General
Full Entry
More

PERTRACTO

Grammar
  • Formspertracto
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -are, -avi, -atum
Meaning Outline
  • I.
    • 1. manibus tractare, contrectare.
    • 2. med. obtegere
  • II.
    • A.
      • 1. tractare, uti (aliquo modo), v.gr.
        • α. + verbis et factis et consilio
        • β. + (in) expensis victum alicui praebere
      • 2. + pertrahendi) compellere, cogere
    • B. + aliquid agere, tractare, praec.
      • α. + bellum:
      • β. + colloquium cum aliquo:
      • γ.
      • δ. iur.
      • ε.
      • ζ. + tormenta fieri, agi, exsistere
  • III.
    • A.
      • 1. considerare, examinare, perpendere.
      • 2. (scripto) tractare
    • B.
      • 1. colloqui, discutere
      • 2. tractare, tractando constituere

Pełne hasło

PERTRACTO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • O.
[pass. sensu act.
CracArt suppl. I p. 52 (a. 1411) : cum ... uxore sua permanere et maritali affectione pertractari.
AKapSąd II p. 906 (a. 1461) : cum qua ... in uno (sic ) domo ... visus est commanere et eam carnaliter pertractari.]
I.
1. dotykać; manibus tractare, contrectare.
N.
curiose przeszukiwać; perscrutari
MARTIN. OP. Chr. p. 352 : curiose ... bursam p-ns literas imperatoris conspexit.
2. med. okładać; obtegere
THOM. Med. p. 305 : regio matricis et muliebria bene cum herbis p-entur.
II.
A. aliquem
1. obchodzić się z kimś, postępować, traktować; tractare, uti (aliquo modo), v. gr. benivole ( ArPrawn I p. 237, saec. XV in.in et saepius), caritative ( ArHist ΧII 2, p. 291, saec. XIV ex.ex) , favorabiliter ( PommUrk II p. 443, a. 1281 et saepius), honorifice ( AnnMp p. 27, a. 1249 ; honorabilissime: CodVit p. 715, a. 1426 ; item omni honore, benevolentia et caritate, syn. prosequi: PP II p. 171, a. 1453 ; magnis et immensis honoribus: *CodEp II p. 247, a. 1430) , magnifice ( ChrMp p. 17 ), in pura amicitia (se mutuo: Dogiel I p. 11, a. 1460), etiam pro vero et legitimo canonico (syn. tenere: KodWp III p. 736, a. 1399) ; opp. male ( HistTart p. 95 ) , severe ( AKapSąd ΙII p. 371, a. 1480) , verbis indecentibus ( CodEp II p. 259, a. 1431).
N. locut.
α. verbis et factis et consilio i.q. commercium habere
KodWp V p. 590 (a. 1437) : partes ... rancorem ... dimittant... et se verbis et factis ... et consilio publice et oculte p-ent.
β. (in) expensis dać utrzymanie; victum alicui praebere
KodWp II p. 589 (saec. XIV med.) : si ... villam ... eos ministeriales ... expensis non p-ant nec procurant etc.
KodMp III p. 209 (a. 1367) : quem nuntium ipse scoltetus in expensis pbit.
Item
epularum administratione :
DŁUG. Hist. I p. 92 (= I p. 151 ed.nov.) : epularum protelata administratione opipare p-antur.
Praec. de coniugibus
affectione coniugali (se invicem: ArHist ΙII p. 346, a. 1472 et saepius), maritali vel matrimoniali affectione vel affectu ( ArHist V p. 93, a. 1410 ; ZabDziej II p. 62, a. 1483 ; cf. et saepius), in favore matrimoniali ( AKapSąd II p. 41, a. 1418) , prout vel uti uxorem ( KodWp IX p. 119, a. 1428 ; AKapSąd III p. 43, a. 1475) , ut maritum (honeste: AKapSąd III p. 220, a. 1422) , carnaliter ( KodWp VIII p. 119, a. 1428 ; et ).
2. singulare (fungitur vice vocis pertrahendi) zmuszać; compellere, cogere
ChrMp p. 22 : nonnullas uxores nobilium oppressione ad suos amplexus p-ntes famuli.
