General
Full Entry
More

PRODEO

Grammar
  • Formsprodeo, proeo
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ire, -ii, -itum
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. exire, egredi, excedere, proficisci
    • 2. oriri, gigni, originem trahere, egredi
  • II. transl.
    • A.
      • 1. emanare, oriri, nasci, provenire. Praec. de plantis (et capillis): wyrastać z czegoś, rosnąć; excrescere.
      • 2.
        • a. + lineis exire, duci, scribi
        • b. + moneta emitti
        • c. + in haec verba his verbis dicere
    • B.
      • 1. + in lucem (in apertum, in publicum) in lucem proferri, edi, emitti.
      • 2.

Pełne hasło

PRODEO s. PROEO, -ire, -ii, -itum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
[3. sg. ind. impf. prodiebat:
VKyng p. 709 : in ... radio ... prodiebat.
3. pl. ind. impf. proibant:
DŁUG. Op. p. 74 : proibant ... nova gaudia.
3. sg. ind. perf. act. prodigit:
StPPP IV p. 117 (a. 1328) : prodigyt postmodum lex.
CodVit p. 482 (a. 1420) : malicia ... prodigit in lucem (cf. etiam infra 51 ).
con. Praes. act. prodat cf. infra1243, 40. part. praes. prodiens:
JANKO p. 748 : ipsi ex insidiis prodientes.
JAC. PAR. Opln p. 180 : de potentia materiae prodiens.
Cf. infra 1243, 29. pass. pro act.
MICH. CLEP. p. 16 : tot mala ... ex illo ... vicio prodeuntur.]
I. propr. (de hominibus)
1. wychodzić, wyruszać, udawać się, wyjeżdżać; exire, egredi, excedere, proficisci .
N.
in fugam rzucić się do ucieczki, uciec, zbiec; i.q. se dare, fugere, evadere
ZabDziej I 1, p. 4 (a. 1544) : Stanislaum ... occidit ipsoque occiso in fugam p—git.
2. urodzić się, pochodzić, powstawać; oriri, gigni, originem trahere, egredi
KodWp II p. 195 (a. 1301) : filii ... qui ex ipsius ecclesiae Gneznensis utero noscimur p-sse.
VHedv p. 512 : matrem habebat ... de marchionum orien talium prosapia p-ntem.
Ita vulgo.
II. transl.
A.
1. pochodzić, wypływać,brać początek, wynikać, brać się skądś; emanare, oriri, nasci, provenire. Praec. de plantis (et capillis): wyrastać z czegoś, rosnąć; excrescere.
Constr.
a. sq. abl. b. sq. ab. c. sq. absque :
ArPrawn V p. 528 (a. 1517) : nullus dominorum ... absque uno servitore p-eat.
d. sq. . ad. e. sq. . de. f. sq. . ex. g. sq. . in c. acc. h. sq. . in c. abl. i. sq. . inter:
Tom. IV p. 239 (a. 1517) : p-bat ... inter oratorem cesareum et viceregem.
k .
sq. .
per:
CantMAe I nr. 18, v. 8b (saec. XIV in.) : per quam BVMariam lux mundo claruit... diesque leta p-iit.
DŁUG. Hist. V p. 633 : ferebantur locustae per Moraviam et Slesiam p-isse.
l. sq. adv. loci (inde).
2. singularia
a. de lineis sim. wychodzić, prowadzić, zostać narysowanym; exire, duci, scribi
VITELO Persp.(U) I p. 270 : lineis longitudinis a dextro prioris pyramidis p-ntibus in sinistrum posterioris et a sinistro prioris in dextrum posterioris.
DŁUG. Clen. p. 84 : ex qua galea p-unt duo cornua peccorina.
COPERN. Rv p. 125 : qua ratione p-tum est primum circuli segmentum partium XC.
b. de moneta być wypuszczanym; emitti
COPERN. OpM p. 39 : vt in omni specie sua simul p-at moneta, hoc est vt scoti siue grossi, solidi et oboli pariter cudantur.
c. in locut. in haec verba przemawiać tymi słowami; his verbis dicere
SSrSil VII p. 112 (a. 1462) : populum hortatur ... monet, p-iens in hec verba etc.
B.
1. in lucem (in apertum, in publicum) et abs. wychodzić na jaw, na światło dzienne, zostać ogłoszonym, opublikowanym; in lucem proferri, edi, emitti.
N. sq. dupl. acc.
COPERN. Rv p. 56 : eodem modo et in angulis et ascensionibus rectis licebit facere ... vt omnia pro tempore p-ant examinatiora.
2. sq. in (ad) c. acc. dochodzić, przychodzić do czegoś, wychodzić na coś, obracać się na coś; adduci, perduci, venire
Ztschr. LX p. 172 (a. 1301) : subpliciter exoro, ut tante temeritatis excessus ceteris p-at in exemplum.
CantMAe I nr. 16, v. lb (saec. XIV in.) : alma Jesse stirps virescit rorida et in esse virgo p-it florida.
Ita saepius.
Dicitur etiam v. gr.
ad inimicitias et arma ( DŁUG. Hist. I p. 441 =II p. 208 ed.nov .), inundantiam ( ib. p. 99 = I p. 159 ed.nov.) , partum (sermonis: RHist XX p. 128, saec. XIV) ; in actum ( JAC. PAR. Opln p. 471 ) , altum ( cf. supra 1447,30 sqq.), effectum ( DŁUG. Op. p. 139 ; id. Hist. I p. 287 = II p. 47 ed.nov.) ;, excusationem ( KodWp III p. 413, a. 1374) , exemplum (alicui: supra 40 et KodWp III p. 63, a. 1357 et saepe), fructum ( Tom. X p. 41, a. 1528) , sequelam ( Visit. p. 217, a. 1512 sim.).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)