Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FUGIO

Gramatyka
  • Formyfugio, fuio, fugiens, fugiendus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -fugi -ntis -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. abire, decedere, pedem referre.
        • α. + e saeculo vitae profanae renuntiare, monachum fieri
        • β. + a iure coram iudicibus non comparere
      • 2.
        • a. e conspectu auferri, dispergi, evanescere (de luce, umbra sim.)
        • b. + consilio (ab aliquo elabi, effugere, fugax, labilis
    • B. transl. se avertere, cavere ab aliqua re (aliquo), vitare aliquid (aliquem)
  • II. trans.
    • 1. propr. effugere, declinare, vitare aliquem (aliquid)
    • 2. transl. cavere, repudiare, deserere.

Pełne hasło

FUGIO s. FUIO, -ere, -fugi
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
[gerund. fugiando:
ZabDziej IV 1 , p. 102 (a. 1559) : fugiando et evitando.
formae perf. a stirpe fugii: 3. sg. ind. perf. fugiit:
Lites I p. 287 (a. 1339) : fugiit de dicto oppido.
3. pl. ind. perf. fugierunt:
ChrMp p. 561 : terga vertentes fugierunt.
StPPP VIII p. 429 (a. 1397) : ab eodem Zauissio fugierunt.
Cf. etiam infra 420,9 et saepius. 3. sg. fut. II fugierit:
VL p. 273 (a. 1496) : si violator ... de regno fugierit (cf. ArPrawn VI p. 148, a. 1554).
Cf. Th. VI 1475,56 sqq.]
I. intrans.
A. propr.
1. (de animantibus) uciekać, uchodzić, umykać, odlatywać; abire, decedere, pedem referre.
Additur
vias ( KsgMaz I p. 53, a. 1406) , cum collo suo ( StPPP I p. 272, a. 1377).
Praec.
a. de eis, qui e custodia, carcere sim. subterfugiunt. b. de militibus in bello, certamine sim. c. de colonis sim. villam deserentibus
KodWp II p. 52 (a. 1291) : potestatem conferimus ... abbatibus homines suos ascripticios a se f-ntes ... capiendi.
AGZ XIV p. 162 (a. 1445) : eadem bona tenet Lyppowcze ab aliis suis predecessoribus et tua mater f-it ab eis alias «przebyegala» et ibi est mortua.
N. locut.
α. e saeculo porzucić życie świeckie, wstąpić do klasztoru; vitae profanae renuntiare, monachum fieri
*KodKKr I p. 30 (a. 1229) : liberas ... mulieres e seculo f-ntes ad conuersionem recipere.
β. a iure uchylać się od stawiennictwa w sądzie; coram iudicibus non comparere
AKapSąd II p. 410 (a. 1483) : a iure f-re non debet infra easdem IV septimanas, sed parere iuri et in eo ibidem respondere cuilibet de se querulanti.
2. de rebus
a. (concr.) ulatywać, znikać, uciekać; e conspectu auferri, dispergi, evanescere (de luce, umbra sim.).
N. glossam Pol.
RFil XXV p. 153 (a. 1450) : homo ... f-it «pomyą» velud umbra.
Occ. de vino wietrzeć; odorem amittere
ROYZ. II p. 387, v. 25 : apponis nobis f-ntia vina.
b. (abstr.) wymykać się, umykać (komuś); elabi, effugere, v. gr. de consilio (ab aliquo IAC. PAR. Serm. fol. 6a ). Part. praes. loco adi. fugiens,, -ntis wymykający się; fugax, labilis
KodMp II p. 26 (a. 1217) : labentis ac f-ntis memorie lubricum per scriptorum habenas refrenetur.
COPERN. OpM p. 118 : falsa felicitate abstine et f-ntem fortunam f-e (τὴν δραπέτιν τύχην δραπέτευε ).
B. transl. (de hominibus) unikać czegoś (kogoś), wystrzegać się, stronić przed czymś (kimś); se avertere, cavere ab aliqua re (aliquo), vitare aliquid (aliquem).
Constr. ad
A—B: indicatur unde (a quo) a. sq. abl. separationis. b. sq. ab, de, ex. c. sq. ante :
DŁUG. Hist. IV p. 724 : cuius ante faciem ... Teucri f-bant.
d. sq. contra :
ZABOR. Tract. p. 34 : beatus Iosephus, ut impudicam dominam posset evadere, pallium ... reliquit et f-it contra libidinis impetum ([alluditur ad Vlg. Gen. 39,12).
Indicatur quo a. sq. ad vel in c. acc. Additur pro :
Lites II p. 288 (a. 1413) : terrigenarum ... ad me ... pro subsidio ... f-ncium.
b. sq. ultra (intra) :
Lites III p. 125 (a. 1413) : homines ... deterriti ... ultra flumen ... intra regnum fugierunt.
II. trans.
1. propr. uciekać, uchodzić przed kimś (czymś), unikać; effugere, declinare, vitare aliquem (aliquid). Glossa Pol.
RFil XXIII p. 308 (a. 1436—1444) : turmas f-ns «zastampow waruyacz sza».
2. transl. unikać, wystrzegać się czegoś, gardzić, odrzucać; cavere, repudiare, deserere.
N.
gerundivum sensu phil. fugiendus,, -a, -um taki, którego należy unikać; vitandus
STOB. Aret. fol. c IIa : voluptas est primum principium, gratia cuius aliqua sunt expetenda, et dolor quare aliqua f-nda.
BYSTRZ. AnalPr fol. n VII Ib : si sint duo apposita vt 'a' et 'b' et 'a’ sit eligendum, 'b' vero f-ndum etc.
Ita saepius in textibus phil.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)