- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- N.
- A.
- O.
I.
propr.
1.
wystawiać, wykładać, podawać;
exponere, offerre,
praestare;
praec. aliquid venale
(saec. XVI) .
N. in malam
partem:
narażać na niebezpieczeństwo; obicere (malis).
Occ.
α.
evangelia
podawać ewangelię osobie składającej przysięgę
w sądzie;
i.q. iuranti in iudicio apponere
Lites I p. 22 (a. 1320) : testis p-tis ac tactis ... Ewangeliis iuravit.
Lites (Ch) I p. 26 (a. 1320) : Phylippus ... p-tis sibi Ewangeliis iuravit.
β.
insidias
zastawiać zasadzkę;
i.q. Tendere
LibDisp p. 72 (saec. XV in.) : vicini mihi p-unt insidias.
γ.
signum pugnae
i.q. dare
WAPOW. Chr. p. 12 : cohortis suis ... signum pugnae p-it (item ib. p. 80).
2.
umieszczać przed czymś; ante aliquid ponere
KodWp VIII p. 273 (a. 1423) : hec dicciones ... in circuitu sigilli ... cruce p-ta legebantur.
BYSTRZ. ParvLog fol. F IIIb : non refert p-re vel postponere terminum verbo significanti interiorem actum animae.
Item
ib. fol. L Ib.
N. in
imagine
auxilium Dei (gressibus suis:
CodVit
p. 378, a.
1416)
.
II.
transl.
1.
przedstawiać, proponować; acceptandum praesentare.
2.
stawiać przed oczami, ukazywać, uprzytamniać; ante oculos ponere, praesentem reddere.
N.
aliquem in exemplum
i. q. exemplo dare (
DŁUG. Hist. II p. 223 = III
p. 247
ed.nov.).
Refl. przedstawiać się; se manifestare
HESSE Matth. VII
p. 133
:
Deus ... p-it se
per modum Patris.
3.
przedstawiać, przedkładać, podawać (w mowie lub w
piśmie); exponere, proferre, declarare (verbis vel
scripto).
Glossa Pol.
GLcerv
p. 710
:
p-re in consultatione «przepowiedzieć, przełożyć».
N.
phil.
propositionem:
BYSTRZ. Top. fol. p IIIb
:
propositio dialectica non p-itur per modum interrogandi nec per
modum questionis.
WROCŁ. Dial. fol. OIVa
:
simpliciter et
absolute aliqua propositio p-itur ab ipso opponente.
4.
ogłaszać, podawać do wiadomości; notum
facere, nuntiare, publicare.
Additur
in medium (
NIC. BŁ. Serm. I
p. 1
et saepius), publice (
KodMp II
p. 247, a.
1326
et saepius).
Praec.
α.
verbum Dei (Domini)
głosić słowo Boże;
praedicare (sermonem sacrum)
*KodMp I
p. 82 (a.
1263)
:
cum ... uolueris ... p-re sororibus ... uerbum Domini.
MARTIN. OP. Marg. fol. r 2a
:
qui exit dum verbum Dei p-itur, excommunicetur.
Ita saepius.
Item
verba salutis (
*Theiner I
p. 182, a.
1324
et saepius), pabulum verbi Dei (
*Dogiel V
p. 40, a.
1330).
β.
verbum Crucis
ogłosić wyprawę krzyżową; expeditionem Terrae Sanctae recuperandae vel fidei
Christianae
defendendae gratia suscipiendam nuntiare
*WiadPol
p. 24 (a.
1262)
:
in quibus locis huiusmodi uerbum Crucis p-re uobis contingat.
Theiner I
p. 540
(a. 1352)
:
contra Tartaros ... p-atis verbum Crucis.
B.
1.
postanawiać, zamierzać, dążyć do czegoś;
animo intendere,
studere.
Locut.
propositum est alicui
aliquis animo intendit.
2.
log.
postulować;
(demonstrandum) petere,
postulare
VITELO
Persp.(U) I
p. 238
:
ille superficies sunt similes et hoc p-batur faciendum.
Ib.(S) V
p. 200
:
factum est hoc
quod p-batur.
