- Dc.
- B.
- L.
- Ha.
- N.
- K.
I.
adi.
sądowy;
ad iudicium pertinens,
iudicialis
KodMp II p. 208 (a. 1303) : procuratores ... renunciauerunt ... omni iuri ... et processibus i-ijs et inquietationibus, quibus de facto iam dicte domine ... questio mouebatur.
ArPrawn IV p. 21 (saec. XIV med.) : pauperes plurima dampna ... patiuntur ... in eo, quod catervatim et in turmis, non per modum i-e potestatis, ad aliquam villam pignoratores accedentes ... committere plurimas presumunt rapinas.
II.
subst.
iustitiarius,,
-ii
m.
1.
iur.
t. t.
a
. justycjariusz, tzw. oprawca,
urzędnik, który ścigał przestępstwa zagrażające spokojowi publicznemu i przeprowadzał śledztwo;
magistratus qui pacis turbatores
publice persequebatur causamque in iudicio cognoscebat
KodWp II p. 393 (a. 1326) : ne potestates seculares aut officiales vel i-ii ... hominibus degentibus in bonis ecclesie ... honera ... imponant.
Ib. III p. 71 (a. 1357) : bona premissa eximimus ... a singulis impeticionibus ... i-orum, qui «oprawce» dicuntur vulgariter (cf. GLt p. 27; StPPP VII p. 433, a. 1481; GLb p. 55) sed dominus archiepiscopus et suum capitulum ... ponent suum in bonis ecclesie i-um etc.Ita vulgo usque ad saec. XV ex. Additur Cracoviensis ( DokMp I p. 159, a. 1368 et saepius), Premisliensis ( KsgPrzem I p. 217, a. 1433).
b.
transl. ten,
kto gorliwie wymierza
sprawiedliwość; qui iustitiam
stricte exigit
Lites I p. 150 (a. 1339) : dominus Wladislaus, dominus prefate terre Pomoranie, non erat bonus i-us et multa dampna, iniurie et spolia et oppressiones fiebant in dicta terra ... quia dictus dominus Wladislaus ... nolebat dictos excessus corrigere nec iustitiam facere de malefactoribus.
MPH III p. 267(a. post 1396): palatinus Mazovie ... fuit magnus i-us ... velut zelator iusticie fervidus etc.Ita saepius.
2.
tzw. prawidlnik, człowiek godny zaufania, pełniący z
polecenia sądu określoną funkcję w danej sprawie (odbiór przysięgi, zeznań
świadków, dokonanie wizji); vir bonus, cui
vulgo fides habebatur, cui iudices in causis diiudicandis certa quaedam negotia
peragenda (ut iusiurandum accipiendum, testimonia audienda sim.) deputabant
RotKość p. 409 (a. 1421) : coram iudicio adductis patruis suis ... et duobus testibus ... recepto subcamerario vel i-o apud capitaneum Wschowensem, si subcamerarius non esset ... se purgabit.
PP V V p. 41 (a. 1426) : presente Paulo Szorcz, procuratore Nowogrodensi, i-o per dominum ad premissa specialiter deputato.Ita passim usque ad saec. XVI. Glossae Pol.
MazZHerb p. 2 (a. 1432) : subcamerarii ... quem dominus dux Boleslaus deputhavit in i-um, wulgariter «prawidnikem dal» (cf. ib. p. 4, a. 1434; IurMas I p. 217, a. 1463).