosić; (in publicum) dicere, iactare, praedicare, spargere.
Constr. ad a—b: sq. acc. (additur in praeiudicium alicuius *KodUJ IV p. 49, a. 1513), sq. de (
Tom. I app. p. 35, a. 1510 : venturi ... sunt ad nosValachi oratores ... j-turi ,procul dubio de innovando bello Tartaris),
sq. in c. acc. c. occ. stimulos alicui podniecać; incitare aliquem
PAUL. CR. p. 92, v. 353 : nisi rex militibus stimulos i-sset.
2. uczynić, zrobić; facere
DŁUG. Op. p. 207 : i-cto signo crucis omnis illa daemonum caterva ... evanuit.
N. initium cum aliquo :
Tom. XII p. 52 (a. 1530) : egi cum litteris mihi commissam ... et jam jeci non contemnenda initia cum reginali majestate.
Cf. Th. VII 42, 41 sq.
B. aliquem: wysłać, zesłać (na wygnanie), zakuć (w kajdany); mittere (in exilium), dare (in vincula)
MPH V p. 993 (saec. XIII ex.ex) : qui post Wlazislaum i-tum in exilium regnauit.
JANKO p. 719 : quem ... filiaster suus ... expugnavit et in vincula cum filio jecit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)