Ogólne
Pełne hasło
Więcej

HABILIS

Gramatyka
  • Formyhabilis, abilis
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -e
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I.
    • 1. sprawny, zręczny
    • 2. + Th. aduległy,skłonny
  • II.
    • 1. (de hominibus) zdatny, zdolny, odpowiedni
    • 2. (de rebus) stosowny, sposobny, właściwy

Pełne hasło

HABILIS s. ABILIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
I.
1. sprawny, zręczny; agilis, dexter.
2. uległy,skłonny; facilis, proclivis
MARTIN. OP. Serm. p. 417 nlb : que bona moralia ... cor faciunt h-e, minuunt tormenta gehenne.
Cf. Th. VI 2464, 15 sqq. Additur constr. sq. ad :
VINC. p. 255 : ad omne bonum a-is et promptus.
II.
1. (de hominibus) zdatny, zdolny, odpowiedni; idoneus, aptus, bonus.
Dicitur v. gr.
ad opera salutaria facienda (syn. strenuus: KodMp III p. 289, a. 1375) , ad honores et dignitates (syn. capax: AKapSąd II p. 435, a. 1472) , ad scultetiam regendam ( KodMp II p. 52, a. 1342) , ad artificium ( APozn II p. 154, a. 1485) , pro ordine religiosorum (syn. aptus: ArHist XII 2, p. 334, saec. XIV ex.ex) , cett.
N. glossam Pol.
RFil XXIV p. 86 (saec. XV in.) : nupciis a-em ... «podobny qu maleszeniszw».
Praec. iur. uprawniony, upoważniony; cui facultas aliquid faciendi tradita est
StPPP VII p. 606 (a. 1431) : ipsum Clementem nobilem ... pronunciamus et ad penas militales recipiendum h-em.
PP III p. 39 (a. 1434) : Hannus Boks ... fecit filium suum Jeronimum ... potentem et h-em extorquere bona mobilia, vbicunque fuerunt.
Ib. infra Jeronimus ... fecit potentem et h-em Hannus Czyecz ... super bona ipsius Hannus Vechs.
Ita saepius saec. XV—XVI.
2. (de rebus) stosowny, sposobny, właściwy; accommodatus, conveniens, idoneus.
Dicitur v. gr.
ager (ad agriculturam sim. et abs. KodWp II p. 51, a. 1291 et saepius), arbor (ad excavandum: KodKKr I p. 296, a. 1363) , locus (pro coenobii fundatione: DyplMog p. 4, a. 1291).
N.
usus fructus i. q. fructuosus
DokMp IV p. 325 (a. 1400) : damus ... nostre ecclesie pro usufructu h-iori tres piscinas (cf. ib. supra pro usu meliori).
Constr. ad
1—2: a. abs. b. sq. gen.
AGZ XVII p. 173 (a. 1479) : capitaneus ... Iohannem ... iustificavit... et a-em iudicandi iudicia fecit.
Cf. Th. VI 2464, 52 sq. c. sq. dat. d. sq. ad. e. sq. pro, cf.
KodPol I p. 199 (a. 1348) : mansos ... arabiles, utiles et a-es pro cultura.
Ita saepius. f. sq. super cf. g. sq. inf. , cf. et
PP III p. 94 (a. 1441) : Froyn ... statuit et ordinauit Mathiam ... potentem et h-em exigere debitum super Iudeum Stanko.
Cf. Th. VI 2465, 22. h. sq. enunt. fin.
DŁUG. Hist. III p. 555 : credentes illum papam omnibus h-iorem ... per quem ... unio in Ecclesia Dei sequeretur.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)