General
Full Entry
More

PURGATIO

Grammar
  • Formspurgatio, purgacio
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -onis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I. propr. mundatio, expurgatio (a sordibus)
    • 1. med. ventris evacuatio, egestio, etiam medicina purgatoria.
    • 2. eccl. mulieris in ecclesiam inductio sollemnis primo post puerperium facta
      • a.
      • b. +
    • 3. eccl. animarum poena in purgatorio solvenda
    • 4. iur.
      • a. criminis illati apud iudicem expurgatio
      • b. + nobilitatis originis suae nobilis probatio
  • II. purgamenta, sordes.

Pełne hasło

PURGATIO s. PURGACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • O.
  • W.
I. propr. et meton. czyszczenie, oczyszczenie; mundatio, expurgatio (a sordibus). Glossa Pol.
RachWaw p. 48 (a. 1524) : armifici ... a p-e «polorovania» ... globorum.
Praec.
1. med. przeczyszczenie, także środek przeczyszczający; ventris evacuatio, egestio, etiam medicina purgatoria.
Distinguitur
particularis et
universalis (
THOM. Med. p. 323 ).
2. eccl. tzw. wywodziny, tj. uroczyste wprowadzenie kobiety do kościoła pierwszy raz po urodzeniu dziecka; mulieris in ecclesiam inductio sollemnis primo post puerperium facta
a. ap. Iudaeos (de BVMaria).
b. ap. Christianos
PommUrk V p. 126 (a. 1313): statutum ... de numero feminarum tempore p-is mulierum invitandarum.
ConcPol IV p. 144 (a. 1435) : si ... tempore p-is mulier petat debitum a viro, non teneatur reddere, nisi eius fornicacio timeatur.
Cf. PURIFICATIO I I.
3. eccl. oczysz czanie się duszy w czyśćcu, przebywanie w czyśćcu; animarum poena in purgatorio solvenda
JAC. PAR. Tract. fol. C IIb : exempla, in quibus animae defunctorum per se expresserunt uiua uoce causas p-is.
DŁUG. Hist. I p. 354(= II p. 118 ed.nov.) : quam vitam aeternam me adepturum p-is tempore, de quo parum adhuc superest, expleto ... confido (mortui verba sunt ).
4. iur.
a. oczyszczanie (się) z zarzutów w sądzie; criminis illati apud iudicem expurgatio
KodWp I p. 132 (a. 1233) : si sui capituli secreta prodiderit ... p-o ei per episcopum ... indicatur.
Ib. II p. 589 (saec. XIV) : si accusato de furto ... fuerit indicta p-o.
Ita saepius. Glossa Pol.
GLcerv p. 700 : p-o est de obiecto crimine innocentiae ostensio, «oczyscienie».
Cf. EXPURGATIO II 1.
Distinguitur
purgatio canonica ( CracArt suppl. II p. 126, a. 1440 et vulgo).
Praec.
aquae, ferri tzw. sąd Boży, próba wody i rozpalonego żelaza; iudicium Dei quod dicebatur (cf. supra I 678,33 et IV 134, 35), quo reus, ut innocentiam suam probaret aquam ferventem vel ferrum ardens manu nuda tractabat vel etiam submergebatur
*StPPP I p. 366 (a. 1279) : nec quisquam clericus p-i aquae ferventis seu frigidae, seu ferri candentis ritum ... impendat.
b. nobilitatis uwolnienie od tzw. nagany szlachectwa, wykazanie swojego szlacheckiego pochodzenia; originis suae nobilis probatio
StPPP VI p. 80 (a. 1515) : quantum pertinet p-em nobilitatis ... procurator partis citatae petiit remitti ad suum districtum ... quia talis p-o debet esse in iure terrestri.
Constr. ad 1 - 4:
a. sq. gen. b. sq. abl.
ŹrWaw I p. 58 (a. 1478) : canonicam p-em mettercia manu ... faciendam.
DŁUG. Hist. IV p. 349 : p-o Sophiae reginae metsexta manu indicta est.
Ita saepius. c. sq. ab :
JAC. PAR. Var. II p. 300 (a. 1449) : post molitionem ... fit ... cribratio et p-o farine a furfuribus.
d. sq. cum :
THOM. Med. p. 95 : post p-em cum pillulis cochiis.
e. sq. de:
CracArt suppl. II p. 126 (a. 1440) : faciendo canonicam p-em de homicidio ... iuravit quia est innocens.
f. sq. in c. abl.
THOM. Med. p. 204 : in apostemate ... pluries fiat flebotomia quam ... p-o.
RachBon I p. 20 : a p-e fimi in stabulis ... grossos 4.
g. sq. per :
THOM. Med. p. 154 : p-o per vomitum vel per secessum.
RotKal p. 222 (a. 1414) : domini iudicio presidentes indixerunt p-em Marcussio ... per sex testes.
II. nieczystości, odpadki; purgamenta, sordes.
Praec.
pył mączny osiadający na ścianach młyna; farinae pulvis tenuissimus, qui in parietibus molae considit
DokMp IV p. 68 (a. 1341) : de ipso molendino omnes pulveres et p-es, que fiunt circa lapides molares vel in pariete, que wlgariter «szmyeczy» dicuntur ... plene ... percipient.
Cf. PULVIS 1543, 48 PURGAMENTUM I 2.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)