General
Full Entry
More

PROCLAMATIO

Grammar
  • Formsproclamatio, proclamacio
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -onis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I.
    • A. clamor, vociferatio, exclamatio.
      • 1. + violentiae vocabulum quoddam tamquam tessera constitutum, quo incolae ad legis violatores persequendos convocabantur
      • 2. vox, qua milites eiusdem gentis in proeliis se convocabant
        • a.
        • b.
      • 3. milit. classicum, signum, tessera
    • B. promulgatio, praeconium
      • 1. + bellica, generalis, expeditionis (ad expeditionem):
      • 2. iur. praedictio praeconis
      • 3. sponsalium in ecclesia pronuntiatio
  • II. advocatio, praec. in ius
  • III. exilium, proscriptio
  • IV. actus nominatim exclamandi

Pełne hasło

PROCLAMATIO s. PROCLAMACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Bl.
  • Dc.
  • A.
  • N.
  • K.
  • O.
I.
A.
    krzyk, okrzyk, wykrzykiwanie; clamor, vociferatio, exclamatio.
    Praec.
    1. violentiae et abs. umowny krzyk, wołanie goniących przestępcę lub hasło wzywające do gonienia; vocabulum quoddam tamquam tessera constitutum, quo incolae ad legis violatores persequendos convocabantur
    TPaw III p. 390 (a. 1397) : civis ... agebat super ... kmethonem, quod tua p-e violencie, qua minus iuste villam clamasti, habeo damnum decem marcas.
    DokMp I p. 380 (a. 1413) : incolis ... civitatis ... damus iudicandi et sentenciandi supra p-e violencie facta in civitate nostra ... plenam ... potestatem.
    Ita saepissime. Glossa Pol.
    StPPP II p. 255 (a. 1420) : venientes violenter cum p-e alias «codlo» ... inflixerunt sibi tria wlnera.
    Ib. p. 414 (a. 1436) : contumaces in termino contra ... abbatem ... pro violenta p-e alias «za godlem».
    Ita saepius. Cf. PROCLAMATORIUS II.
    2. zawołanie herbowe; vox, qua milites eiusdem gentis in proeliis se convocabant
    StPPP VII p. 294 (a. 1313) : de clenodio Strzemen et de p-e Lawssowo.
    KodKKr II p. 27 (a. 1367) : heredes ... decimas ... soluere non tenentur cum sint de genere milicie et nobilitatis et haberent clenodium proprium et p-em specialem.
    Ita vulgo. Glossae Pol.
    StPPP VII p. 475 (a. 1400) : p-is ... wlgariter «zawolana».
    RotPozn p. 349 (a. 1419) : esset ... p-e alias «zawolana» Gero.
    Ita saepius.
    Iuncturae selectae
    a. nominales v. gr. aliquis (frater) de sua proclamatione ( RotKość p. 359, a. 1420 ; AGZ XIII p. 4, a. 1436).
    b. verbales, v. gr. proclamationis alicuius esse ( RotPozn p. 159, a. 1400 et saepius); proclamatione aliqua esse ( ib. p. 349, a. 1419) , gaudere, potiri, utifrui ( AUnii p. 190, a. 1413) ; de aliqua proclamatione esse ( StPPP VII p. 290, a. 1404 et vulgo), oriri ( ib. II p. 241, a. 1419) , procedere ( ib. II p. 116, a. 1401 et saepius). Cf. CLAMATIO , EXCLAMATIO supra III1336,55 sqq., PROCLAMA II.
    3. milit. hasło; classicum, signum, tessera
    MPH II p. 900 (a. 1410) : rex ... verba ... p-is in bello militibus hec indixit: «Cracow», «Wylno».
    B. ogłoszenie, obwieszczenie, podanie do publicznej wiadomości; promulgatio, praeconium
    KodMp III p. 51 (a. 1342) : sculteti ... habebunt in eadem civitate omnia iura ... cum mercimoniorum depositione et fori p-e.
    AGZ XVII p. 515 (a. 1502) : testificatus est ... Ioannes ... p-em et notificacionem.
    Ita saepius.
    N. in imagine
    MATTH. Rat. p. 50 : hoc est signum, testimonium ac quae dam p-o bonitatis, iustitiae et pietatis Dei.
    Praec.
    1. bellica, generalis, expeditionis (ad expeditionem):
    KodPol II p. 274 (a. 1346) : dummodo generalis p-o omnium terrigenarum ... fuerit p-a ... seruire tenetur scultetus.
    DokMp I p. 345 (a. 1407) : volumus, ut ad omnem generalem p-em expeditionis unum equum ... tribuat scultetus.
    Ita saepius. Cf. PROCLAMO I B 1.
