- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- L.
- N.
- K.
I.
1.
pomoc, wspomożenie, wsparcie;
adiumentum,
auxilium.
Dicitur
iuvaminis contentatio
(
CorpJP II I
p. 451, a.
1519)
, iuvaminum incrementa
(
BiblMuz I
p. 200, a.
1474)
.
Iuncturae verbales
α. iuvamen dare (ad aliquam
rem:
ArHist V
p. 228, a.
1400)
, facere (alicui rei:
CorpJP II I
p. 451, a.
1519
; contra aliquem:
Lites II
p. 236, a.
1238
;
Dogiel I
p. 539, a.
1396)
, impendere (
*LhnUrk I
p. 497, a.
1353)
, praestare (
Lites I
p. 432, a.
1326
;
DokMp VIII
p. 252,
a. 1443),
item pro iuvamine se ponere (
AnnMP
p. 37, a.
1256).
β. iuvamine confovere (
Ztschr. LX
p. 172, a.
1301)
, relevare (
KodWp II
p. 259,
a. 1308)
, suffulcire (
KodMp IV
p. 41, a.
1393)
.
Item
(aliquem sibi) in iuvamen admittere (
Lites 11
p. 236, a.
1412)
.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
α.
subi.
,
praec.
ho
minum, sed etiam rerum,
v.
gr.
artis (
MatFil X
p. 231,
saec. XV ex.ex
:
fieri metalla per artis i-en)
,
intellectus (
GŁOG. Alex. II fol. a VIb : standum sub certa habitudine casuali ... cum i-e intellectus).
β.
obi.
KsgKaz p. 86 (a. 1377) : domini consules ... dederunt VI grossos pro i-e ludi pascalis Domini.
CracArt I p. 18 (a. 1392) : in i-en sui honoris.Ita saepius usque ad saec. XVI in.
c.
sq.
contra:
Dogiel I p. 93(a. 1396) : subsidium et i-n contra nos facere debebunt.
Praec.
2.
zapomoga, pożyczka zwrotna w pieniądzach (inwentarzu,
zbożu) udzielana przez pana kmieciowi na zagospodarowanie się;
pecunia (pecus, frumentum) a domino terrae colono rei familiaris constituendae causa commodata, subsidium
IurMas I p. 42 (a. 1384) : si ... incolis villarum in pecunia et aliis rebus i-a aut auxilia prestiterint.
Ib. p. 93 (a. 1407) : kmethones i-en et alia iura solvent (cf. infra saepius ).
Ib. III p. 247 (a. 1407) : cum ... dominus, ad quem se kmetho transtulit, ipsum kmethonem aliqua summa pecuniae sive aliquo i-e supportaverit.Ita saepissime usque ad saec. XV med. Glossae Pol.
KsgMaz II p. 24 (a. 1424) : incola... tenetur solvere... sexagenam ... ad i-en alias «pomocz» (cf. KodMaz(L) p. 171, a. 1426; IurMas II p. 35, a. 1478).
ArLit VII p. 436 (a. 1548) : peccora, pecudes ac i-a alias «zalogi» ... non accepit.
Locut.
α. iuvamen accipere (cf.
),
praestare (cf.
),
solvere (cf.
).
β. iuvamine sublevare (
AKapSąd I
p. 363,
a. 1439)
, supportare (cf.
), item
iuvare (
IurMas II
p. 15, a.
1472).
Ad rem
cf.
J. Bardach, Historia
państwa i prawa I 391
sq.
, Dąbkowski, Prawo
prywatne II 111 et K. Tymieniecki, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego
w wiekach średnich,
Warszawa 1921,252
sq.
II.
iur.
t.t.
A.
1.
rodzaj powinności o charakterze publicznym lub dworskim; munus quoddam principi vel domino terrae solutum
KodPol II p. 203 (a. 1315) : praepositus monasterii ... episcopo ecclesie dedit ... villas ... cum ... seruicijs, solucionibus, iudicijs, peticionibus seu i-bus.
KodMp III p. 242 (a. 1370) : ecclesiae damus decimas post araturas nostras ... ac i-a cmethonum ... item ... decimam post aratrum.
