- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- N.
- L.
- H.
- K.
KsgSądWar p. 71 (a. 1544) : ad quod predictus Dyvysz habavit testimonium ex communitate.b. lapsu calami vel typothetae errore ortas esse puto formas ut
DokMp I p. 220 (a. 1383) : cum omnibus usibus, libertatibus et iuribus, que ad presens in predictis bonis habuntur (pro -entur) aut accrescere quomodolibet poterint in futurum.
DokKKr I p. 317 (a. 1409) : assignavit idem Laurencius ... in ortis suis, quos habunt (pro -et) ante portam s. Nicolai.
KodUJ II p. 76 (a. 1448) : ne contrarii haberemus (pro -emur) doctrinae et scripturis nostris.
Tom. III p. 64 (a. 1514) : filia sua orbatus est, quae fortassis in curia tuae magnificencie habitur (pro -etur).
ZabDziej I p. 388 (a. 1586) : abrenuntiando se ... nichil dominii et proprietatis haberi (pro -ere).c. medium sibi habere cf. infra 675, 37 et 682, 4. d. formae compositae
*PommUrk V p. 216 (a. 1315) : si aliqui burgenses sint habentes bona et redditus in civitatibus aliis.
MatFil IV p. 50 (saec. XIV) : sola prima substantia, que Deus est, est habens essentiam.
StPPP III p. 10 : ne sit habens diversa capita quasi monstrum.e. vetus praeteritum compositum Pol. jest miał reddi videtur his locis
StPPP VIII p. 406 (a. 1397) : quod vituperasset Vitum dicendo ipsum non esse habere ius milicie (cf. ib. VII p. 279).
KsgGrWp I p. 333 (a. 1399) : dixit fore habere spoliatores in domo Nicolai.
TPaw IV p. 320 (a. 1407) : quo die portabit literam burgrabij Lanciciensis, quod ibi fuit habuit terminum.f. coniug. periphr. cum verbo habere
loco
esse
composita
α.
act.
AKapSąd III p. 54 (a. 1485) : dixit non habere se soluturum (i. non esse se soluturum ).
Ib. p. 204 (a. 1520) : loqui cepit, ut ab eo discederet, quia secum negotii nichil habuit facturum (i. facturus esset ).β. pass.
CodEp III p. 57 (a. 1451) : litteras certas paternitati vestre titulatas haberet mittendum (i. sibi mittendum erat ).
AKapSąd III p. 287 (a. 1506) : petens, ut liberam conductionem ... decimarum ... in predium suum ... suis curribus propriis fiendam habeat (i. ut conductio sibi facienda sit ).2. de participiis a . part. praes. pro part. perf.
KodWp III p. 483 (a. 1379) : privilegia ... per ipsum dominum archiepiscopum ... ac antecessores suos obtinencia et habencia ... in suo robore perpetuo conservare (repetitur ib. p. 484).
KsgGrWp I p. 30 (a. 1387) : pro omnibus negociis inter ipsos habentibus habent terminum.
Ib. II p. 55 (a. 1395) : habuit judicium interrogare, quis lucraret inter eos in primis terminis hic habentibus (i. lucravisset ).
StPPP VIII p. 631 (a. 1399) : C marcas dotis et C dotalicy in omni medietate bonorum suorum hereditariorum habentium et habendorum ... uxori sue ... assignauit.
Ib. XI p. 265 (a. 1558) : ubicunque idem Georgius ipsum Szwyaszek bona habencia resciat, ipse proprior est etc.b. part. fut. act. pro part. fut. pass.
AGZ XVIII p. 477 (a. 1505) : exceptis pueris cum ipsa uxore sua habituris.c . part. fut. pass. pro part. fut. act.
StPPP IX p. 98 (a. 1472) : vbi habet nunc uel in futurum habendus est.II . de significatione 1 . doctrinam philosophorum refert
GŁOG. Porph. fol. s IVb : habere secundum Arestotilem ... dicitur septem modis: primo dicitur habere qualitatem, vt homo habet scienciam vel iusticiam, secundo aliquid dicitur habere aliquid vt magnitudinem vel quantitatem; tercio dicitur habere aliquid vt membrum, vt homo habet manum vel pedem; quarto aliquid dicitur habere aliquid vt vestimentum et indumentum et ea, que sunt circa corpus, vt homo habet tunicam; quinto dicitur habere vt rem contentam, et sic vas habet vinum et modius habet et continet grana tritici; sexto aliquid dicitur habere aliquid vt rem possessam, et sic homo habet agrum; septimo aliquid dicitur habere vt habere uxorem.2 . doctrinam iurisconsultorum
GLcerv p. 579 sq. : habere duobus modis dicitur: altero iure dominij, altero obtinere sine interpellatione id, quod quis emerit; habere pro derelicto est, quando dominus rem ea mente abiecit, vt eam amplius esse in numero rerum suarum nolit, «porzucić rzecz»; habere gratias est animo, agere gratias est verbo, referre siue reddere gratiam ... facto et dicto.III. Polonica cf. et infra 687, 49 sqq.] CUM ACCUSATIVO
I.
1.
propr.
(pro subi. sunt
homines) trzymać, dzierżyć; tenere,
prehendere.
Additur
in manu (manibus:
AKapSąd III
p. 58, a.
1488
;
AAlex
p. 506, a.
1505)
, in custodia (ergastulis:
DŁUG. Op.
p. 400
;
id. Hist. V
p. 623
;), in officio, potestate, regimine, tutela (
AKapSąd II
p. 93,
a. 1434
;
StPPP VI
p. 231, a.
1523
;
TPaw IV
p. 305, a.
1406
;
StPPP VIII
p. 498, a.
1398)
.
N.
sub arresto (
AKapSąd II
p. 829, a.
1522)
.
Occ.
i. q. pochwycić;
comprehendere
KodWp III p. 636 (a. 1391) : illum fractorem pacis, si h-ri poterit, ad mortem iudicare.
Item
in memoria (
ArPrawn IV
p. 441, a.
1408
et saepe; eodem sensu memoriter:
KodMp II
p. 98, a.
1255)
.
2.
transl.
(pro
subi. sunt res)
a.
zawierać w sobie;
continere.
Additur
in circumferenciis suis (
DokMp I
p. 78, a.
1350)
, in se (
StPPP VIII
p. 290,
a. 1388)
, sub se (
Gramm.
p. 167,
saec. XV).
b.
ogarnąć;
occupare
DŁUG. LibBen I p. 504 : cur autem appellatur Lanchiciensis cancellariatus, non parva me h-et admiratio.
Id. Op. p. 35 : eadem quoque regem hilaritas h-bat (ib. p. 60: rectior iustiorque sensus).
Id. Hist. V p. 403 : quem tum primum ingens poenitudo h-uit.
Item
aetas
vel
status habet aliquem
id. Hist. II p. 108 (= III p. 124 ed. nov.) : dum eum tenera h-ret etas.
Id. Op. p. 357 : dum illum archiepiscopum adhuc minor h-ret status.
II.
mieć, posiadać;
possidere, in possessione esse,
tenere
A.
pro
obi. sunt
concr.
1.
res et animalia,
v. gr.
habere aream, domum, equum, litteras, sortem,
praec.
bona
(i. praedia),
advocatiam, mansos, scultetiam
sim. Additur
ex commutatione
(
StPPP VIII
p. 558, a.
1398)
, ex materna possessione
(
ib.
p. 61, a.
1382)
, ex successione paterna
(
AKapSąd III
p. 67, a.
1497),
item
in feudum
(
CodEp III
p. 118, a.
1462)
, in arenda (
KodMp IV
p. 25, a.
1383)
, in dote et in iure (
DŁUG. LibBen I
p. 198
;
;item
dotaliter
),
in bonis
(
AKapSąd III
p. 114, a.
1507
; in bonis sub se
ib.
p. 209, a.
1524)
, in terra (
PH XXXVII
p. 390, a.