STOB. Intr. fol. b 5a
:
que formaliter
distinguuntur ... realiter distinguuntur, quod est p-tum.
Part. perf. loco subst.
propositum,,
-i
n.
,
cf.
s.
v. II 1.
Constr. ad I-II: indicatur quid
a.
sq.
acc.
(c.
inf.),
b.
sq.
enunt.
obi.
c.
quod :
StSyn III
p. 22
:
p-atur studiose, quod
... contriti ... centum dies indulgencie ... obtinebunt.
indicatur cui
a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad :
KodUJ IV
p. 134
(a. 1534)
:
ad populum ...
in ecclesia sonorosa voce p-ntes.
c.
sq.
in c.
abl. ]
III.
iur.
1.
oświadczać, przedstawiać, przedkładać (przed
sądem); praesentare, declarare (coram
iudice)
,
v.
gr. allegationem (
KodWp I
p. 517, a.
1285)
, exceptionem (
AConst
p. 19, a.
1248
et saepius).
Cf.
PONO
N.
ius iurandum (iuramentum)
składać przysięgę;
iurare
KADŁUB.(Pl) p. 188 : ius iurandum p-itur in medio.
TPaw IV p. 11 (a. 1393) : Mathias ... Michaeli iuramentum p-uit in sex marcis.Cf. PONO supra 743, 7 sqq.
2.
actionem (querimoniae), querelam, questionem,
item
conquerendo, querulose, cum (in) querela
et
abs. : wnosić skargę sądową, oskarżać przed sądem; litem ad
iudicem deferre, coram iudice
accusare
KodPol I p. 162 (a. 1299) : omnes actores, qui vellent p-re ... actionem querimonie contra ... malefactores.
DokMp I p. 54 (a. 1342) : scoltheti ... iure Theutonico ... heres iure Polonico, de se p-ntibus respondere tenebuntur.Ita passim saec. XV-XVI. Additur (in) iure ( KodMazNow II p. 316, a. 1350 ; KsgZKal p. 1, a. 1400 et saepius),iudicialiter ( KsgZPozn p. 3, a. 1400 et saepius).
Syn.
allegare (
ArPrawn I
p. 13, saec. XV
in.in
et saepius), ponere (
AKapSąd III
p. 68, a.
1499)
,
querulare (
RotKal
p. 415, a.
1407).
Cf.
PONO
Simili sensu etiam
causam
(
KrMU
p. 54, a.
1467
et saepius), loquelam
(
KsgGrWp I
p. 257, a.
1397)
, propositionem
(
StPPP XI
p. 237, a.
1457
et saepius).
Glossae Pol.
RotKal p. 415 (a. 1407) : procurator ... coram nobis p-uit et querulavit, vulgariter «zalowal» in hec verba (ita saepissime ).
KsgPrzem I p. 125 (a. 1424) : p-uit alias «luperrowal» contra Lubscher, quod etc.
AGZ XIII p. 6 (a. 1436) : procurator p-uit alias «przipouedal so» contra ... Allexandrum, quod etc.
Ib. p. 596 (a. 1443) : quando p-suit alias «przalssya».
RotPozn p. 560 (a. 1435) : castellanus ... p-erat in iudicio alias «ozalowal» ex parte Sandiwogy ... pro destruccione molendini ([ita saepius).]
StPPP II p. 797 (a. 1473) : antequam p-am alias «wnygdą we przą».
AGZ XVIII p. 201 (a. 1480) : quem ... pro quinquaginta florenis citavit et iudicialiter p-uit alias «obszalowal».
N.
locut.
pars proponens
strona pozywająca, powód; actor
OrtWp p. 29 (saec. XV) : ex quo pars p-ns ... desiderat ... dare querelam suam sive propositionem in scriptis ... pars respondens ... tenetur in scriptis respondere parti p-nti.
Eodem sensu
abs. loco
subst.
proponens,,
-ntis
m.
et
f.
OrtWp p. 21 (saec. XV) : triginta grossos ... actori seu p-nti.
ArHist V p. 158 (a. 1475) : ipsa p-ns nullum affectum ... habuit ad ... Johannem.
Constr.
ad 1-2: indicatur
obi.
a.
sq.
gen.
