- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- K.
- O.
- W.
- B.
I.
adi.
1.
czwarty; qui
tertium sequitur.
Praec.
a.
quartus decimus (quartus decimus, decimus quartus)
czternasty; qui
tertium decimum
sequitur.
b.
quarta pars
jedna czwarta, ćwierć;
quadrans (cf. etiam infra II
A).
c.
casus quartus
et
abs. :
gram. czwarty przypadek, biernik; casus accusativus
MassaGr v. 49 sqq. : quatuor ast casum sunt verba regencia quartum, que sunt ista: ‘iuuat, decet’ atque ‘delectat, oportet’.
Ib. v. 52 : ‘penitet’ et ‘tedet, miseret, piget’ et ‘pudet’: istis adiunges q-um postponendo genitiuum.Ita saepius.
d.
feria quarta
et
abs. środa; dies
Mercurii,
cf. supra IV
114
,19.
N.
cinerum
środa popielcowa;
dies quo ieiunium
quadragesimale incipit
ŹrWaw VI p. 5 (a. 1534) : q-a Cinerum Alberto ... dati sunt floreni duo.
e.
medius (dimidius) quartus
(e
Pol.
półczwarta)
trzy i pół; tres et
semis
RotKość p. 98 (a. 1400) : obtinuit medium q-um centum oves aut ovium super nobilem Kobil.
RotPyzdr p. 263 (a. 1417) : debet iurare ... contra ... Dorotheam ... pro dimidia q-a marca.Ita saepius.
f. met quartus cf.
METQUARTUS.
g.
nudius quartus
przed trzema dniami; ante tres dies (saec.
XVI).
Cf.
supra V 777, 34.
h.
liber
et
abs. czwarta księga jakiegoś dzieła; scripti
cuiusdam pars tertiam sequens.
i.
dies quarta
et
abs. : czwarty dzień jakiegoś miesiąca; dies mensis
cuiusdam tertiam sequens.
k.
mus.
t.t. jeden
z tonów lub dźwięków równych; unius e
tonis sive modis paribus
nomen
SZYDL. p. 46 : omnes ... toni pares ... sunt quatuor in numero: secundus, q-us, sextus et octavus.
Ib. p. 47 : de numero parium tonorum ... secundum gentiles ... secundus vocatur ipodorius, q-us vocatur ipofrigius eqs.Ita saepius.
2.
co czwarty; quartus
quisque
KodMp IV p. 242 (a. 1427) : Nicolaus cum coniuge sua ... possidebunt dicti nostri molendini q-am mensuram q-umque denarium seu grossum de calcatorio. Ib. infra molendinum nostrum liberum erit a solucione mensure q-e q-ique denarij.Ita saepe.
N.
forum
ćwierć z dochodów targowych;
quadrans redituum e nundinis
provenientium
AGZ XIX p. 37 (a. 1479) : Raphael ... q-um forum debet habere seu forale capere in eodem opido.
II.
subst.
A.
quarta,,
-ae
f.
ćwierć, jedna czwarta (całości);
quadrans.
Glossa
Pol.
AKapSąd II p. 137 (a. 1442) : tenentur unum lapidem cere solvere: ad proxima quatuor tempora unam q-am, alias «czwercz», et consequenter ad alia quatuor tempora aliam q-am ... usque ad exterminacionem tocius lapidis cere.
Zsig p. 38 (a. 1500) : pro quinque ulnis panni «sarlath» et una q-a, alias «czwyercz», mensure Ungaricalis.Praec.
1.
ćwierć spadku;
quadrans hereditatis (saec.
XVI)
.
N.
puellaris (
Dogiel I
p. 121, a.
1512)
.
2.
ćwierć jakiejś miary
a.
powierzchni
agri (lanei, mansi)
et
abs.
CracArt I p. 1 (a. 1314) : pectinatori Andree unam q-am resignavit, que iacet prope s. Stephanum.
KodMp II p. XLIX (a. 1317) : tres q-as vnius mansi vel lanei Franconici obtinebit scultetus.
KsgZKal p. 190 (a. 1407) : debet resignare quinque q-as agrorum.Ita vulgo. Glossae Pol.
DokMp II p. 298 (a. 1439) : vendidimus ... hortum in duabus q-is, wlgariter «wyertelye».
KsgPrzem II p. 54 (a. 1443) : Paulus ... vendidit q-am agri, alias «czwircz» post Shan fluvium ... Nicolao.
AGZ XIII p. 354 (a. 1460) : dare intromissionem in duos laneos et in unam q-am, alias «czwercz».
DŁUG. LibBen II p. 480 : in quo arvo continentur septem q-ae, alias «szyedm przymyarkow» ad latitudinem.
AGZ XVI p. 259 (a. 1495) : quinque partes lanei seu q-as, alias «pyacz czwerczi lanowych».Ita saepius.
b.
wagi; ponderis
MPVat I p. 292 (a. 1328) : recepi ... X marcas et VIII scotos auri in pulvere ... computatis in eis septem q-is auri reiecti.
RachJag p. 112 (a. 1389) : I q-a sepi pro lampis.Ita saepe.
c.
objętości (płynów i ciał sypkich); capacitatis (rerum liquidarum et granis minutis
constantium), saepe etiam de vase eandem mensuram capiente
PomnLw II p. 78 (a. 1408) : date sunt sex sexagenae ... pro centum q-is vini.
KodKKr II p. 373 (a. 1412) : de quibus laneis quilibet kmethonum ... vnam q-am mellis dabit.Ita vulgo.
