Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HABENA-1

Gramatyka
  • Formyhabena
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr. propr. uzda
  • II. transl. pl.
    • 1. cugle, ryzy
    • 2. wodze, kierownictwo
    • 3. + laxatis (solutis) habenis z całą siłą, całym rozpędem

Pełne hasło

HABENA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc. (pl.),
  • L.
  • A.
I. propr. uzda; frenum (equi).
II. transl. pl.
1. cugle, ryzy; disciplina.
Additur gen. subi., v. gr.
temperantiae ( ArPrawn I p. 250, saec. XV in.in) , scriptorum (cf. infra 29), vel obi. cupiditatis ( KodWp II p. 397, a. 1326 ; cf. StSyn IV p. 29 ) .
Iuncturae verbales
habenas adhibere (ad refrenandam temeritatem: StSyn III p. 1 ) ; simili sensu habenis constringere ( IANIC. p. 68, v. 63 ), circumscribere ( ArPrawn I p. 250, saec. XV in.in) , item per scriptorum habenas refrenare (fugientis memoriae lubricum: KodMp II p. 26, a. 1217) .
Opp.
habenas solvere (item dissolvere: IO. VISL. p. 192, v. 195 ), laxare.
N. locut.
(suas) habenas laxare przestać panować nad sobą, wybuchnąć; iram comprimere non posse, temere erumpere
ZabDziej III p. 514 (a. 1498) : iniuriandi et diffamandi animo ausus est laxare suas h-as et in publicum perferre, quomodo etc.
AKapSąd III p. 58 (a. 1488) : laxatis h-is ... in verba vituperiosa... prorupit.
Cf. etiam infra 672, 5.
2. wodze, kierownictwo; gubernacula, regimen.
Iuncturae verbales
habenas administrare (regni: DŁUG. Hist. I p. 246 = I p. 314 ed. nov. ), regere (Ecclesiae, MPH VI p. 604, saec. XV ex.ex), item diffundere (commissi orbis: HUSSOW. p. 46, v. 1057 ).
Opp.
linquere ( PAUL. CR. p. 84, v. 103 ).
3. locut. laxatis (solutis) habenis z całą siłą, całym rozpędem; toto impetu
CRIC. p. 62, v. 2 : qua ... rigidus Boreas laxatis perflat h-is.
WAPOW. Chr. p. 240 : Poloni ... tanto ardore solutis h-is in Turcos primi sunt invecti.
Cf. Th. VI 2394, 34 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)