1424
:
h-o in terra et servio (ed. servo)
domino regi cum hasta),
post uxorem (
StPPP VIII
p. 288, a.
1388
:
partes hereditatis, quas post uxorem ... h-uit).
Porro
pecuniam
sim. (często tyle co: otrzymać; saepe i. q. obtinere,
recipere,
cf.
infra 680, 1).
Additur
cum effectu (
KodMp III
p. 222,
a. 1363
;
StPPP VIII
p. 680,
a. 1399)
.
Eodem sensu
esse in habendo :
ZabDziej III
p. 504
(a. 1498)
:
allegando ipsum Nicolaum ... non esse ad presens in habendo paratas
pecunias.
Constr.
ab aliquo, apud aliquem, in (pro) aliqua re.
N.
a.
sq.
inter se :
StPPP
VIII
p. 34
(a. 1381)
:
qui pecunias easdem inter se h-erunt.
b.
pass.
haberi
być winnym (dłużnym);
debere
ib.
p. 655
(a. 1399)
:
Franczco ... VII 1/2 marcas … filio Prandote … se h-ri recognovit.
c.
sq.
per:
RachKról
p. 34
(a. 1471)
:
h-et pro quolibet pedite per quinque florenos.
Singularia
a.
zajmować się czymś?
curam gerere alicuius rei?
RachKr
p. 382
:
cubiculariis h-ntibus cubiculum regis et regine.
b.
wziąć;
sumere
DŁUG.
in
CodEp I
2,
p. 275
(a. 1476)
:
ad dominum Johannem ... h-atis equum velocem et vadatis celerius quanto potestis.
c.
odzyskać;
recuperare
ŁASKI ComPriv
fol. 20b
:
vt ... sibi ... essent auxilio, quo a fure suum equum h-re
posset.
d.
aliquid in manibus
pracować nad czymś; in aliqua re facienda occupatum esse
CorpJP III
p. 576
(a. 1520)
:
gwarkones montes laborantes, h-ntes in manibus mineram, alias
«którzy po kruszcu
robią».
2.
homines
a. filium (pueros, prolem
sim.
N.
constr. sq.
ex :
AKapSąd III
p. 34,
a. 1470
:
filii ex priore
marito ... h-ti.
Item sq.
cum:
StPPP
VIII
p. 245,
a. 1388
:
si ... cum ea prolem non h-erit.
AKapSąd III
p. 73,
a. 1499
:
pueris, quos
cum ea h-ui.
Cf. Th. VI 2408, 46 sqq.),
uxorem (feminam), virum. (
N.
constr.
in uxorem, virum :
Lites I
p. 232,
a. 1339
:
qui h-bat filiam fratris ... in uxorem;
ita
AKapSąd II
p. 484,
a. 1429
;
ArHist V
p. 100,
a. 1434
;
AKapSąd III
p. 67,
a. 1497
et saepe. Nude ponitur
acc.
ib.
p. 122, a. 1508
:
eam vult h-re et fovere uxorem.
ZabDziej II
p. 89,
1483
:
te volo h-re michi in virum et nullum alium preter
te)
, fratrem, generum sim.
b. testes.
N. i.
q.
stawić przed sądem;
coram iudice producere
KsgCzer
p. 285
(a. 1432)
:
h-re geometram «mernika» ... ad compositiones.
AKapSąd III
p. 17
(a. 1464)
:
quia testes
sunt nobiles et iverunt ad expedicionem ... et h-ri non possunt.
c. hospites, legatos, oratores
sim.
d.
imperatorem:
HistTart
p. 59
:
terra ... erat
opulentissima h-ns imperatorem strenuum.
e.
cmethones:
StPPP VIII
p. 128
(a. 1397)
:
duos kmetones ...
Meczslao ... tenendum et h-ndum ... obligarunt.
f.
Deum:
MATTH. Dial.
fol. XCXIa
:
et si illa celestis Iherusalem h-et Deum suum iocundius, ista autem
militans in terris h-et
eum mirabilius.
Ib.
fol. CXVa
:
Cristum h-re
tam
spiritualiter quam sacramentaliter ... quia sacramentaliter ipsum sumere possunt
etiam mali,
spiritualiter autem non nisi boni.
Sed etiam
Deus habet animam:
KomPolit
p. 173
(a. 1522)
:
cuius animam dominus
Deus h-eat.
B.
pro
obi.
sunt
abstr.
,
praec.
permultis in iuncturis nominalibus, quarum sensum nomen,
habere verbum formam
coniugationis declarat, ut sunt
infra 678, 5 mansionem habere = manere,
679, 17.20.24 respectum h. = respicere, silentium
h. = tacere, visionem h. = videre
et 679, 51, 53
progressum h. = procedere, situm h.
= iacere. Cf.
s. v.
DARE
et IV 20,14 sqq. s.
v.
FACERE
atque Hofmann-Szantyr, Lateinische
Syntax und Stilistik, M
ünchen 1965, 755 sqq. Selecta tantum exempla afferuntur.
1.
de condicione sensuque corporis,
v.
gr.
carentiam
(
),
claudicationem
(supra II 481, 10
et
AGZ XVIII
p. 202,
a. 1480
:
a quibus vulneribus ... h-et claudicacionem)
, dolorem
(
AKapSąd II
p. 766,
a. 1511
:
h-uit dolorem in auribus)
, inflationem (
MPH IV
p. 303,
saec. XIII
med.
:
h-bat magnam inflationem gutturis;
cf. ib. p.
305: a febre, quam h-uit, liberata est)
,
laborem
(
AKapSąd III
p. 367,
a. 1472
:
deflere labores
circa ipsum h-tos)
, laesuram (
StPPP VIII
p. 212,
a. 1387
:
in medio corporis lesuram h-uit)
,
menstrua (
AKapSąd II
p. 769,
a. 1511
:
honesta Elisabeth ... dixit, quod h-uit menstrua)
, morsum
(
ArPrawn IV
p. 358,
saec. XV
:
h-ns morsum a
cane vicini sui si probaverit, quod in excitacione eiusdem vicini lesuram h-erit,
vulnera optinebit)
,
mortem (
AGZ XIV
p. 382,
a. 1453
:
a quo vulnere ipse Vaszyl h-et mortem)
, sanitatem (
KsgŁawWar
p. 207,
a. 1483
:
quam cito sanitatem h-bo)
,
vulnus (
StPPP VIII
p. 73, a.
1382
:
wlnera ... ab
ipso h-et).
N.
a.
de damno rei possessae
TArch
p. 37
(a. 1409)
:
destruccionem eiusdem sigilli a te h-o, quia mihi tu ipsam
destruxisti.
b.
tyle co: posiadać w czymś udział;
i. q. compotem esse, v.
gr.
visum (
BYSTRZ. Top. fol. q IVa
:
non videre dicitur de non h-re visum et de non uti visu equivoce)
, vitam (
KsgMaz II
p. 102,
a. 1432
:
vitam h-ntes in
humanis).
c.
gressus, lapsum
tyle co: iść, wyśliznąć się;
i. q. gradi, labi
KodWp
III
p. 582
(a. 1386)
:
que rationabiliter gesta fuerunt, ne ... a memoria humane
fragilitatis lapsum h-eant, perpetuis litterarum testimoniis ...
confirmare.
KodKWil
p. 284
(a.
1463—67
): a
magna via ibidem de Vassiliski gressus h-ns
(i. q.
eunti ) in Lydam.
2.
de sensu animi menteque hominum
a.
affectum
(
),]
animum (
VAdAnt
p.
20,10
:
h-ns itaque animum
Hierosolimis sepulcrum Domini visere.
KodWp III
p. 593,
a. 1387
:
bono animo
nostro semper eo h-to.
Cf.