Dicitur
stannea (
ŹrWaw V
p. 77,
a. 1531).
Glossae
Pol.
PP II p. 131 (a. 1450) : singuli agricole pro censu ... q-am mellis solvere sunt astricti, wlgariter «pokow».
RH XIV p. 331 (a. 1460) : duas q-as ... tritici, alias «czwyerczy».
DŁUG. LibBen III p. 95 : quilibet pro annuo censu solvit ... tres q-as, alias «faszky» mellis crudi.
ProtWoz p. 65 (a. 1494) : duas q-as alias «wertela».
DokListPł II p. 18 (a. 1504) : debet ... pro introitalibus q-am cervisiae, alias «czwierc» ... dare.
ŁASKI LibBen II p. 97 : quinque q-as, alias «myari» siliginis.
3.
tzw. kwartnik lub półgroszek, jednostka
monetarna równa 1/4 skojca
lub 1/2 grosza; nummus qui quadrantem solidi seu dimidium grossum
valebat
ArPrawn IV p. 136 (saec. XIV med.med) : Iudei ... non plus de usura exigere qualibet septimana teneantur, nisi tantummodo unam q-am.
AGZ III p. 19 (a. 1358) : civitati Cracoviensi ... damus ... censum q-arum de singulis hospitum staminibus.Ita vulgo.
Syn.
medius grossus (
KodMp III
p. 219, a.
1368).
Cf.
QUADRANS
I c,
QUADRANTUS
QUARTANUS
II 1,
QUARTARIUS
I 2 etc.
Inde eccl. de eiusmodi nummis clericis
pro victu cottidiano
distribuendis
DokMp I p. 215 (a. 1382) : duas partes haereditatis ... dedit ... vicariis ... pro quotidianis refectionibus et praecipue q-is inter ipsos distribuendis.
KodUJ I p. 135 (a. 1422) : pro quotidianis distributionibus q-as sive per medium grossum dare debent; pro quibus quidem distributionibus sive q-is proventus ... assignamus.Ita saepissime.
Syn.
distributio (supra et saepius), refectio (
ŹrWaw VI
p. 23, a.
1534)
.
4.
anni
et
abs. kwartał roku; trium
mensium spatium
StSyn IV p. 214 (a. 1482) : prima q-a ... contineat mensem Januarium, Februarium et Marcium.
Tom. VI p. 95 (a. 1522) : de militibus mercennaris, si suscipi debeant ad aliam q-am anni, nec ne etc.Ita saepius. Cf. QUARTALE B 1.
5.
mus.
t.t. kwarta, interwał muzyczny; intervallum
musicum, diatessaron
SZYDL. p. 30 : sic de quacumque voce in q-am saltum faciendo concorditer habetur, dyateseron decanitur.
Ib. p. 34 : si vero talis resonancia fit in q-a ... talis q-a est debilis, sic est dyatheseron.Ita saepe.
6.
tzw. kwartał, część miasta leżąca między czterema przecinającymi się
ulicami; pars urbi, quae quattuor plateis decussatis
continetur
Tom. VIII p. 80 (a. 1526) : quilibet ... magister q-arum faciat quemque ex eisdem civibus sue q-e ordine sedere.
Dogiel IV p. 254 (a. 1526) : ex singulis q-is civitatis sex ... cives ... adhiberi debent.Cf. QUARTALE F 3.
7.
singularia (quibus in omnibus de quarta parte
alicuius rei agi videtur)
a.
motek nici lnianych;
glomus lini
DokMp I p. 342 (a. 1406) : ab hisce incolis habere volumus sedecem q-as, alias «stuk» de lino ... a qualibet area.Cf. QUARTALE F 5.
b.
przęsło płotu, zawarte między dwoma palami;
pars saepis, quae duobus
fulcris continetur
KodMp V p. 185 (a. 1411) : pro palis «koli» wlgariter dictis, et q-is sepi, «przansla» nuncupatis, circa eandem viam septis et factis.
c.
dzwono koła, część drewnianego obwodu w kole u wozu;
canthi lignei pars
ZapHer p. 8 (a. 1414) : de clenodio Osoria rotham sine q-a, wlgariter «prze zwona».
d.
tzw.
pierzeja, jedna z czterech
stron czworokątnego placu; una e quattuor partibus circi vel
fori
SSrSil XIV p. 40 (a. 1506) : ita vt circumjacentes edes hec edificia media e sua queque q-a contueantur (cf. contextum ).Cf. QUARTALE F 2.
B.
quartum,,
-i
n.
ćwierć, quadrans
DŁUG. Hist. I p. 34 (= I p. 95 ed.nov.) : Pthvr lacus ... q-um miliaris in latum et unum miliare in longum conficiens, irrigatione fluminis Nothesz fecundus (nisi leg. -am).
Constr.
ad I – II:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
ab. d.
sq.
ad :
InwKKr p. 131 : cantaruli seu q-ae duae ad vinum et aquam deferendum.e. sq. de :
AKapSąd III p. 87 (a. 1502) : locavit unum kmethonem in una q-a de agro suo prediali.f. sq. in c. abl. g. sq. penes :
AGZ XVI p. 315 (a. 1501) : dedit ... Anne ... q-am, alias «czwyercz», penes «obsar Sthebel».h. sq. post :
DokMp I p. 127 (a. 1361) : actum ... feria q-a post diem b. Martini confessoris.
AKapSąd III p. 7 (a. 1450) : anno q-o post predictos tres annos.Ita saepius.