- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
ZabDziej II p. 151 (a. 1484) : Iohannis ... ministris eclesie de ...Dolina.abl. sg. ministri
ib. p. 238 (a. 1485) : presentibus ... Leonardo presbitero ... et Alberto ministri eclesie.]
I.
1.
ten, kto podaje (do stołu); qui aliquid (ad
mensam) ministrat
,
v.
gr. cervisiae (in domo:
AKapSąd II
p. 551, a.
1445).
2.
służący, sługa;
famulus,
servus.
Glossa
Pol.
GLb p. 64 : m-er «sluzebnyk».
N.
etymologiam m.
ae.
GŁOG. Alex. I fol. B VIIIa : m-er i. seruus, quasi minor iste in statu.
Constr.
a. sq.
gen.
,
v.
gr. balnei (
RachKról
p. 167, a.
1478
et saepius
ib.
), ecclesiae (
AKapSąd III
p. 785, a.
1514,
cf.
tamen sensu diverso
infra III 1 a).
N.
locut.
crudelitatis
kat;
carnifex
GLb p. 7 : apparitores dicuntur ... m-i crudelitatis ad interficiendum malefactores.b. sq. ad :
KomPolit p. 135 (saec. XV) : servus et m-er ad vitam.Cf. Th. VIII 1003,79 sq. c. sq. adi. , v. gr. angelicus ( VAdAnt p. 44,3).
3.
sprawca, wykonawca; exsecutor, auctor
,
v.
gr. caedis (
Tom. I
p. 22, a.
1508)
, operis (
DŁUG. Op.
p. 601
)
, salutis (de
medico
CRIC.
in
Tom. X
p. 451,
a. 1528)
, vastitatis (syn. auctor:
DŁUG.
Hist. I p. 473= II
p. 238
ed. nov.), voluntatis (alienae
ib. V
p. 337
).
N.
constr. sq.
ad
(c.
gerundivo)
CALLIM. Hist. p. 52,18 : ad omnia periculosa ... obeunda m-um se offerre.
II.
1.
urzędnik dworski, dworzanin; aulae principis
magistratus, aulicus
VAdAnt p. 36,7 : Uolpharius imperialis m-er et sibi dilectus cubicularius.
KodWp II p. 19 (a. 1289) : intuentes fidelia grataque obsequia dilecti et specialis m-i et servitoris nostri Petri ... Winiarczyk ... hereditates ipsius ... absolvimus ... a ... castri citacione.
DokMp I p. 27 (a. 1317) : meritis et servitiis ... fidelis nostri m-i Mstugionis heredis de Dambno.
2.
urzędnik książęcy lub miejski; principis vel
civitatis magistratus
KodMp II p. 190 (a. 1293) : hereditatem liberam ... ab omnibus iudicibus Polonicalibus, officialibus, m-is, ministerialibus ... et exactoribus.
AGZ III p. 98 (a. 1389) : omnes ... nobiles dominos ... advocatos... m-os, scultetos ... et generaliter omnes ... cuiuscumque preeminencie ... iudicia spiritualia et secularia gubernantes.
DokMp VII p. 55 (a. 1420) : prefate civitatis cives, incolas et m-os circa hanc nostram ... concessam graciam ... conservare.
CorpJP III p. 331 (a. 1515) : capitaneo et dispensatori cum reliquis officialibus et omnibus m-is eorum.
3.
iudicis
et
abs. :woźny sądowy, pierwotnie pomocnik sędziego, później niższy urzędnik sądowy doręczający pozwy, odbywający
wizje lokalne
itp.
; primum iudicis administer, deinde magistratus iudicialis minor, praeco
KsgGrWp I p. 185 (a. 1393) : m-er judicis videlicet «vosni» ... cognovit, quod etc.
TPaw IV p. 657 (a. 1397) : Jasco ... comparuit terminum ... secundum recognicionem m-i ... dicti Barsi (cf. ib. supra preco Barsczi veniens ad iudicium).Cf. MINISTERIALIS II B 1.
N.
constr. sq.
in c .
abl.
MATTH. Prax. p. 96 : quilibet ... talis ... est ... iudex et m-er in causa, in qua fert vel scit sententiam esse ferendam.
III.
eccl.
1.
kapłan, duchowny;
sacerdos.
Additur
Dei (
GALL
p.