    2. iur. urzędowe ogłoszenie czegoś przez woźnego; praedictio praeconis
    StPPP VIII p. 656 (a. 1399) : post p-em officialis.
    Ita saepius.
    Praec.
    terminorum sim.
    ArPrawn X p. 11 (a. 1392) : Petrassius .. non comparuit in lotermino post p-em terminorum contra Nicolaum.
    Ib. p. 403 (a. 1413) : advocati ... acusaverunt contumaciam ... Cristini ... pro eo, quod post p-em terminorum iuri non paruit.
    Ita saepe. Glossa Pol.
    DecrICC I p. 191 (a. 1464) : p-em audiens alias «wspowyedzyenye» vendicionis eiusdem hereditatis.
    Additur
    publica ( APozn I p. 113, a. 1445 ; JAC. PAR. Serm. fol. 89b et saepius).
    Iuncturae selectae
    proclamationum edicta publica ( CorpJP III p. 12, a. 1506 : universi edictis p-um publicis ... fuerunt vocati), per proclamationem fieri (
    OSTR. p. 126 : aequum est, ut per p-em fiat, ne quis audeat mendicare).
    Locut.
    proclamationem facere ogłaszać; proclamare
    KodWp VIII p. 251 (a. 1423) : ibi veniens ministerialis et fecit p-em, ut veniret ... Wolkow.
    DokMp VII p. 246 (a. 1428) : ut quispiam ... facta p-e versus partes opidorum ... lapides ... deducere ... presumat.
    Ita saepius.
    Item sq.
    quod ( JAC. PAR. Serm. fol. 89b ).
    N. sensu praegnanti
    proclamationem facere ogłosić zajęcie posiadłości na zabezpieczenie pretensji; declarare se pignus capere
    KsgZPozn p. 414 (a. 1405) : super receptione bovum... minus iuste sine dampno non faciens p-em, wlgariter «ne wywolawszi» predictam hereditatem.
    3. zapowiedzi przedmałżeńskie; sponsalium in ecclesia pronuntiatio
    RHist I p. 115 (a. 1406) : contigit ... quomodo sponsalia ... proclamantur et ad duas protelantur septimanas, ex quarum prorogacione ... rixe excitantur ... de cetero tales p-es esse non debeant.
    ConcPol V p. 264 (a.1407) : nullus aliquas personas matrimonialiter copulare debeat, nisi bannis, hoc est p-bus ... precedentibus.
    Ita saepius. Cf. PROCLAMO I B 3.
    II. wezwanie, pozwanie, zwł. do sądu; advocatio, praec. in ius
    AKapSąd II p. 27 (a. 1466) : episcopus ... p-e et facta atque executa, citato non comparente ... ad instanciampartis prefatumNicolaum pronuntiavit contumacem.
    StPPP XI p. 251 (a. 1470) : scultetus fecit sibi iusticiamiuxta p-em ipsius tamquam ad furem.
    AGZ XVIII p. 121 (a. 1475) : interfeccionem ... ministeriali ... obduxerunt et super te p-em circa sepulturam fecerunt.
    Inde fere i.q.
    oskarżenie; accusatio
    IurMas II p. 141 (a. 1511) : talis post vltimam p-em inscriptam suam innocenciam coram principe declarare debet.
    Paulo infra: ille proclamatus a p-e, a sessione et capitis solutione erit liber.
    StPPP VI p. 273 (a. 1525) : qui ... bonae fame ipsorum p-e nocere voluerint.
    Ita saepius.
    III. wygnanie; exilium, proscriptio
    AGZ XIV p. 412 (a. 1454) : «wywołanie»p-o Suhorowsky.
    CracArt II p. 469 (a. 1547) : bannum predictum ac p-em tollendum et abrogandum antiquandumque duximus.
    Cf. PROCLAMO III 1.
    Constr. ad I – III:
    a. sq. gen. , cf. supra 1218 , 51 et 1219, 4 et saepius. b. sq. ad, cf. supra 1219 , 52 . c. sq. circa, cf. supra 1219, 54. d. sq. super c. acc. , cf. supra 1219,54. e. sq. enunt obi. c. tamquam :
    CorpJP III p. 137 (a. 1510) : homines p-es faciunt, tamquam nos denuo bellum ... inferre vellemus.
    f. sq. enunt. obi. c. ut, cf. supra 1219,27.
    IV. singulare: wywoływanie po nazwie; actus nominatim exclamandi
    ŻupKr p. 577 (a. 1518) : p-o nihil aliud est nisi advocacio expressa laboratoris in aliquo opere, ut veniat accipere mercedem ... sui.
    Ib. p. 575 (a. 1518) : p-es sepi: Apostolski, Altarista, Bochenek.
    Cf. EXCLAMATIO supra III 1337, 6 sqq.
    Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
    ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)