B. aliquid zajmować się czymś, sprawować, wykonywać; agere, tractare, praec. negotia ( KodWp I p. 191, saec. XIII med.med et saepius).
Syn.
transigere ( DŁUG. Hist. IV p. 538 ; ;additur apud aliquem:
CodEp III p. 155, a. 1471 : pro nonnullis ... negotiis ... apud eius regiam maiestatem p-ndis).
Dicitur
bono ordine ( ŹrWaw I p. 50, a. 1476, item debito fine (praesentia: *PommUrk VI p. 421, a. 1309) . Ceterae iuncturae notabiliores:
α. bellum:
WAPOW. Chr. p. 172 : rex ... coeptum bellum p-re coepit.
β. colloquium cum aliquo:
KodMaz(K) p. 329 (a. 1230) : nobis ... ad colloquium procedentibus cum duce Cunrado ... p-ndum.
JAC. PAR. RefEccl p. 262 : quam gratum dulceque colloquium anima devota cum suo dilectissimo sponso saepe p-re consuevit.
Simili sensu
pertractare nude positum, cf. infra II B 1.
γ. cultum divinum (sollicite et constanter, syn. augere: AGZ VII p. 73, a. 1427 ; peragere ib. V p. 95, a. 1439) ; simili sensu divina vel munda ministeria ( KodWp I p. 131, a. 1233) vel mysteria ( VINC. p. 395 ; DŁUG. Op. p. 98 ) ;, item sancta ( StPPP IV p. 69, a. 1423).
δ. iur. iudicium (inter aliquos, de iudice AConst p. 6, a. 1233 et saepius); syn. observare ( ŁASKI ComPriv fol. 11a ) ; simili sensu causam ( KodPol II p. 20, a. 1238 ; Lites I p. 85, 1338 ; PP V p. 127, a. 1429 ;et saepius).
Item de partibus in iudicio
causam prowadzić proces; iure agere
ArPrawn X p. 94 (a. 1401) : incole ... coram ipsorum iudicio causas p-ent et ius experientur.
PrPol p. 113 (a. 1400) : pueri constituerunt suum procuratorem in causa, quam habent cum Johanne p-re.
ε. miraculum (circa aliquem: VSt p. 343 ).
ζ. tormenta ( CodSil II p. 90, a. 1361). Mediopass. odbywać się, dziać się, zachodzić; fieri, agi, exsistere
*Dogiel I p. 439 (a. 1502) : nosti ... quae hodie p-antur, quam cuncta in tumultu sint.
III.
A.
1. rozważać, szczegółowo badać, przemyśleć; considerare, examinare, perpendere.
Syn.
recensere ( DŁUG. Op. p. 6 ).
Additur
secum (tacito corde: VAdAnt p. 18, 13 ; MARTIN. OP. Chr. p. 189 ) ;, (sedula) mente ( KodWp I p. 113, a. 1230 et saepius), vario mentis discursu (cf. infra 500,13).
2. omawiać, przedstawiać (na piśmie); (scripto) tractare
VITELO Persp. p. 131 : omnium uisibilium generalibus passionibus p-tis operi finem damus.
THOM. Med. p. 7 : in Lilio capitulo de alopicia ... de natura et generacione pilorum ... plenius p-atur
(ita ib. saepius).
KodMp III p. 358 (a. 1385) : cuius scolteti causa vendicionis in hac litera p-atur.
B.
1. prowadzić rozmowę, rozmawiać; colloqui, discutere
KodWp III p. 719 (a. 1399) : Sta nislaus ... recognovit, quod ... Nicolaus nunquam de hoc facto cum ipso p-vit.
RFil XXV p. 147 (saec. XV ex.) : p-bant «gadaly» de vobis.
2. pertraktować, uzgadniać drogą rokowań; tractare, tractando constituere
PommUrk VI p. 175 (a. 1323) : si ... excesserimus post sonam p-tam.
KsgRachKr II p. 139 (a. 1396) : debet stare huiusmodi florenorum composicio ... sicut ... fuit inter ipsos antea oretenus p-tum.
Constr. ad A-B:
a. sq. acc. b. sq. de. c. sq. enunt. interrog.
KodMaz(K) p. 112 (a. 1185) : considerans et sepe p-ns, quam bonum ... esset, si etc.
DŁUG. Op. p. 125 : quid sibi ... vellet visio, vario mentis discursu p-bat.
BYSTRZ. Log. fol. f Ia : de isto, an sit bene dictum, alias p-bitur.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)