StPPP VIII p. 456 (a. 1398) : palatinus ... p-uit sue cause aquisite super pueros ... dicens, quod etc.
ArHist III p. 143 (a. 1446) : nobilis Wischek ... p-uit sue dehonestacionis.b. sq. acc. c. inf. c. sq. de :
DokMp I p. 302 (a. 1403) : kmethones ... querulose p-erunt de universis eisdem contra et adversus ... abbatem.d. sq. pro :
StPPP VIII p. 471 (a. 1398) : Wanchnyco contra eundem pro hiis verbis p-uit.
Ib. p. 566 (a. 1398) : Clemente pro C marcis p-nte.Cf. et saepius. e. sq. quod:
KodMazNow II p. 316 (a. 1350) : in termino ... p-uit ... Iohannes in iure nomine libelli ... quod ius patronatus ... ad ecclesiam ... pertinet.
DokKKr I p. 79 (a. 1357) : in iudicio p-unt cum querela, quod ... Albertus ... conventum ... violenter spoliavit.Ita passim. f. sq. qualiter :
DokMp I p. 296 (a. 1400) : contra ... villas regales ... fuit p-tum cum querella, qualiter praefati cives ... robora succidendi libertatem habere voluissent.g. sq. quia:
DokMp I p. 235 (a. 1387) : Stanislaus ... p-uit, quia pratum ... spectat ... ad monasterium.
TPaw VII p. 354 (a. 1423) : p-o super te, quia dedisti mihi wlnera.h. sq. quomodo :
KodWp VI p. 165 (a. 1347) : p-ns in querelis super tenutarium ... quomodo sibi repugnabat excisionem arborum.
CracArt suppl. II p. 87 (a. 1437) : contra ... comparentem ... cum querela p-uit, quomodo ipsa ... non erubuit ... infamare.Ita saepius. indicatur pars adversa a. sq. acc.
KsgŁawKr p. 294 (a. 1396) : que mulier Climconem racione XLVI marcarum ... p-isset.Cf. b. sq. ad :
AGZ XII p. 113 (a. 1443) : sicut ad me Wilczek p-uit, quod eqs.c. sq. contra (et adversus), cf. et 10-11 et saepius. d. sq. de, cf. et
DokSZKr p. 15 (a. 1373) : Michael querulose p-uit ... de ... preposito ... quod eqs.
KodMp IV p. 99 (a. 1405) : cum ... rex ... pro hereditate ... de eisdemfratribus p-isset cum querela.Ita saepius. e. sq. super, cf. et 26 et saepius.
Item
in et super :
ZapSądWp p. 112 (a. 1402) : Franczko ... iudicialiter accionem p-uit in et super Wisszchonem ... quod eqs.indicatur modus a. sq. abl. , v. gr. verbo ( KsgŁawWar p. 5, a. 1417 et saepius), non citando ( StPPP VIII p. 544, a. 1398).
N.
nomine alicuius
(
AKapSąd III
p. 128, a.
1508)
; simili sensu
ab aliquo :
AGZ XVII p. 325 (a. 1396) : ego procurator p-o a Ivancone, quia eqs.
KsgMaz I p. 169 (a. 1415) : ego p-o super Abraham a sorore mea.
Opp.
per se (
AKapSąd III
p. 129, a.
1509)
. b. sq. cum,
v.
gr. cum littera inscriptionis (
RotKość
p. 628, a.
1427)
, cum procuratione (
RotGnezn
p. 237, a.
1427)
, cum testamento (
DecrICC II
p. 307, a.
1504)
, cum uno teste (
ib.
p. 307, a.
1504)
, cum testimonio
advocati (
ib. I
p.
628, a. 1434)
, cum verbo (
ARect I
p. 12, a.
1469)
. c. locut. super collum
cf.
sq.
d. sq.
adv.
,
v.
gr.
lamentabiliter (
KodWp VIII
p. 30, a.
1417)
, proverbialiter (
DecrICC II
p. 251, a.
1500
et saepius
ib.
), simpliciter (syn. omisso suo testimonio
ib. II
p. 1, a.
1481
et saepius), summarie (
AKapSąd III
p. 101, a.