DokMp I p. 303 (a. 1403) : kmethones subsidium avenae et i-en tenentur facere.Ita saepissime usque ad saec. XV med. Glossa Pol.
DŁUG. LibBen II p. 452 : a solutione datiarum et ab omni i-e ... alias «pomoczi».
Constr.
abs. (ut supra) vel sq. gen.
α.
subi.
,v.
gr. cmethonum (cf.
).
β.
obi.
StPPP VIII p. 848 (a. 1400) : actorem pro IIIIor curribus lignorum, pro kmethone et i-e molendini iure euasit.
Locut. iuvamen facere (DokMp I p. 303, a. 1403) , persolvere ( Visit. p. 233, a. 1512), item pro iuvamine iure evadere ( StPPP VIII p. 848, a. 1400) , ab iuvaminibus exonerare ( ib. II p. 535, a. 1444). Ad rem cf. K. Kaczmarczyk, Ciężary ludności wiejskiej i miejskiej na prawie niemieckim w Polsce XIII i XIV wieku, Warszawa 1911,49.
2.
obowiązek pomocy wsi w wojskowym wyposażeniu sołtysa, w ogóle pomoc wsi lub
sołectwa na cele
obronne; subsidium, quod coloni sculteto
ad expeditionem
proficiscenti praestabant vel quodlibet auxilium a colonis vel sculteto pro publica
defensione latum
DokMp I p. 56 (a. 1344) : scultetus ... cum i-e cmetonum ... tenebit servire ad expeditionem.
Ib. p. 154 (a. 1366) : scultetus ... cum uno ballistario in equo competenti cum i-e cmetonum nobis ... tenebit servire ad expeditionem.
KodMp IV p. 222 (a. 1425) : quum ... dominus noster rex ... ad expeditionem pergeret seu equitaret, extunc ... Marcischius uel eius successores legittimi elapsa libertate tenebitur pro i-e expedicionis vnam marcam dare et soluere indilate.
DokMp VIII p. 142 (a. 1441) : communitas ... cmetonum et incolarum pro expeditionis i-e duodecem caseos magnos nostro capitaneo ... dare sint asstricti.
B.
wszystko, co strona może wobec sądu przytoczyć na swoje usprawiedliwienie, czym
popiera swoją sprawę;
omnia, quibus quis iudicibus causam suam probat, facta excusat
MATTH. Prax. p. 94 : si iudex furi vel haeretico ad hoc, ut malitia sua tegeretur ... daret ... litteram testimonialem, quod ipse esset bonus et fidelis ... quis dubitat, quin secundum suum i-en ... reus esset omnium malorum, quae ille faceret, animatus illa littera et suffultus?
KsgZPozn p. 329 (a. 1404) : super hoc potest recipere domina Vichna ... hoc ius ad i-en wlgariter «na pomocz», ita sicut eo tempore, quando sunt concordati wlgariter «yetnani».
AKapSąd II p. 83 (a. 1431) : ad peticionem ... capitanei ... suspendit causam ... sic, quod ipse nobilis ... debet ire ... ad dominum archiepiscopum et ibi acquirere, si poterit, i-en oportunum.Ita saepissime usque ad saec. XVI in. Eodem sensu res iuvaminis (e Pol. pomocna rzecz, cf. Słownik Staropolski VI375b5 sqq.)
KsgPrzem I p. 266 (a. 1439) : coram ... advocato et iuratis ... astitit IIIIor iudicia erga viceadvocatum ... tali tamen condicione, si idem viceadvocatus non aportabit rem i-is alias «pomoczne», extunc suam causam amisit.
N.
iuris, iuxta ius (iuris formam)
KsgPrzem I p. 316 (a. 1444) : est lucratus in ipsa 1 marca, si non habebit i-en iuxta iuris formam.
StPPP XI p. 221 (a. 1450) : desiderans ... ut... Mathie iudex daret i-en iuxta ius, ut tolerat adversarium suum.
AKapSąd II p. 581 (a. 1459) : recedendo ab omnibus exceptionibus, appellationibus et quibusvis i-bus iuris, sub ecclesiasticis censuris se solvere submisit pecuniam.