- F.
- Th.
- Bl.
- B.
- Dc.
- S.
- A.
- L.
- Ha.
- K.
- N.
I.
pomysł, chytry podstęp, intryga; cogitatum, dolus, astutia (saec. XV—XVI).
N. de
Dei
cogitato, incepto
DokKujMaz p. 184 (a. 1250) : condicionis humane fragilitas artificio sibi remedium quesiuit, in quo vigor f-e naturalis opificis uoluntate defecit (cf. etiam KodWp I p. 286, a. 1253; KodKKr I p. 93, a. 1271 et saepius usque ad saec. XVI in.).
DŁUG. Hist. I p. 1(= I p. 65 ed. nov.) : humanum genus in ipsa sui creatione et f-a in puritate ... conditum est.
II.
warsztat rzemieślniczy, wytwórnia; officina
fabri.
Praec.
1.
ferri
et
abs.
:
wytwórnia żelaza, kuźnica; officina
fabri ferrarii
KodKKr I p. 120 (a. 1286) : habeant ... duas tabernas, vnam f-am pro fabro, vnum macellum.
KodWp II p. 74 (a. 1293) : dedi ... scolteto ... unum maccellum carnium, pistrinum, f-am et domum sutoriam.
DokMp I p. 51 (a. 1338) : si ... scoltetus in dicta villa f-am ferri locare et construere voluerit etc.
N.
glossas
Pol.
DokMp IV p. 84 (a. 1345) : Iaroslaus ... archiepiscopus cupientes f-am nostram Ruda, sitam super fluvio Pilcza ... pro viribus nostris informare ... exposuimus eam iure haereditario Stanislao fabro.
KodWp III p. 70 (a. 1357) : villas ... cum medio theloneo pontis et cum f-a ferri «szup» dicta.
DokMp I p. 276 (a. 1397) : piscinam seu aquam obstaculatam ad f-am suam, vul gariter «kusznycza» facere (cf. GLb p. 39).
Item
mallei:
DŁUG. Hist. IV p. 54 : sonitum ... in f-is mallei incudibus efficiunt (syn.malleus CodSil XX p. 15, a. 1328).
2.
sutoria
warsztat szewski; officina sutoris
KodMp III p. 3 (a. 1333) : Cunrado aduocato ... damus ... sutoriam f-am (ed. fra-) liberam.
CodSil X p. 142 (a. 1341) : vendidit ... scultetiam ... cum thaberna ... carnificio, f-a sutoria etc.Ita vulgo.
3.
lapidea
warsztat
kamieniarski; lapicidae officina
ŹrWaw I p. 106 (a. 1495) : retulit se de mandato domini citasse Johannem murratorem in f-a sub castro Cracoviensi 'npidea sculptorem.
4.
vitrea
huta szkła; officina vitri
DŁUG. LibBen I p. 292 : habent etiam ... f-am vitream alias «hutta».
5.
(cussionis) monetae
mennica; moneta
RHist IX p. 258 (a. 1456) : Stanislaus ... magister f-e nostrarum monetarum.
TPaw I p. 12 (a. 1502) : regia maiestas ... mandans thesaurario et magistro f-e cussionis monete ... dicta duo millia ex suo argento excudi.
III.
1.
budowa;
aedificatio, exstructio.
Praec.
ecclesiae (i.
aedis sacrae). Sed etiam civitatis (
APozn I
p. 64, a.
1440
), curiae (
ArHist X
p. 53,
a. 1534
), imaginis (
CracArt II
p. 337, a.
1537
), murorum (
AKap
p. 15, a.
1530
); praetorii (
APozn I
p. 203, a.
1454
).
N.
magister fabricae (
CracArt I
p. 5, a.
1356-1386
;
ib.
p. 110, a.
1440
;).
Inde
2.
a.
danina na budowę kościoła; vectigal pro exaedificanda ecclesia impositum
KodWp V p. 156 (a. 1409) : preterea f-a ab ecclesijs, vbi dominus ... rex Polonie habet ius patronatus, non requiratur.
ŹrWaw I p. 17 (a. 1461) : placuit eciam, quia detur pro f-a ad reformacionem ecclesiae et refectionem infra duos menses componenda.
Ib. p. 47 (a. 1475) : f-am pro reedificacione ecclesie ... solvendam.Occ. abs.
StPPP IV p. 96 (a. 1440) : decime non tantum sint clericorum, sed et pauperum et f-e, ut determinat Gelasius papa.
Eodem sensu usque ad saec. XVI med.
b.
budowla, gmach;
i. q. aedificium.
Additur
lignea (
DŁUG. Op.
p. 42
), validissima (
id. Hist. I.
p. 174
= I 240 ed. nov.
).
Etiam
pl. fabricae,
-arum (
MARTIN. OP. Chr.
p. 196
et 311)
.
IV.
robota, tj. umiejętność, sztuka
wykonywania, sporządzania
czegoś; labor, facultas (ars)
fabricandi
TArch p. 27 (a. 1409) : Johannes ... recognovit, quia tenetur XX marcas latorum grossorum f-e seu monete Pragensis cum duabus marcis communis pecunie.
RachWaw p. 52 (a. 1525) : figulo a f-a alias «lepienia» stubae et camini ... marcam I.