- F.
- Th.
- Bl.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- K.
- O.
I.
A.
N. eodem sensu
refl.
NieznPrChełm p. 174 (saec. XIV/XV) : cum scindit arborem tribus vicibus se p-et.
Praec.
clamorem,
«godło», contra violentiam, super violentia, in auxilium ,sim.
wołać tzw. godło,
tj. wzywać do
gonienia przestępcy; vicinos ad
malefactores insequendos
convocare
AKapSąd III p. 225 (a. 1425) : et p-vit super violencia ... ad clamorem ... laicus ... effugit.
StPPP VII p. 354 (a. 1436) : iuxta ... proclamacionem coloni qui p-vit ... «godlo».
StPPP II p. 497 (a. 1441) : veniens ... in tenutam ipsius ... p-vit super eum «godlo».Ita saepius. Cf. CLAMOR , PROCLAMATIO I A 1, PROCLAMATORIUS II.
B.
obwoływać, głośno zapowiadać, obwieszczać, ogłaszać; (alta voce) praedicare, praeconari, pronuntiare, promulgare
AnnMp p. 8 (a. 1245) : privilegium ... et ... libertatem ... confirmaverunt et in foris p-ri fecerunt.
PEREGR. Serm. p. 625 : p-batur in foro seu p-tum fuit, ut omnes indigentes accipiant secundum suam indigentiam.Ita saepissime. Glossa Pol.
AGZ XIX p. 136 (a. 1502) : iam p-ta fuit condamnacio alias «wywołano bylo wzdanye».
Syn.
bannire (
AAlex
p. 532, a.
1506)
, praeconizare (
ArPrawn V
p. 63, a.
1454)
, publicare (
CodEp III
p. 411, a.
1493
;
AAlex
p. 532, a.
1506)
, vocare (
KsgZKal
p. 47, a.
1402).
N. figuram
etymologicam
proclamatione (
ArPrawn V
p. 63, a.
1454).
Praec.
1.
expeditionem
bellicam
KodWp I p. 474 (a. 1282) : sculteti ... ad expedicionem totius terre p-tam ... servire tenebuntur.
DokMp I p. 46 (a. 1334) : cum expedicio p-ta fuerit ... servicium ab ipso et suis successoribus est exigendum.Ita saepius. Eodem sensu proclamationem ( KodPol II p. 274, a. 1346 : scultetus ad expeditionem ... dummodo proclamacio omnium terrigenarum ... fuerit p-ta ... servire tenetur), servitia expeditionalia (
DokMp VII p. 312, a. 1431 : servicia expedicionalia generaliter p-ta ... ministrare tenebuntur.)Cf. PROCLAMATIO I B 1.
2.
iur.
terminos
ogłaszać termin rozprawy (o woźnym sądowym);
diem dicere (de praecone)
StPPP VIII p. 86 (a. 1382) : capellanos habet ponere contra Dziuissium, quando termini p-buntur.
ArPrawn X p. 8 (a. 1392) : datur terminus ... ad proximos terminos p-tos post expedicionem.Ita saepius. Cf. PROCLAMATIO I B 2.
3.
ogłaszać w kościele zapowiedzi przedmałżeńskie; matrimonium futurum in ecclesia denuntiare
a.
sponsalia, banna :
RHist I p. 115 (1406) : quomodo sponsalia inter homines vtriusque sexus p-antur (cf. StSyn VI p. 16, a. 1407).
ArPrawn V p. 98 (a. 1425) : promittens eam ducere in uxorem et banna erant p-ta.Ita saepius.
b.
aliquem :
AKapSąd III p. 225 (a. 1425) : dictus N. matrimonium cum ... Gretha ... contraxit et in ecclesia secundum consuetudinem cum eadem bis fuit p-tus.Cf. PROCLAMATIO I B 3.
II.
wołać do siebie, przywoływać, wzywać; advocare, invocare,
inclamare, invitare
PP V p. 127 (a. 1429) : dominus subiudex sedens solus absque procuratore ... non p-to domino Junussio actore ad iudicium sentenciavit infra prandium absque aliorum sciencia.
CIOŁ. Lyr. p. 157 : salutare omnium edidisti
hominum, hinc te personare, vocibus p-re decet et orare.
DecrICC I p. 117 (a. 1460) : p-re et vocare actorem.
N.
exercitum
powołać pod
broń; evocare
SSrSil VII p. 6 (a. 1454) : sciebant Wratislavienses ... non regis sed gubernatoris ... nutu ... exercitum p-tum esse.
Praec.
1.
adbellum:
StPPP II p. 618 (a. 1452) : Dobeslaus ... dixit, quod hodie p-antur ad bellum et inscripciones non judicantur.
AGZ XIX p. 301 (a. 1482) : sin ... infra has duas septimanas ad bellum p-tum fuerit, extunc etc.