),
confidentiam (
KrMU
p. 131,
13, a. 1412
:
in quibus confidenciam h-ui)
, contritionem (
ConcPol X
p. 365,
a. 1406
:
homicide ... aliqui mittuntur ab episcopis ad Sedem Apostolicam propter
enormitatem
criminis ad contricionem h-ndam)
,
curam (alicuius, de
aliquo ; ita saepe),
devotionem
(
33.45),
fastidium (
NIC. BŁ.
Serm. III
p. 182
:
satietas fastidium h-re solet)
,
fiduciam
(
),
indignationem (
KodMaz(K)
p. 422,
a. 1237
:
indignacionem Dei h-turus cum Datan et Abyron accipiat
portionem)
, pietatem (
AKapSąd II
p. 842,
a. 1525
:
ut h-ant pietatem
super illum)
, poenitudinem
(
DŁUG. Hist. IV
p. 245
:
facti sui praecipitis poenitudinem h-ns)
, pudorem
(
id. Op.
p. 150
:
pudorem a
contribulibus h-turi)
, zelum (
CantMAe I nr.
9, v. 8 a
:
zelum h-ns ad superna).
b.
memoriam, notitiam, scientiam (ignorantiam)
tyle co: pamiętać, wiedzieć (nie
wiedzieć); meminisse, nosse, scire
(nescire)
DokSul
p. 321
(a. 1233)
:
ut ex hoc memoria mei ... in orationibus ... frequentius h-atur.
KodMp IV
p. 263
(a. 1431)
:
nos igitur de premissis rectam noticiam non h-ntes.
ARect I
p. 266
(a. 1489)
:
testis dixit
fuisse lapicidas et fistulatores vim inferentes, quorum notitiam non h-ret.
BYSTRZ. Log. fol. a VIa
:
studentes in quacunque scientia vel arte si non h-ent logicam
(cf.
infra 680, 6 ), nullam
proprie h-ent
scientiam.
CorpJP III
p. 618
(a. 1521)
:
ne autem quispiam de talibus ignorantiam se h-re praetendat.
3.
de vita consuetudineque hominum,
v.
gr.
auctoritatem
(
supra I 932, 25.
32
;
933, 18.33.41),
;
audientiam
(
),
avisamentum
(supraI 995, 13;
996, 8),
bellum
sim. (
supra I 1068, 23
;
;
conflictum
supra II 944, 25
;
;
congressum
supra II 979,
50;
guerram
supra 657, 28
;
;
proelium, pugnam,
cf.
s.
vv.),
cladem
(
),
cecham
(
AGZ VI
p. 143,
a. 1471
:
quandocunque magister aut frater novus ... ad nos venerit et
czecham nobiscum
h-erit)
, collocutionem
(
)
,
colloquium
(
)
, commercium
(
AKapSąd II
p. 613,
a. 1473
:
neque cum eadem publice vel occulte aliqua h-bit commercia.
Ib. III
p. 259,
a. 1497
:
Anna h-ns
commercium illicitum
cum ... duobus familiaribus.
Ita saepius),
consilium
(supra II 1066, 2
;
1068, 10),
;
consortium
(
),
consuetudinem
(supra II 1119, 26
;
1121, 27),
;
consultationem
(supraII 1128,
30),
contubernium
(
),
conversationem
(
18.20),
discidium (discordiam :
GALL
p. 75,
12
;
p. 88,
17
;),
familiaritatem
(
),
favorem (
KodPol I
p. 94, a.
1275,
cf.
),
fraternitatem
(
),
gratias
(
),
honorem
(
KsgŁawWar
p. 155,
a. 1473
:
idem Nicolaus econverso h-et honorem, sicut prius h-uit)
, in
formationem (
AKapSąd III
p. 14, a.
1461
:
h-ta informacione de omni laudo)
, intelligentiam
(
CodEp III
p. 436,
a. 1488
:
h-ta prius inter se mutua intelligencia)
, mansionem (
StPPP VIII
p. 296,
a. 1388
:
se unam mansionem cum patruo h-re, seu in suo pane manere)
, moram (
KodUJ I
p. 75, a.
1409
:
domum ... pro h-nda mora, immoratione et inhabitatione studentium),
pacem
(
MARTIN. OP.
Serm.
p. 343
nlb.
:
si pacem h-ant
ad omnes.
StPPP VIII
p. 806,
a. 1400
:
nolo tradere eundem
hominem,
quia h-et a me pacem
«przemirze» dictam.
AKapSąd III
p. 354,
a. 1531
:
ut ... cum ... suspectis mulieribus pacem h-at.
Ita saepe),
practicam (
DŁUG. Hist.
III
p. 87
:
coeperunt h-re cum Wladislao Polonorum rege per medium Iaskonis Sokol ... de
prodendo castro ...
practicam et tractatum)
,
praesentiam (
MPH II
p. 901,
saec. XV in.in
:
fratri tuo Vitoldo ...
alium gladium dare debemus, si ipsius presenciam h-re poterimus.
Ita saepe),
prandium (
AKapSąd III
p. 181,
a. 1514
:
ibique prandium omnes
h-erunt)
, rem
veneream
(
ib. II
p. 867,
a. 1532
:
Bogumillam iacentem in lecto cum quodam Iudeo ... h-ntes rem inter
se)
,
servitium (
ib. III
p. 235,
a. 1480
:
h-uit servicium apud dominum Levin)
, tractatum (
ChrMP
p. 478 =
p. 13
Kürb.
:
ceperunt de futuri principis eleccione tractatum h-re.
Cf.
et saepe),
victoriam (
GALL
p. 24,
13
;
p. 119,
11
;et saepe).
4.
de iure et iuris dictione (huc longe plurima spectant exempla),
v.
gr.
acquisitionem (
AGZ XI
p. 29, a.
1427
:
extunc prefatus Iaworsky suam acquisicionem adiudicatam, prout in registro
actorum continetur,
plenarie h-bit)
, actionem
(
),
actum (
),
aequitatem (
)
, annos (supra I 559, 3.5.21.38.41), arbitramentum
(supra I 692,
43), attritionem (
),
benevolentiam
(
),
caput (supra II 127, 18), causam
(supra II 259, 6
;
266, 25),
;compositionem (
),
concordiam (
),
conductum (
),
consensum
(
),
contractum (supraII 1210, 23
sq.
), controversiam (
N.
glossam Pol.
AGZ XVI
p. 275,
a. 1497
:
controversiam h-re
alias «rozeprzecz
sye»)
, contumaciam
(
),
crimen (supraII 1423, 38), culpam
(
supra II 1462, 19
sq.
;
1463,16 sq.),
;damnum (
StPPP
VIII
p. 131,
a. 1385
;
p. 477, a. 1398
et saepius), decisionem (
AGZ XIV
p. 397,
a. 1454)
, defectum (supra II 1169, 14), deliberationem
(
sq.),
descensum (
),
diem (supra III 517, 22 et
CodVit
p. 991,
a. 1409
;
AGZ XIX
p. 473,
a. 1501)
, divisionem (
),
doctrinam (
),
dominium (supra III 837, 31), dotalicium
(
et
StPPP
VIII
p. 96,
a. 1384
;
ib.
p. 750,
a. 1399)
, expensas
(
), exportationem
(
43),
exsecutionem (supra III 1521, 30), facultatem
(
supra 40, 36
;
41, 25 sq.
31.34),
;forum (
supra 340, 32
;
341, 25).
;
Item
impunitatem, iniuriam, inscriptionem,
iuramentum, ius,
libertatem, litem, lucrum, matrimonium, obtentionem (obtentum), pactum,
paritatem,
permutationem, piscationem, poenam, possessionem, processum, procuratorium,
propinquitatem,
purgationem, querelam (querimoniam, questionem), recursum
(saepe), refugium, rem, remissionem, resignationem, respectum
(
N. syn.
AGZ XI
p. 47,
a. 1429
:
super ipsos et super colla ipsorum debet respicere et respectum
h-re)
, satisfactionem, sepulturam, silentium (saepe.
N.
syn.