1504
et saepius).
3.
ustanowić, wyznaczyć;
statuere, instituere.
a. aliquid :
KsgMaz I p. 29 (a. 1403) : nos iudices ... p-uimus pignus triginta sexagenas inter Roslaum ... et ... Dirslaum.
ARect I p. 735 (a. 1530) : pena ... p-ta est a preposito domus.Cf. PONO supra 743, 12 sqq. b. aliquem :
ProtWozn p. 54 (a. 1483) : Michael pro dicta pecunia fideiussores p-it bonos homines fidedignos.Cf. PONO
4.
refl. stawić się
(przed sądem); coram iudice comparere
TPaw IV p. 50 (a. 1398) : tenetur culpam ... quia citaverat Laurencium et se ipsum non p-uit.
5.
przesunąć (termin rozprawy sądowej lub orzeczenia sędziego); diem iudicii vel sententiae iudicis pronuntiandae differre
KsgPrzem I p. 2 (a. 1402) : sentenciam p-amus ad XIIIIor dies contra Franczonem ... cum Petro.
StPPP IX p. 22 (a. 1421) : Nicolaus ... p-erat terminos, quos habet cum ... Fenna ... post conductum Paschę.Cf. PONO
Item
tempus condictaminis :
AAlex p. 186 (a. 1502) : quod tempus condictaminis ultra p-ret (cf. ib. infra gratis mihi ultra anteponere).
6.
oddać w zastaw, zastawić;
pignori dare, oppignerare
KodPol III p. 199 (a. 1339) : quando placuerit ... Bartkoni ... pretactam aduocaciam ... vendere, p-re, exponere aut ... commutare.
DokSZKr p. 7 (a. 1368) : pro hereditatibus ... cum borra ... in qua Virchoslaus ... in pecuniis p-uit, materia questionis ... exorta est.
KodWp III p. 326 (a. 1369) : domino Thomassio advocato ... obligavit et p-uit macella panum.Ita passim.
Syn.
invadiare
(
DŁUG. Reg. II
p. 314, a.
1497
et saepius), obligare (
et saepius
).
Glossa
Pol.
AGZ XIV p. 7 (a. 1440) : pannum ... p-re alias «zastawycz».
Constr.
a.
sq.
dat.
,
cf.
et saepius.
b.
sq.
apud :
KsgŁawKr p. 87 (a. 1372) : Johannes ... domum ... apud Judeos vel Christianos p-ndi habebit facultatem.
APozn I p. 77 (a. 1441) : tunicam ... apud Iudeos p-tam.Ita saepius. c. sq. in c. abl. , cf. et
PomnLw I p. 3 (a. 1382) : Amyr ... sibi hereditatem suam ... in XI marcis quondam p-uerat.Ita saepius. Cf. PONO et PROPOSITIO III 3.
IV.
fungitur vice verbi
1.
apponendi
dodawać;
addere
MARTIN. p. 20 : p-rentur cifre quotquot vellet aliquis ... et quanto plures p-rentur, tanto precisius esset.
2.
componendi
uzgodnić; convenire
DecrICC I p. 150 (a. 1462) : actor potest bene p-re cum suis subditis ... ad dandum census et sufferendum labores.
3.
praeponendi
przedkładać;
praeferre
*CodVit p. 850 (a. 1429) : talibus iniuriis possemus resistere, si non pacienciam propter melius p-remus.
RHist I p. 305 (a. 1548) : fama super omnia ... militari homini p-nda est.
ConcPol VI p. 313 (a. 1586) : examinatores ... iurare debent ... se ... nec prece nec praemio ... sed p-to timore Dei neminem indignum probaturos.
V.
confunditur c. verbo
1.
providendi:
KodKWil p. 119 (a. 1425) : tactus divino spiramine nec non p-ns saluti animae meae ... fundo ... capellam.
2.
procurandi:
DokMp VIII p. 28 (a. 1438) : quibus pecuniis ... Johannes ... montana regia nunc et olim p-it et p-isset.
Ib. infra Johannes ... nos et montana regia ... honeste p-it et multos nostrum paupertate oppressos sua cum proposicione sublevavit.Cf. PROPOSITIO V 2.