- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
PP VI p. 102 (a. 1431) : Daczbogha ... conthoralis Mathie ... existens procurator Mathie viri sui.]
I.
rządca, zarządca, włodarz, przełożony; administrator, rector,
curator, praepositus.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 83 (a. 1418) : p-ri «rzanczy» (ita saepius ).
StPPP II p. 514 (a. 1442) : p-em alias «urządnika»(ita saepius ).
AGZ XIV p. 354 (a. 1452) : p-r alias «thywn».
Ib. XIX p. 254 (a. 1485) : per p-em ... alias «wathamana».
Ib. XVIII p. 527 (a. 1495) : p-r Fyedor alias «lathvoyth».Distinguuntur addito
a.
gen.
,
v.
gr.bonorum (
KsgMaz III
p. 147, a.
1435
et saepius), castri (
DokMp I
p. 322, a.
1404)
, civitatis (
APozn II
p. 233, a.
1491
et saepius), villae (
AKapSąd II
p. 64, a.
1426
et saepius), sim. b. adi. fiscalis (
KodWp VI
p. 376, a.
1392
et saepissime; fisci:
Tom. VIII p. 110, a.
1526)
.
Hii autem procuratores videntur separatim
nominandi
1.
generalis, magnus, summus
et
abs.
wielkorządca
(krakowsko-sandomierski), tj. mający zarząd gospodarczy nad dobrami
królewskimi; praepositus bonorum regalium terrae Cracoviensis et Sandomiriensis
DokMp IV p. 69 (a. 1341) : dominus Hermanus noster fidelis p-r.
KodMp III p. 42 (a. 1341) : presentibus ... Hermanno p-e generali regni Polonie.Ita vulgo. Additur adi. Cracoviensis ( RachJag p. 10, a. 1389 et saepius), Sandomiriensis ( StPPP VIII p. 701, a. 1397) ; item gen. terrae Cracoviensis ( RachJag p. 7, a. 1388 et saepius), terrarum Cracoviensis et Sandomiriensis ( DokMp I p. 102, a. 1356). Ad rem cf. F. Sikora, Wielko rządy krakowskie na przełomie XIV i XV w.,.in: Urzędy dworu monarszego dawnej Rzeczypospolitej i państw ościennych, Kraków 1996.
2.
generalis Vilnensis
zarządca majątku królewskiego na Litwie,
tzw.
ciwun; praepositus bonorum regalium in Lithuania
KodKWil p. 305 (a. 1469) : Stanislai ... p-is nostri generalis Vilnensis alias tivuni.
3.
castri Vilnensis
zarządca grodu na Litwie, tzw.
horodniczy; castri praefectus in Lithuania
KodKWil p. 305 (a. 1469) : domum ... nobilis Hermani, p-is castri nostri Vilnensis alias «horodniczy».
Ib. p. 397 (a. 1484) : de manibus p-is castri Vilnensis alias «hrodnyczy».
II.
1.
wykonawca, sprawca; qui
aliquid procurat, auctor,
exsecutor
PreussUB I 1 , p. 155 (a. 1248) : huius traditionis p-r et baiulus ... detentus premissa omnia recognovit.
2.
infirmorum, pauperum
opiekun; curator,
tutor
KADŁUB.(Pl) p. 155: p-em Lestconis infirmi ac militie principem, cuius prouidentia totus illius regebatur principatus (cf. ib. infra Lestco suasu curatoris ... transmigrat).
KsgŁawKr p. 1 (a. 1365) : Johanni ... p-i infirmorum (cf. ib. p. 5, a. 1366).Ita saepius. Glossa Pol.
AGZ XIV p. 186 (a. 1445) : p-r alias «opyekun».
III.
iur.
A.
pełnomocnik prawny, obrońca, zastępca strony w procesie; alieni iuris apud iudicem vicarius, qui res alterius iure peragendas curat
KodKKr I p. 39 (a. 1250) : cantor ... nominauit ... testem ... Symonem ... p-em episcopi Cracouiensis.
KodWp I p. 269 (a. 1252) : mandamus, ut p-es dominarum monialium de Owensk pro cunctis necessitatibus ipsarum per universam terram nostram sine solucione thelonei libere ... incedant.Ita vulgo.