OrtWp
p. 18,
saec. XV
:
taceret et silentium h-ret XX vel triginta annis)
, solutionem,
terminum (vulgo), transitum, utilitatem,
usum, vadium,
venationem, vigorem, visionem
(saepe.
N.
syn.
KsgMaz I
p. 184,
a. 1416
:
responderunt, quia visionem h-re et videre volumus).
Cf.
s.
v.
v.
5.
de doctrina
(praec.
philosophia), pro
subi.
sunt res,
v.
gr. actualitatem (
WROCŁ. Epit. fol. a VIab)
, attributionem (
sq.),
bona (
WROCŁ. EpitConcl fol. G IVa)
, correspondentiam
(
),
efficaciam (supraII 983, 18), entitatem (
)
esse
(,
cf. etiam infra 684, 33 sqq),
essentiam (supra III 1201,
50
;
1202, 16),
; fidem
(supra
179, 48
;
183, 10),
; finitatem (
),
formam (
).
Item
identitatem, imperfectionem, individuationem, infinitatem,
naturam, ordinem ad
aliquid (saepe), posse, possibilitatem, potentiam, quantitatem,
quidditatem, rationem
(saepe), significationem, simile
(similitudinem),
suppositum, veritatem (saepe), sim. Cf.
s.
v.
v.
6.
de rerum situ, ortu, progressu, fine,
v.
gr.
coeptum (
sq.),
distantiam (supraII 715, 10), egressum et regressum
(supra III 1011,
26), exordium (
sq.),
finem (
).
Item
incrementum, initium, locum (saepe), meatum,
obliquationem, occasum, ortum, positionem, principium, progressum (saepe.
N.
syn.
CodEp III
p. 3,
a. 1446
:
extunc eleccio de persona ... ducis Mazowie nostra
unanimi ... voluntate facta procedet et progressum h-bit)
, protensionem,
situm (situationem.
III.
1.
otrzymać, dostać;
obtinere, accipere (cf.
supra 674, 55
2.
dowiedzieć się, stwierdzić; cognoscere,
comperire.
Additur
per experientiam (
CodSil V
p. 157, a.
1340).
N. i.
q.
znać; nosse
BYSTRZ. Log. fol. a VIa : studentes in quacunque scientia vel arte si non h-ent logicam etc.
DECIUS p. 58 : rarus erat, qui praeter uulgare suum Latinas litteras non h-ret.Fortasse huc spectat
Zsig p. 143 (a. 1501) : non h-uit, quo deberet equitare.
IV.
czynić, pełnić, odbywać, dokonywać czegoś;
facere, agere, perficere,
peragere aliquid. Laudantur exempla
m.
ae. vitam redolentia, v.
gr.
anniversarium
(
),
conventum (
DŁUG. Hist. III
p. 417
:
magnus Visliciae conventus baronum et militarium h-ri coeptus est.
Eodem sensu
diaetam
ib. V p. 417 : diaeta h-ta est, ad quam complures ... advenerant), diligentiam ( sq., sed sensu diverso ib. 526, 54 sq.), disputationem (cum aliquo : CodEp III p. 579, a. 1451) , excubias ( DŁUG. Hist. I p. 484 = II p. 250 ed. nov. : excubiae quoque campestres crebriores h-tae sunt), exercitium (
HumRef p. 4, a. 1364 : pro h-ndo exercicio scolaribus studii), gestum (
AKapSąd III p. 330, a. 1533 : vicarium ... circa celebrationem misse gestum consuetum et periculosum h-re solitum), infamationem (
ib. II p. 107, a. 1437 : infamationibus et controversiis inter ipsas partes quovismodo h-tis), iudicia (
CorpJP III p. 3, a. 1506 : de iustitia et iure ordineque iudiciorum in terris Prussiae h-ndorum), lectionem (
KodUJ III p. 236, a. 1506 : in Collegio Iuristarum h-re et facere lectionem), legationem (
TPaw I p. 84, a. 1504 : pro legacione in Hungariam h-ta), ludos (
DŁUG. Hist. V p. 389 : ludi deinde in decus novae filiae h-ti), missam (
DokKujMaz p. 278, a. 1441 : altarista ... tres missas celebrabit et h-bit.Ita saepe), negotia (cf. et saepius), psalmos
ConcPol IV p. 159, a. 1438 : ad primam solum quatuor psalmi h-antur), scrutinium (
CodVit p. 738, a. 1426 : diversis h-tis de persona futuri episcopi scrutiniis.
DŁUG. LibBen I p. 403 : mihi super hoc scrutinium h-nti.
Eodem sensu
calculationem
id. Hist. IV
p. 168
), synodum
(
ConcPol VI
p. 293, a.
1589
:
ad synodum ... in
dioecesi nostra h-ndam)
, verba (de aliqua re:
CodVit
p. 864, a.
1429
; ad aliquem:
KodUJ II
p. 91, a.
1448
; cum aliquo:
DŁUG. Hist. IV
p. 114
;
ARect I
p. 548, a.
1514
;; apud aliquem:
Tom. V
p. 111, a.
1521
; inter se:
AKapSąd III
p. 187, a.
1516)
.
V.
accedunt praeter
acc.
ceteri casus
1.
acc.
alter (quo
efficitur
dupl.
acc.
)
a.
uważać (uznać) za kogoś lub za coś;
putare, existimare; praec. in locut.
aliquid ratum (et gratum) habere.
N.
certum
(compertum)
sq.
acc.
c.
inf.
:
uważać za pewne, niewątpliwe;
certum esse, minime dubitare.
b.
aliquem
obvium
spotkać kogoś;
convenire aliquem (cf. infra 682, 31).
c.
w zwrotach przymiotnikowych i imiesłowowych, których
sens określa dopełnienie;
in permultis locut.
cum
adi. et
part.
perf.
compositis, quarum sensum
appositio, formam coniugationis
verbum habere declarat
(cf.
supra II B),
v.
gr. aliquem habere admonitum, consultum, excusatum, exoratum, necessarium, obligatum,
oratum, placatum, reprehensum,
requisitum, rogatum, cf.
s.
v.
v.
Item
aliquid habere directum, ponderatum, productum, redditum, reformatum,
venale, cf.
s.
v.
v.
2.
gen.
pretii
(pensi, nauci
sim.) cenić (wysoko lub nisko); (magni, parvi) aestimare (saec. XV—XVI).
3.
dat.
finalis
(v.
gr.
contemptui,
curae, odio
sim.) odnosić się do kogoś (lub czegoś) w pewien sposób; aliquo modo erga aliquem (aliquid) affici.
4.
abl.
modi:
traktować kogoś
(coś) w pewien sposób; aliquem (aliquid)
certo quodam modo tractare
(cf.
Th. VI 2445,
20)
KodWp I p. 41 (saec. XIII) : abbatia in Mogilna ab avis meis ... et potiori et maiori gratia ... fuit h-ta et in omnibus honorata.
DŁUG. Hist. IV p. 197 : ipse quoque, licet foret subdiaconus ... eam Annam matrimonio h-uit (v. l. in matromonio).
VI.
accedunt
prp.
1.
uważać kogoś (coś) za kogoś (coś), traktować jako kogoś (coś); aliquem (aliquid) loco alicuius ducere, putare
a.
sq.
ab
b.
sq.
apud
aliquos
(saec.
XVI).
c.
sq.
de, cf.
infra 55.
d.
sq.
in
c.
acc.
(ap.
antiquos perraro, cf.
Th.
VI 2446, 25.43.49 et 2447, 58)
CodVit p. 656 (a. 1424) : quem h-re debuimus in filium ... hostem oportet experiri.
ArHist V p. 107 (a. 1452) : mutuo se promittens (i. promittentes ) h-re in coniugatos.
AKapSąd III p. 336 (a. 1515) : Sedem Apostolicam in tutorem h-emus et iudicem.Aliter
N.
locut.
in (sibilum et) derisum
mieć kogoś za przedmiot pośmiewiska
StSyn II p. 32 : ab hora prima usque ad horam nonam h-atur ab hominibus in sibilum et derisum.