Item
ad arma :
HUSSOW. p. 50, v. 25: sera ... res est, si p-etur ad arma.
2. vicinitatem, «opole»:
KsgGrWp II p. 297 (a. 1399) : debent termino parere et judicium eis terminum assignare et «opole» p-re ex utraque parte inter ipsos pro eadem limitacione.
ZapSądWp I p. 165 (a. 1403) : Mathias ... postulauit ... ministerialem p-re vicinitatem inter hereditates ... et Gregorius cum omnibus fratribus suis ... terminum habent assignatum ... «przivolawacz opola».
3.
iur.
aliquem
pozywać przed sąd; in
ius vocare, accusare
ArPrawn IV p. 659 (saec. XIV med.med) : oppressores ... virginum ... si p-ti fuerint in recenti iure Polonico ... tenebuntur respondere.
KodWp III p. 8 (a. 1350) : si aliqua ... mulier per aliquem incolarum ... violenter oppressa coram nobis p-verit, huiusmodi iudicium ... presente ... nostro nuncio ventilabitur.
KsgGrWp II p. 71 (a. 1397) : tertio fecit bannitum judicium p-ndo Symanem ad judicium, et ipse nunquam comparuit.Ita saepe. Glossa Pol.
AGZ XV (a. 1476) : pro quo interfecto ... Iohannes ... nobilem ... inculpavit et p-vit alias «powoloval».
Syn.
et iuxta posita
inculpare (
AKapSąd III
p. 54,
a. 1485
;
StPPP VI
p. 273, a.
1525)
, infamare
(
AKapSąd III
p. 54, a.
1485) .
Constr. ad I - II
:
a.
sq.
dat.
b.
sq.
acc.
personae
Dogiel I p. 3 (a. 1337) : spoliatores ... mandamus ... p-ri.Cf. supra 24. Ita saepius. c. sq. acc. c. inf. d. sq. abl.
KodMp III p. 7 (a. 1333) : potestatem forum die competenti ... p-ndi.
IurMas III p. 237 (a. 1390) : homicida debet ... p-ri voce preconica.Ita saepius. e. sq. ad, cf. supra 18 et 19 et saepius. f. sq. adversus :
VAdAnt p. 65 : blasphema verba adversus eum p-ntes.g. sq. ante :
ArPrawn V p. 63 (a. 1454) : ante unam ebdomadam p-rentur.h . sq. circa:
StPPP VIII p. 271 (a. 1388) : notarius ... habet p-re circa parrochiam.i. sq. contra :
ArPrawn V p. 406 (a. 1398) : p-vit contra preconem.
AKapSąd III p. 82 (a. 1501) : publice p-bat contra plebanum tanquam super violatorem.Ita saepius. k. sq. coram :
KodWp III p. 8 (a. 1350) : coram nobis p-erit.
KodPol II p. p. 973 (a. 1504) : kmethones ... p—ti coram nobis.
StPPP XI p. 263 (a. 1476) : p-re coram communitate.l. sq. de:
KodMp II p. 241 (a. 1318) : de nostro mandato publice p-tum est, quod etc.
DokListPł II p. 25 (a. 1505) : ministerialis ... de mandato iudicii p-vit.Ita saepius. m. sq. in c. abl. , cf. supra 1221, 20 et
KodMp II p. 255 (a. 1324) : p-vit in nostra presentia.Ita saepius. n. sq. per :
Dogiel I p. 3 (a. 1337) : per fora ... p-ri.o. sq. post :
RHer III p. 30 (a. 1446) : p-vit ... villam post istam proclamationem.
AGZ XI p. 322 (a. 1448) : p-vit post ea «godla».p. sq. pro :
StPPP VIII p. 271 (a. 1388) : notarius ... habet p-re ... pro debitis hereditariis.
KsgZKal p. 28 (a. 1399) : p-vit ... Bartholomeum pro primo, 2, 3: constituas testes.Ita saepius. q. sq. propter :
AKapSąd III p. 54 (a. 1485) : p-tus ... propter occisionem sui servi.r. sq. super c. acc.
StPPP II p. 243 (a. 1419) : p-vit super Laurencium.
StPPP IX p. 48 (a. 1455) : ministerialis super ipsum p-vit.Ita saepius. s. sq. super c. abl.
StPPP VIII p. 405 (a. 1397) : Johannes voluit cum ... Scarbcone iure agere et super eo fuit p-tus per ministerialem.
ArPrawn X p. 279 (a. 1409) : p-ndo super medietate advocacie.Ita saepius. t. sq. enunt. obi. α. c. quia:
KsgZKal p. 18 (a. 1401) : p-re, quia habent minus XX marcis.
KsgMaz II p. 82 (a. 1425) : p-o ... quia dominus ... hic super meo iurat.Ita saepius. β. c. quod :
KodMp II p. 241 (a. 1318) : sit ... p-tum, quod omnia privilegia ... nullius debeant esse auctoritatis.