B.
namiestnik, przedstawiciel, delegat, pełnomocnik, wydelegowany do rozpatrzenia lub
załatwienia jakiejś
sprawy; alicuius rei curator, qui
ad negotia exsequenda mittitur,
cui causa cognoscenda commissa est
ArHist IV p. 246 (a. 1331): ad tria iudicia ... p-em seu nunctium nostrum ... recipere debebunt.
Lites I p. 173 (a. 1339) : a quodam p—e domini episcopi ... qui decimas pro domino episcopo ... colligebat.Ita saepe. Varia ad A – B:
1.
glossae
Pol.
KsgMaz I p. 130 (a. 1412) : si Adam ... non esset presens, tunc alium p-em, wlgariter «perczo» potest constituere (ita saepius ).
ArPrawn VIII p. 148 (a. 1419) : p-em alias «rrzancza» domini (ita saepius ).
PP VI p. 3 (a. 1429) : p-i wlgariter «odkladzczy» dicti Stanislai ... iudicium terminum assignavit.
Ib. III p. 65 (a. 1438) : cum suo p-e alias «rzecznik»stetit (ita saepius ).
RFil XXV p. 143 (a. 1488) : p-r «powoycza rzeczy».
2.
syn.
et iuxta posita
actor (ConcPol X p. 401, a. 1418 et saepius), advocatus ( ArPrawn X p. 10, a. 1392 et saepius), causidicus ( GLcerv p. 692 ) , exsecutor ( AKapSąd III p. 174, a. 1513) , factor ( ConcPol X p. 401, a. 1418 et saepius), ferendarius ( GLcerv p. 692 ) , gestor (negotiorum: KodWp VIII p. 382, a. 1425) , nuntius ( cf. supra 15 et saepius), praelocutor ( PP III p. 57, a. 1437) , prolocutor ( DokMp I p. 252, a. 1391 et saepius), syndicus ( ConcPol X p. 401, a. 1418 et saepius), tutor ( ArPrawn X p. 134, a. 1404 et saepius).
3.
definitur addito
adi.
,
v.
gr. firmus (
KsgŁawWar
p. 101, a.
1460)
, indubitatus (
KodMp IV
p. 451, a.
1446
et saepius), irrevocabilis (
ib.
et saepius), legitimus (
KodWp VIII
p. 382, a.
1425
et saepius), litteralis (
cf.
supra V 1476,26
sqq.),
mercennarius
(
cf.
supra VI 269,46
sqq.), pecuniarius (
cf.
supra 217,1
), plenipotens (
ArPrawn X p. 134, a.
1404
et saepius), principalis (
Lites II p. 333, a.
1418)
, sufficiens (
ib.(Ch) I
p. 12, a.
1320)
, verus (
ArPrawn X
p. 134, a.
1404
et saepius).
4.
constr.
a.
sq.
gen.
personae,
cf.
supra 5
et 7
et vulgo.
b.
sq.
gen.
explic.
,
v.
gr.
causae(-arum)
(
KodMp II
p. 206, a.
1300
;
CracArt I
p. 19, a.
1392
et saepe),
negotii (
KodWp II
p. 21, a.
1289
et saepius).
c.
sq.
ad :
StPPP VIII p. 446 (a. 1398) : maritum suum ad resignandum ipsam partem hereditatis Stanislao ... p-em suum constituit.
Ib. p. 817 (a. 1400) : p-em constituendo ad equitandum et distingwendum granicies.Ita saepius. d. sq. contra :
StPPP VIII p. 314 (a. 1389) : constituit prepositum ... suum p-em contra filios Schadonis.
Ib. p. 913 (a. 1400) : p-em suum, quem contra Marcissium ... constituerat reuocavit.Ita saepius. e. sq. de :
StPPP VIII p. 4 (a. 1376) : contra Johannem, p-em de Kacicz.
KsgŁawWar p. 4 (a. 1417) : Michael p-r de Stbycowo.f. sq. in c. abl.
StPPP VIII p. 241 (a. 1388) : constituerunt p-em Czechossonem ... in causa ipsorum.
Ib. p. 386 (a. 1397) : constituerunt p-em suum legitimum Sbisconem ... in causis.