DŁUG. Hist. IV p. 226 (litterae a. 1419) : ne inimici mei h-ant me in derisum.Pro obi. sunt res
ArHist VI p. 103 (a. 1467) : istam contributionem non h-at nec trahat in consuetudinem.
e.
sq.
in
c.
abl.
(cf.
Th.
VI 2446, 10 sqq.),
v.
gr.
aliquid in dubio (
KodMp III
p. 108, a.
1358)
,
in suspenso (
LhnUrk I
p. 343, a.
1368)
, in robore
(
StPPP II
p. 664, a.
1462
:
litteram in robore h-ri volumus),
item
aliquem in pondere (
DŁUG. Op.
p. 539
)
, in culpa (
ZabDziej III
p. 530,
a. 1498
:
nec ipse Simon h-etur in culpa).
f.
sq.
inter
aliquos
(saec.
XVI).
g.
sq.
pro, praec.
in locut.
habere pro rato et grato (cf.
supra 680, 55
et 622,1)
;
eodem sensu
;de rato et grato (
APozn I
p. 431, a.
1470).
N.
pro uxore :
ArHist V p. 101 (a. 1440) : quod te nunc h-o pro uxore.
AKapSąd II p. 213 (a. 1458) : Stanislae, promittis tu Katherinam tibi h-re pro uxore?
2.
prae oculis
mieć przed oczyma, na względzie;
aspicere, respicere aliquid
(propr. et transl. )
KodMp IV p. 93 (a. 1404) : Deum et iusticiam h-ntes prae oculis(ita vulgo).
MATTH. Dial. fol. XCVIa : quante dulcedinis et iocunditatis est tante rei sacramentum verbo conficere, h-re Deum pre oculis, contrectare manibus etc.
Eodem sensu
in prospectu :
ArSang V
p. 46 (a.
1509)
;
CorpJP III
p. 276 (a.
1513)
; item
in
supplendum videtur
AGZ XVII p. 304 (a. 1494) : ut illud vadium (in) prospectu h-ndo iure se invicem et non violenciis conveniant.
N. sq. enunt. interrog.
DŁUG. Op. p. 35 : quid ageret, quod consilium caperet, quem patronum imploraret ... parum in prospectu h-bat.
3.
alia a. sq. ab
b. sq. apud supra 675, 5. c. sq. cum
d. sq. ex supra 674, 41. e. sq. in c.
acc.
f. sq. in
c.
abl.
g. sq. inter
h. sq. per
i. sq. post
j. sq. pro
k. sq. sub c.
abl.
VII.
accedunt
adv.
A.
pro
obi.
sunt homines
1.
pro
subi.
sunt homines
a.
benigne, indulgenter
traktować kogoś łaskawie, wyrozumiale;
benignum, indulgentem se praestare alicui (saec.
XV—XVI)
.
Opp.
contumeliose (
Tom. VII
p. 288,
a. 1525)
.
b.
obviam
spotkać kogoś;
convenire aliquem (saec.
XVI, cf.
supra 681, 3
Eodem sensu
in obvio (
AKapSąd III
p. 129,
a. 1509).
Item
personaliter
ConcPol VI p. 218 (a. 1398) : quia ipsum personaliter h-re non potui nec commode accedere et invenire valui.
2.
pro
subi.
sunt res
male (misere, aegre)
boleśnie kogoś dotykać, sprawiać komuś ból;
taedio afficere (saec. XVI)
.
N.
constr. c.
quod:
Tom. V p. 356 (a. 1521), ib. VII p. 322 (a. 1525), ib. XIV p. 257 (a. 1523), ib. XVI
2,
p. 272 (a.
1534),
cf. Th.
VI 2440, 43.
Item de dolore
corporis:
ib. VII p. 126 (a. 1524), ib.
XVI 1,
p. 154 (a.
1534),
cf.
Th.
ib.
46 sqq.
B.
pro subi. est homo,
pro
obi.
res
PEREGR. fol. v IVa : molestias corporis patienter h-uit (i. toleravit ).
I.
1.
móc, zwł. mieć prawo do
czegoś; posse,
praec. facultate vel
iure ad aliquid faciendum praeditum
esse (Th. VI 2454, 13
sqq.).
Additur
libere :
KodMp III p. 175 (a. 1364) : in presencia nostra noster piscator h-et libere piscare (cf. DokMp I p. 149, a. 1365; AGZ XII p. 326, a. 1469).
StPPP VIII p. 543 (a. 1395) : in molendinis eisdem pro curia ipsorum libere sine metreta ... h-ent mollere.
KsgMaz I p. 64 (a. 1406) : h-ui in hereditate sua pecora pascere libere.
KodMp IV p. 184 (a. 1420) : predictus Nicolaus h-et libere venari in silvis.
PP V p. 85 (a. 1427) : Ianussus predictus avenam recipere et rubetum excidere, super aggerem aducere libere h-bit.
N.
habet habere :
StPPP VIII p. 1 (a. 1374) : quod ipsa Katherina tradita est cum «possag» (i. cum dote ) et non h-et h-re aliquid ad hereditatem.
TPaw IV p. 761 (a. 1400) : tunc pecunias h-re non h-ns.
StPPP IX p. 218 (a. 1528) : audiendo admisit ad ius (i. iudices ), si h-et h-re terminum ad duas septimanas et sic sibi ius admisit.
2.
con.
praes.
act.
habea(n)t
c.
inf.
paene pro futuro; prawie
tyle co czas przyszły
KodWp I p. 367 (a. 1266) : omnes causas magnas et parvas ... sine nostro assessore ... h-at iudicare [scultetus (fere i. q. iudicabit]).
KodPol I p. 115 (a. 1284) : iudicare eciam h-ant omnes causas inter Theutonicos et Polonos.
KodMp II p. 173 (a. 1289) : statuimus, quod predictus Heydenricus in prenominata villa nostra Podolyn ... omne ius villicationis integraliter h-at exercere.
KodWp II p. 20 (a. 1289) : et si ... inter ipsos incolas homicidium perpetratum fuerit in hereditatibus predictis ... predictus Petrus cum suis successoribus h-ant iudicare et penas integraliter ... percipere.Ita saepius.
II.
musieć, być powinnym, zobowiązanym; debere, oportere aliquem (Th. VI 2455, 16 sqq.).
Eodem sensu
pass.
habetur
(per analogiam
locut.
aliquis tenetur facere)
KsgCzer p. 17 (a. 1408) : si, quod absit, non dederit ad prelibatum terminum easdem omnes peccunias ... tunc ad medium yeiunii ... decem sexagenas ... dare h-etur.
KsgMaz III p. 117 (a. 1435) : ipsam porcionem predictam tenere h-etur iuxta litteras ... obligatorias iudiciales.
Additur
de iure:
KsgCzer p. 122 (a. 1407) : ibi h-o de iure arenam accipere tantum, quantum sum necessarius (et paulo infra in eadem via arenam debeo accipere).
DŁUG. Hist. V p. 513 : cuius electionem tantopere propter Almaniae et Livoniae magistrorum, qui de iure h-ent electioni interesse, absentiam purgabant se distulisse.
Eodem sensu omisso inf.
cf. infra 687, 32 N.
habet habere:
StPPP VIII p. 312 (a. 1389) : relicta domini ... Siradiensis et filii sui cum domino Thomkone ... et uxore sua die et festo sancti Stanislai proximo h-ent h-re concordiam.
KodWp III p. 732 (a. 1399) : quod quidem altare ... septem marcas grossorum monete currentis in regno Polonie h-bit h-re et h-et super omnibus bonis predicti Hanconis.
KsgCzer p. 285 (a. 1423) : Paulus ... et Wyelislaus ... h-ent h-re geometrem ... ad compositiones et ambo debent solvere geometri.
III.
1.