122,17)
, Christi (
KodMp I
p. 33,
a. 1246)
, domus Dei (
ArPrawn V
p. 479, saec.
XV ex.)
, dominicalis mensae (
VAdAnt
p.
11,15)
.
Praec.
a.
ecclesiae, capellae
sim.:
kapłan pełniący obowiązki w określonym kościele lub
kaplicy;
sacerdos, qui officia ad Dei
cultum pertinentia in certa
quadam ecclesia vel capella perficit
GALL p. 160,8 : de custodibus ecclesie vel m-is ... liberaliter ordinavit Boleslaus dux.
KodWp I p. 63 (a. 1209) : ecclesie Beate Marie in Lubens et eius m-orum usibus villam ... attribui.
DokMp VII p. 315 (a. 1431) : capellanorum seu m-orum ... capellae, quos ad peragenda divina officia ... regina ... in ipsa capella duxerit deputandos.
KodUJ I p. 176 (a. 1433) : capella sancti Adalberti ... fundata pro presbytero seculari sive m-o.
Occ.
loco formulae modestiae in litteris episcoporum obviae
KodMp II p. 21 (a. 1210) : ego ... Vincencius ... Cracouiensis ecclesie humilis m-er (cf. KodKKr I p. 13 a. 1213).
KodWp I p. 149 (a. fere 1234) : nos Fulco Gnesnensis ecclesie m-er humilis et Paulus Poznaniensis episcopus.
b.
altaris
altarzysta, kapłan pełniący obowiązki liturgiczne przy
określonym
ołtarzu;
i. q. altarista (cf.
s.
v.
supra I 434,30
sqq.)
KsgŁawKr p. 291 (a. 1395) : pro sacerdote m-o altaris.
KodMp IV p. 85 (a. 1403) : altari ipsiusque m-o, qui pro tempore fuerit, altariste ... domum cum area ... damus.
N.
primus :
LiegnUB p. 337 (a. 1424) : altaris secundi ministerii ... Johannes ... presbyter debet esse primus m-er.
c.
verbi divini
kaznodzieja;
praedicator
KsgPszcz p. 19 (a. 1592) : Yacobus Malynski, verbi divini m-er in Brzescze.Simili sensu ambonae :
APozn III p. 82 (a. 1504) : tutoribus ambone Almanicalis et eius m-i.
d.
claustri
zakonnik;
monachus
KsgHenr p. 33 : dux Bolezlaus ... contulit huic claustro et eius m-is Iaurowicz vicum.
e.
ministrant, niższy duchowny usługujący przy mszy
św.
; inferioris ordinis clericus, qui sacerdoti in missa
celebranda adest
StSyn III p. 18 : nullus nisi cum m-o missam dicat.
f.
scholae
kleryk uczący w szkole parafialnej;
clericus in parochiali schola
pueros docens
ŁASKI LibBen I p. 162 : ecclesie rector ... servat unum vicarium manualem et m-um seii rectorem scholae.
2. ordinis religiosorum
a.
provincialis
et
abs. : prowincjał,
przełożony prowincji zakonnej;
religiosorum provinciae
praepositus
*KodMaz(K) p. 366 (a. 1232) : dilectis filiis m-is et fratribus ordinis Praedicatorum in regno Bohemie constitutis.
HistTart p. 55 : reverendissimo patri ... m-o fratrum Minorum in Bohemia et Polonia degentium.
KodMp II p. 146 (a. 1280) : in manus venerabilis in Christo patris nostri fratris Nicolai m-i prouincialis ordinis Minorum.
b.
generalis
generał zakonu;
ordinis religiosorum praepositus supremus
MARTIN. OP. Chr. p. 433 : Nicolaus papa ... prius dictus frater Hieronymus, de ordine Minorum fuit, quorum m-er fuerat generalis.
CodVit p. 1051 (a. 1424) : domino Angelo de Senis sacre theologie professori ac m-o generali et quibusvis ordinis fratrum Minorum m-is et prelatis.
IV.
mus. nazwa akcentu
muzycznego; accentus musici appellatio
LIBAN fol. G IIb : de musicis ... accentibus quidam dicuntur reges, qui scilicet sermonem distinguunt et ad rectam intelligentiam quoslibet sententiae versus ordinant; alii vero, qui regem praecedunt, m-i vocantur.