KsgGrWp I p. 170 (a. 1393) : p-re ... quod Jarognef et Dobeslaf ... deberent stare ... in judicio.Ita saepius. γ. c. quomodo:
DecrICC II p. 125 (a. 1493) : p-vit civem ... quomodo ipse civis fuit particeps ... in divisione pecuniarum.δ. c. ut, cf. supra 1221, 21. u. sq. enunt. interrog. c. si
: NieznPrChełm p. 174 (saec. XIV/XV): p-at ad pastores, si essent.
AKapSąd III p. 9 (a. 1452) : p-ri ... si quis esset contradictor.Ita saepius. v. sq. enunt. finali α. c. ut:
CracArt p. 25 (a. 1396) : denarii ... p-entur ... ut pro uno grosso transeant Bohemicali.
TArch p. 42 (a. 1409) : p-re, ut per granicias meas ... aliquas venaciones non deberes exercere.Ita saepius. β. c. . ne :
KsgGrWp II p. 93 (a. 1398) : p-ret suam hereditatem, ne nullus de aliis graniciis dampnificaret.γ. c. quo :
AKapSąd III p. 336 (a. 1517) : p-ri ... quo nemo audeat iniuriam ... inferre.
III.
Pol.
wywołaćreddi videtur
1.
de terra
wyganiać, skazywać na
banicję; expellere, in exi
lium mittere (cf. PROCLAMATIO III)
ArPrawn X p. 225 (a. 1407) : querelam propono contra ... consules, quod ipsi dictum ... Smik privaverunt honore et ipsum fecerunt proscribi et p-re de civitate minus iuste.
StPPP II p. 524 (a. 1443) : Martinus seruat ... hominem de terra p-tum.Ita saepius. Glossa Pol.
StPPP II p. 642 (a. 1457) : Lissowsky ... de terra est proscriptus et p-tus, alias «vivolan».
Syn.
bannire (
KodUJ IV
p. 36,
1511)
, proscribere (
cf.
supra 4
et saepius).
Item in imagine de
moneta :
ARect I p. 693 (a. 1526) : dummodo peccunia bona alias moneta Polonicalis daretur sibi, nec voluit Szweynijcziensem accipere, tanquam e regno p-tam.
2.
wciągać do spisu przestępców, zarejestrować jako złodzieja; in indicem malefactorum inscribere
StPPP III p. 26 (a. 1532) : exceptis ... casibus ... videlicet ... publici et p-ti furis aut ter in regestris reperti.Cf. Słownik Staropolski X 588a34 sqq.
IV.
confunditur
c.
vocibus
1.
clamandi
c.
dupl.
acc.
(nom.
)
obwoływać, ogłaszać kogoś kimś;
clamare, appellare,
nominare
ChrOl p. 318 : qui ... dux tocius Pomeranie p-atur.
CodVit p. 595 (a. 1422) : vestra benignitas ... pacis amica ... iuris conditrix, paciencie filia p-atur.
ARect I p. 255 (a. 1488) : viderunt vnum ascendentem per scalam, quem furem p-ntes ... verbis ... turpibus obruebant.
2. provocandi
a.
odwoływać się, zwracać do wyższej instancji; ad iudicem superiorem appellare (tantummodo refl. )
StPPP IX p. 82 (a. 1469) : quomodo pars aduersa p-uit se pecunijs ad jus supremum.
Ib. p. 107 (a. 1477) : veniens Boguchwał ante iudicium ... p-vit se ad acta, querens roboraciones cum patruo suo.
Ib. II p. 909 (a. 1497) : ortilegium non suscepit, sed ad regiam maiestatem ... se p-vit.
b.
odwoływać, cofać porzednią decyzję?
revocare, irritum esse dicere?
KodWp VI p. 58 (a. 1294) : damus ... sculteto ... molendinum ... nullo prorsus p-nte (ed. -ndum) et reclamante aut impediente.Nescio an huc pertineat
KsgMaz II p. 82 (a. 1425) : dixit: domine praeco et iusticionarie ... ego voce clara p-o et revoco, quia dominus Przedbor hic super meo iurat.
3.
profitendi
zeznawać, oświadczać, twierdzić; asserere, dicere
ArHist XII p. 347 (a. 1344) : si inveneritis ipsum a priore aggravatum, ut p-at ... ipsum a gravamine prioris absolvatis.
ZabDziej I p. 273 (a. 1547) : fuit interrogatus a iure ... si aduc in isto agro habet aliquid: p-vit se nichil in isto agro habere.
V.
singulare
via proclamata
sine dubio
leg.
privata:
IurMas II p. 73 (a. 1496) : quando aliquis citat aliquem pro violenti recepcione in benivola via ... et si respondet reus ... quia recepit in suis bonis vel via p-ta etc.