(pro futuro, Th. VI 2455, 65
sqq.,
ap.
nos perraro) mieć w przyszłości
KodUJ I p. 108 (a. 1415) : fundationem ... ordinaria authoritate ... ratificamus et robur perpetuae firmitatis h-re decernimus obtinere.
Dogiel I p. 382 (a. 1453) : si aliqui ex nostris subditis cum saepefati ducis subditis agere aut facere h-rent, extunc de consveta provinciarum nostrarum iusticia ... contenti esse debent.
Zsig p. 586 (a. 1500) : domini Jaroslai amico, qui cum Ungaro uno h-uit certare.
2.
habuit dicere
miał powiedzieć (odezwać się); dixisse fertur (cf.
supra III 54, 10
DEBERE)
KodWp III p. 719 (a. 1398) : ipsemet dominus Dobrogostius archiepiscopus nullam suspicionem de ipso gerens Nicolao assertive dicere h-uit, quod ipse Nicolaus innocuus foret huius facti.
*CodVit p. 1036 (a. 1416) : post diversos inter se tractatus habitos idem archiepiscopus cum suis h-uit dicere: vos scitis etc.
Ib. p. 468 (a. 1420) : nunccius noster nobis retulit, quomodo vestra serenitas ad sinistram fortassis informacionem dicere h-uit, quomodo non licuisset etc.
AGZ XII p. 23 (a. 1437) : eadem Mathwyeowa retulit, quod Chodko dicere h-uit etc.DŁUG. in
CodEp I 2, p. 102 (a. 1450) : unde et aliquando dicere h-uit etc.
ARect I p. 61 (a. 1473) : idem sacerdos h-uit dicere ad Valentinum, quomodo etc.
AKapSąd III p. 261 (a. 1497) : Johannes Payak ... h-uit mulieri dicere ista verba.
IV.
inf.
(praes. ) usurpatur loco subst.
1.
esse:
MatFil IV p. 71 (saec. XV) : prima causa vere h-et esse et proprie.
GŁOG. Porph. fol. a IIa : res ... que existunt et esse h-ent preter opus intellectus.
WROCŁ. Epit. fol. a Ib : quae non h-ent esse nisi in materia, vt entia phisica et mathematica.
Ib. fol. d VIa : illud dicitur mobile per se, quod per se h-et esse in loco.Ita saepius.
Item
posse :
KodMp IV p. 111 (a. 1408) : Margaretha ... h-ns plenum posse et mandatum filiorum ... et filie.
CracArt I p. 108 (a. 1439) : alter h-bit posse alterum sibi assumere in adiutorem.Porro interesse:
KodUJ II p. 219 (a. 1463) : qui sua interesse ad dictam ecclesiam h-re putant.
AKapSąd III p. 380 (a. 1500) : nihil interesse h-uit ad virginem.
StPPP VI p. 212 (a. 1525) : quae sorores etiam h-ent interesse pro eisdem bonis.
2.
fieri:
KodMp III p. 15 (a. 1335) : cetera iura, que h-ent fieri iuxta exigenciam Noui fori.
Gramm. p. 200 (saec. XV) : appositio h-et fieri, quando duo nomina substantiva eiusdem casus ... sibi ... coniunguntur (cf. GŁOG. Alex. I fol. B VIIIb : epenthesis ... h-et fieri, quando etc. Ib. II fol. Aa Va : prosopopoeia ... h-et fieri, quando etc. ).
ExPhys fol. k IVb : habitus et privatio h-ent fieri circa idem.Ita saepius. Simili sensu facere :
ArPrawn IV p. 146 (saec. XV) : ludus taxillorum pro parata pecunia exerceatur et non ludatur ad prestandum sicut facere h-et (i. fieri solet ).
3.
alia
KomPolit p. 193 (a. 1410) : tales non h-ent civiliter vivere, igitur non h-ent optimum civiliter vivere.
ExPhys fol. m IIb : corpus h-et ab intrinseco tendere ad locum.
BYSTRZ. ParvLog fol. Q IIIb : terminus secunde impositionis positus a parte predicati h-et alienare terminum prime impositionis positum a parte subiecti.
GOST. Th. fol. h IIIa : causa prima ex sui superexcellentia h-et agere creaturas.Fortasse huc spectant
KodWp II p. 170 (a. 1299) : iudicia maiora et minora et omnia alia, que se ad penas manus vel capitis h-ent extendere (cf. PP II p. 107, a. 1450).CUM ACCUSATIVO C. INF. ATQUE CUM ENUNTIATIS
I.
zawierać w sobie, (stąd o wieści lub piśmie) głosić,
twierdzić, brzmieć; continere aliquid (cf.
supra 674, 23
1.
sq.
acc.
c.
inf.
CodSil(M) III
p. 109 (a.
1225)
:
in hoc deserto
nullius viventis memoria h-et culturam fuisse.
DŁUG. Hist. IV
p. 35
:
nonnullorum insuper
militum ex Cruciferico exercitu ... h-bat relatio ... visum a se supra exercitum Polonicum
hominem reverendum.
Tom. V
p. 208 (a.
1520)
:
quos constans fama h-et se
subdere velle maiestati regiae (cf. ib. XV p. 555, a. 1533).
DECIUS
p. 10
:
Cornelius enim Tacitus de Germanorum moribus h-et gentis fuisse semper usum etc.
2.
sq.
enunt.
obi.
StSyn IV
p. 55
:
statuta locorum, que
h-ent, quod nullus ultra certam summam ecclesiis et clericis donare seu legare
audeat.
WŁODK. Tract.
p. 173
:
opinionem, quae h-et,
quod papa habet superiorem se.
NIC. BŁ. Tract. fol. c
IVa
:
antiqua consuetudo ... h-et, quod etc.
DŁUG. Band.
p. 83
:
h-et autem verior assercio aliorum, quod [etc. (cf.] id.
LibBen II p.
496).
FELSZT. ModAcc fol. A 4a
:
usus ... ecclesiarum
h-et, quod etc.
MIECH. Chr.
p. 101
:
h-et alia historia, quod
etc.
3.
c.
ita
vel
(sic)ut:
DŁUG. Hist. V
p. 130
:
ut quorundam relatio h-uit.
Tom. VIII
p. 73
(a. 1526)
:
per schedulam et verba infrascripta ... quae ita h-ent.
Visit.
p. 577 (a.
1554)
:
sicut h-et visitatio
reverendissimi domini suffraganei.
Accedit
in
c.
abl.
MatFil IV
p. 44 (saec.
XV)
:
ut h-et Aristoteles
in quarto Metaphysicae.
Cf. Th.
VI 2415, 65 sqq.
II.
tyle co: być;
i. q. esse, in locut.
habere volentes,
quatenus
życząc sobie, aby było tak, że;
volentes ita fieri, ut
KodMp IV p. 180 (a. 1420) : vobis firmiter precipientes mandamus omnino h-re volentes, quatenus nulla thelonea ... ab ijs exigere ... presumatis.
Ib. p. 275 (a. 1432) : vobis omnibus... striccius precipientes mandamus omnino h-re volentes, quatenus sepedictos ciues Opocznenses circa has consuetudines ... debeatis efficaciter conseruare.Ita etiam PP II p. 3 (a. 1450) ; KodUJ II p. 163 (a. 1456) ; CodEp III p. 134 (a. 1468). Paulo aliter
KodUJ I p. 192 (a. 1439) : testator h-re postulavit, quatenus omnes ... dictis vigiliis ... interesse de beant.
APozn II p. 307 (a. 1495) : volumus et mandamus vobis omnibus h-re volentes, ut nobis causam non calumpniose sed ex vero describatis.
III.
posiadać, mieć; aliqua re
praeditum esse, possidere (cf.
supra 674, 37
1.
sq.
enunt.
obi.
GOST. Th. fol. g VIb : opportet ... esse aliquod primum, a quo omnia viuentia h-ent, quod viuunt.
Ib. fol. g VIIb : ex alio h-et, quod bonitas est.
2.
sq.
enunt.
interrog.
StPPP II p. 408 (a. 1433) : in expedicione non fuit, quia non h-uit a quo alias «s czego» (i. unde ).
AKapSąd III p. 6 (a. 1449) : non h-ns, unde easdem XII sexagenas persolvat.
Ib. p. 114 (a. 1507) : unde faceret testamentum, non h-uit, quoniam pauper erat.INTRANSITIVE REFLEXIVE PASSIVE
I.
act.
A.
1.
być, mieć się;
esse, ferre.
Locut.
res habet (sprawa tak się ma) non occurrit
ante
saec.
XVI.
N.
item
quae acta sunt (se obtulerunt), sic habent (
Tom. X
p. 61, a.
1528
;
ib. XII
p. 191, a.
1530).
Leguntur tamen, etsi raro,
locut.
ut
MARTIN. OP. Marg. fol. p 6b : strictius viuit, quam h-ent mores eorum, cum quibus viuit.
DokImbr p. 94 (a. 1275) : sicut consuetudo Nouoforensis h-et ([cf. supra 685, 42 . ]
KodUJ III p. 85 (a. 1480) : ut etiam h-et communis practica.
2.
unum e decem praedicamentis Aristotelicis, Gr.
ἔχειν (
MatFil IV
p. 50, saec.
XIV
;
BYSTRZ. Log. fol. e IIIb,
cf.
). Ita vulgo.
B.
c.
adv.
bene (belle), melius, optime
sim., raro
male
miewać się (dobrze lub źle, o zdrowiu).
N. sq.
ab :
VHedv p. 610 : voto emisso a passione febris remissius h-uit.
Item sq.
per :
Tom. VIII p. 295 (a. 1526) : male per podagram h-uit.
Dicitur tamen quoque de fortuna vel
condicione
PEREGR. fol. 37b : qui in te peccavit ... si huic indulges, bene h-bis tu et ipse.
Ib. fol. 91b : cor durum male h-bit in die iudicii.
AKapSąd III p. 230 (a. 1430) : Pragam aufugerunt et ibi bene h-ent.
AGZ XVIII p. 218 (a. 1485) : dixit eos in alba stuba sedere et bene h-re, sed ad ipsos non patebat tutus accessus.
N. de abstr.
(Th.
VI 2451, 4 sqq.)
Tom. X p. 433 (a. 1528) : quo sciret saltem in compendio, quomodo negotia maiestatis vestrae serenissimae h-ant.
Ib. ΧΙΙ p. 212 (a. 1530) : causa illustrissimi domini ... marchionis ... occasione coadiutoriae ... optime h-et.
C.
per ellipsim
1.
(vocis
bona, hereditas
sim.) mieć
posiadłość; praedium possidere
ArPrawn VIII p. 62 (a. 1396) : in tota sua parte hereditatis, ubi h-et vel h-erit.
TArch p. 28 (a. 1409) : ubi tu h-es metsextus (cf. ib. p. 53).
DokMp I p. 373 (a. 1412) : in bonis ... Jacobi ... ubicumque tunc tempus h-erit vel h-bit.
StPPP IX p. 98 (a. 1472) : in medietate hereditatis Januszkoviensis, ubi h-et nunc vel in futurum h-ndus est (cf. supra 673,33 ).
2.
(vocis
terminus)
mieć termin sądowy;
diem habere (sine
ellipsi
v.
gr.
TArch p. 34, a. 1409 : Jacobus ... actor cum Katherina ... h-ent ad visionem ad terminos terminum proximum)ib.
p. 32 (a. 1409) : Albertus ... actor cum nobilibus ... h-ent ad colloquium proximum(ita ib. passim).
Ib. p. 47 (a. 1409) : Janussius ... cum Gotardo ... h-ent ad dominum regem die tercia.
StPPP II p. 259 (a. 1421) : camerarij dixerunt, ut idem Nicolaus receperet pro chorulo ... et ipse noluit, sed dixit se h-re ad dominum regem.
Ib. VII p. 20 (a. 1497) : et dum iurabit, ambae partes h-bunt ad decretum dominorum.
3.
(infinitivi,
cf.
supra 683, 47
; debere
StPPP VIII p. 35 (a. 1381) : suus famulus disposuit binos terminos, quod non h-uit (sc. facere) de iure.
Ib. p. 185 (a. 1386) : multam solvit, quia oficialem postulabat videre et hoc non h-uit.
Ib. p. 522 (a. 1398) : dabat cidere rubetos in gagyo Stephani ... violenter et non h-ns de iure.
KsgMaz III p. 63 (a. 1434) : multam solvit, quia circa crucem loquebatur, non h-ns de iure.
AGZ XI p. 308 (a. 1447) : dominus capitaneus pro tribunali residens dixit se nolle fecisse, quia de iure non h-o neque cum iusticia.
Ib. XIV p. 424 (a. 1454) : erimus iusti in isto iure, ubi iuste (fortasse iure) h-emus et hic nolumus respondere.
DŁUG. Reg. p. 332 (a. 1481) : cum illo agat, quod de iure h-et.
D.
reddi videtur locut.
Pol.
(nie) mieć (nic) k’ czemuś, do czegoś (kogoś)
nihil iuris possidere ad aliquid, nihil esse alicui cum aliquo (cf. Słownik
Staropolski IV 213b 20—30)
KodWp II p. 20 (a. 1289) : eas hereditates ab omni iure civitatis Gnesnensis, ita quod ad eas nihil penitus h-ant, liberas volumus esse.
StPPP VIII p. 1 (a. 1374) : tradita est cum «possag» (i. cum dote ) et non h-et h-re aliquid ad hereditatem.
TArch p. 53 (a. 1409) : ibi tu h-es metsextus ([cf. supra 687,15 , ]qui eciam ad hoc h-ent.
KodMp IV p. 1429 ) : ad omnes fratres ... nihil ... h-ent nec h-bunt perpetue.
PP III p. 16 (a. 1429) : domina Stephanoua ad illa debita nichil debet h-re.
RotPyzdr p. 457 (a. 1435) : nichil h-et ad hereditatem.
PP III p. 193 (a. 1450) : nulla ex sororibus debet h-re aliquid ad medietatem domus.
AGZ XII p. 269 (a. 1461) : si fratrem Johannem et Jacobum ... de hoc seculo decedere contigerit, extunc Petrus et Janussius et Stanislaus ad ipsorum divisionem nichil h-bunt; eciam si Petrum, Janussium et Stanislaum de hoc seculo decedere contigerit, extunc Johannes et Jacobus ad ipsorum bona ... nichil h-bunt.
APozn II p. 404 (a. 1500) : quod ipse peramplius nichil h-et ad iam dictum molendinum.
N. simili
sensu
cum:
KodWp II p. 68 (a. 1392) : nec aliquis iudex cum eis h-at quitpiam in iudicatione.
II.
refl.
se habere
mieć się, pozostawać w jakimś stanie lub stosunku;
aliqua condicione, statu ve relatione
esse
A.
c.
adv.
1.
ab
adi.
derivatis,
v.
gr.
aeque (
AAlex
p. 298, a.
1503)
, bene (
PEREGR. fol. l
IIIb)
, caute et discrete (
StSyn III
p. 7
)
, dupliciter (
NIC. BŁ. Serm. III
p. 38
)
, honorifice (
StPPP II
p. 616, a.
1452)
, inaequaliter (
Visit.
p. 702, a.
1548)
, inhoneste (
AKapSąd III
p. 58,
a. 1488)
, moderate (
STOB. Aret. fol. e IIIa)
, negligenter (
JAC. PAR. Serm.
fol. 139b
), recte (
KomKadł
p. 518
),
multa alia. Accedunt
phil.
concomitanter (
BYSTRZ. AnalPost fol. c VIb)
, consequenter
(
),
convertibiliter
(
),
difformiter (opp.
uniformiter
),
ordinative et causative (
WROCŁ. Epit. fol. e IVa)
sim.
2.
pron.
adv.
aliter (quam), ita (ut), sic(ut).
N.
accedit
part.
perf.
*CodVit p. 976 (a. 1409) : illa prodicio, quam illi Samogite contra Ordinem ... facerunt, h-et sic se devoluta, sicut hic post scripta stat.
3.
locut.
adv. ad
modum alicuius (
NIC. BŁ.
Serm. I
p. 26
;
JAC. PAR. Tract. fol. C IVa
;), per modum alicuius
rei (
WROCŁ. Dial. fol. a
VIIb
;
id. EpitConcl fol. d Ia
;;
BYSTRZ. ParvLog fol.
G IVb
et
Q Ia
), eodem modo (
id. Elench. fol. v
IVa
), medio modo (
STOB. Aret. fol. e
VIIIa)
, meliori loco (
DŁUG.
Hist. I p. 229 = I
p. 297
ed. nov.
), secundum aliquid (
STOB. Intr. fol. a
IVb)
.
B.
c.
prp.
1.
ad
(in
Th.
VI 2450, 54.60.62 haec
constr.
tantummodo ter laudatur, quam ubique e
Gr.
πρός τι πῶς ἔχειν
imitatione expressam esse manifestum est)
SŁUP. MixEl p. 155 : sicut se h-ent littere ad sillabas, ita se h-ent forme sub stanciales elementorum ad mixta.
KomPolit p. 204 (a. 1501) : sobrius ad cultum Dei bene se h-et.
STOB. Sign. fol. a Ib : sicut res se h-et ad esse, sic et ad intelligi.
BYSTRZ. ParvLog fol. Z Ib : a re, que se h-et ad intellectum tanquam mensura ad mensuratum.Ita vulgo, etiam extra textus phil. , v. gr.
ConcPol IV p. 140 (a. 1434) : sacerdos vero his modis se h-at ad confitentem.
NIC. BŁ. Serm. II p. 365 : multum se reverenter ad Christum h-uit.
JAC. PAR. Tract. fol. B VIIIb : sicut ignis pictus se h-et ad ignem apud nos, sic ignis noster se h-et ad infernalem.
N. glossam
Pol.
RFil XXV p. 150 (a. 1450) : h-ent ambe se ad invicem «matha sze xobye».
Eodem sensu
erga :
CodEp III p. 42 (a. 1450) : dignetur ... paternitas vestra erga nos taliter se h-re ut etc.
AKapSąd III p. 255 (a. 1497) : erga dominum archidiaconum irreverenter se h-uit.Ita saepius.
2.
circa
(Gr.
περί τι πῶς ἔχειν
reddi videtur)
KomKadł p. 438 : ut mature se h-ant circa eleuationem oculorum.
STOB. Intr. fol. e Ib : qui circa honorum appeticionem mediocriter se h-ent.Ita saepius.
3.
in
c.
abl.
(Gr.
ἔν τινι πῶς ἔχειν)
KodWp I p. 371 (a. 1267) : ut in victu, gestu et aliis operibus et circumstanciis status sui sic honeste se h-ant se decenter, ne etc.
MARTIN. OP. Serm. p. 466 nlb : in pace me h-bo nullum omnino laedens.
KsgMaz II p. 142 (a. 1425) : ita large et longe sicud se ipsa hereditas in suis metis et limitibus circumferencialiter h-et.
ARect I p. 289 (a. 1490) : quod se ad omnes subditos et presertim ad magistros honeste h-at in verbis.
WROCŁ. EpitConcl fol. i Ib : omne, quod mouetur, h-et se in potentia et quod mouet, h-et se in actu.
MIECH. Chr. p. 351 : aegre et male se in corpore h-re coepit.Ita passim.
4.
singularia
a.
cum :
*CodEp I 2, p. 224 (a. 1463) : ut humane benigneque te h-as cum principibus regni tui.
b.
de:
*PommUrk VI p. 109 (a. 1322) : quicquid sibi denariis Skaniensibus, grossis Thuroniensibus, sterlingibus et annona persolverimus, eisdem exponemus terminis et locis predictis, prout equale fuerit et forum se h-erit de eisdem.
C.
abs.
NIC. BŁ. Tract. fol. e IIIa : ne scilicet plus dicat confitens, quam res se h-et.
DŁUG. Op. p. 49 : ut se h-et regum condicio.
III.
pass. być, istnieć,
znajdować się; (praesto) esse, exsistere (cf.
Th. VI 2460,
37 sqq.)
1.
abs.
KodMp III p. 15 (a. 1335) : cum tot mansis, qui in districtu predicte ville possunt connumerari vel h-ri.
KodWp III p. 96 (a. 1358) : quorum quidem privilegiorum ... tenor h-etur et est talis.
KsgGrWp I p. 76 (a. 1389) : cujus domini Gnez nensis rota h-etur talis (cf. TPaw IV p. 33, a. 1395 : rota sic h-etur).
RachJag p. 318 (a. 1405) : ieiunabunt Rutheni, prout consuetudo eorum h-etur (cf.
TPaw IV p. 369, a. 1418 : prout iuris terrestris h-etur.
PP VI p. 75, a. 1432 : prout cursus terrae h-etur).
DŁUG. Hist. V p. 206 : per totam aestatem in variis locis corruscationes, fulmina et tonitrua horrenda ... h-ta sunt.Ita vulgo.
Inde
part. perf.
habitus,,
-a, -um
i. q. qui est
KodMp II p. 139 (a. 1276) : census succedet solucio libertati pro modo iuris superius h-ti (i. Magdeburgensis ) facienda.
PommUrk VI p. 296 (a. 1297) : praesentem literam ... iam h-tis nostris ciuibus dari iussimus.
Ib. p. 303 (a. 1297) : scultetus, qui in h-ta ciuitate Dambis pro tempore fuerit (alibi ib. in iam dicta, predicta, prenominata).
AGZ XVIII p. 21 (a. 1471) : Katherina recognovit, quia sibi idem Johannes omnes summas in predictis literis regalibus h-tas exolvit.
2.
c.
prp.
a.
apud:
DŁUG. Hist. V p. 580 : exiguus apud ... regem Kazimirum h-batur ... apparatus ad bellum.
b.
circa:
AKapSąd III p. 108 (a. 1506) : pergamenum pro duobus sexternis pro graduali, quod h-etur circa dominum Johannem in Poltowsk.
Ib. p. 356 (a. 1531) : plebanus eam mulierem recepit in possessionem suam cum omnibus rebus circa eam h-tis.
c. in
c.
abl.
(vulgo).
N.
sq.
in
c.
acc.
*DokPaul p. 31 (a. 1382) : alterius siquidem bulle continencia in hec verba per omnia h-bantur.
3.
c.
adv.
4.
c.
enunt.
subi.
vel
interrog.
WŁODK. Tract. p. 164 : in lege h-etur, quia in fine saeculi illuminabuntur (ed. illunabuntur) reliquiae Israel.
MatFil IV p. 61 (saec. XV) : item commento duodevicesimae propositionis h-etur, quod esse sit factum per creatorem.
Simili sensu
ChrMP p. 576 (= p. 105 Kürb. ): Poppo autem de quo genere fuit, apud nos non h-etur.
Inde
fere i. q.
sequitur; (tyle co) wynika
MatFil IV p. 65 (saec. XV) : ex quibus verbis h-etur, quod esse recipitur in materiam mediante forma.
JAC. PAR. I p. 128 : ex regula s. Benedicti non potest h-ri, quod carnes edentes sani peccent mortaliter.
ZABOR. Tract. p. 51 : ex quo capitulo etiam h-etur, quia haereticos vel scismaticos tenentur principes .... de suis finibus exstirpare.
MATTH. Dial. fol. C Ib : vbi enim secundum Scripturam et racionem h-etur, quid agendum sit.
Tom. XIV p. 509 (a. 1532) : litteras, de quibus, quae spes de pace restat, h-bitur.
5.
pass.
pro
act.