- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
A.
propr. posuwanie
się, postępowanie
naprzód; actus procedendi,
processio, progressus; milit. przemarsz
(wojska); transitus
(exercitus).
Constr.
abs. vel sq. gen. vel sq.
in c.
abl.
N. sensu praegn.
α.
wyprawa wojenna;
expeditio bellica
KomKadł p. 516 : Cazimirus ... contra Pollexianos processit; in quo p-u quendam ... Pollexianorum conseruatorem ditioni suae subegit.
β.
ślad (zostawiony przez przestępcę);
vestigium (a fure relictum)
AGZ XI p. 346 (a. 1449) : Stepan super domum Closz ... non ambulavit ... neque quidquid de rebus ipsius ... recepit ... neque eius p-u, alias «sladem» ipsum tetigerunt.Cf. VESTIGIUM.
B.
temporis(-um)
et
abs.
:
bieg, upływ czasu; temporis lapsus,
decursus.
C.
(de limitibus
sim.) przebieg,
kierunek; cursus, ductus
PommUB p. 227 (a. 1275) : duae quercus in testimonium p-us terminorum sunt signatae.
KodWp III p. 352 (a. 1370) : verus p-us granicierum per medium fluvii ... directe protenditur.Ita saepius. Cf. PROCEDO I, PROCESSIO I 2.
N.
processum facere
sięgać, zmierzać;
procedere, decurrere
DŁUG. LibBen I p. 2 : abinde vero p-um facit dioecesis Cracoviensis ad fluvios etc.
D.
phil.
przechodzenie, proces;
transitio
GOST. Th. fol. e Va : iste est p-us de actu in actum, non de potentia in actum.
Ib. fol. e VIb: oportet quod in simplici p-u bonitatum a prima causa sit p-us actus ab actu.
GŁOG. Hisp. fol. 113b : generatio est p-us a non esse ad esse.
WROCŁ. Epit. fol. a Vb : p-us a non esse ad esse.Ita saepius.
N. constr.
a.
sq.
ab
(et
ad),
cf. supra
47.
b.
sq.
de
(et
in),
cf.
supra 44.
c.
sq.
ad:
WROCŁ Epit. fol. d IIIa: in diuisione numeri iit p-us ad vnitatem.
II.
postępowanie, działanie, sposób postępowania, działania, przebieg; actio, ratio agendi, modus
procedendi.
Locut.
α.
pari processu
jednakowo,
tak samo; pari modo, aeque
JAC. PAR. OpIn p. 151: apud Ipsum Deum … pari p-u ambulant cogitationes et intentiones, sicut apud homines publicae actiones (nisi leg. pari passu).
β.
divo processu
za sprawą Bożą;
divinitus
DŁUG. Op. p. 553 : quae uxor illi divo p-u duos mares ... duas quoque femellas ... enixa est.
γ.
liberiori processu
łatwiej;
facilius, proclivius
Tom. V p. 397 (a. 1521) : tum demum liberiori p-u negotium hoc communis defensionis nostre ... aggrediemur.
δ.
processum suum continuare
trwać, nie ustawać;
durare, non cessare
DŁUG. Hist. IV p. 64(= VII p. 118 ed.nov.) : pluvia ... nocte integra p-um suum continuans.
Constr.
a. abs.
b. sq.
gen. c. sq. in
c.
abl.
Praec.
A.
phil.
et log.
postępowanie w rozumowaniu; actus procedendi
ratiocinando
HESSE Quaest. p. 35 : in omni scientia totali ... in suo p-u scientifico ex cognitione principiorum etc. contingit devenire in cognitionem causatorum.
WŁODK. ScrSel II p. 182 : continet ... tractatus p-um doctrinalem et argumentacionem, quo demonstrare nititur ... quod etc.
MatFil II p. 34 (saec. XV in.in) : secunda pars conclusionis videtur patere ex p-u Philosophi secundo Metaphysicae.
Ib. IV p. 39 (saec. XV) : p-us in disciplinis debet inchoari a prioribus et notioribus.Ita saepe.
Distinguitur
apparens et non exsistens (
BYSTRZ. Elench. fol. p VIb)
, enthymematicus (
BYSTRZ. AnalPr fol. m IV 2a)
, probativus (
WROCŁ. Dial. fol. H IIa)
, ratiocinativus (
GŁOG. ExLog fol. N IIIa
et saepius), scientificus
(
supra 18
et
GŁOG. Hisp.
fol. IIIa
).
Cf.
PROCEDO
I B 1 b.
N. constr.
a.
sq.
gen.
BYSTRZ. Top. fol. 155a : ita sunt similes in p-u inventionis loci.
b. sq. ab (et
ad):
WROCŁ. CongLog fol. a VIIb : diuisiuus est p-us a genere generalissimo alicuius predicamenti ad speciem specialissimam eiusdem generis.Ita saepius. c. sq. in c. acc.
GŁOG. Anal. fol. AA Ia : ut ... Aristotilis ... p-us ... ad intelligendum sit facilis.d. sq. in c. acc.
GŁOG. Anal. fol. AA IVa : esset p-us in infinitum qui prohibitus est ab Aristotile.e. sq. in c. abl.
BYSTRZ. AnalPr fol. e IIa : in probatione alicuius syllogismi per syllogismum expositorium sunt tres p-us.Cf. etiam supra 25.
B.
iur.
iuris (iudicialis, iudiciarius, iuridicus)
et abs.
zasady postępowania sądowego (także czasem: proces sądowy, akta procesowe, wyrok
sądowy); ordo iudicialis (nonnumquem etiam iuris actio, lis, acta iudicialia, sententia
iudicis)
HERBORD p. 11 : actionum synodalium et legum provincialium vel etiam feodalium p-us et excessus summe cognitos habebat Otto.
KodMp II p. 73 (a. 1244) : scultetiam ... Henrico ... contulimus ... habendam eo titulo ... eo iuris p-u in omnibus causis discuciendis ... quo cives Cracovienses ... utuntur.Ita vulgo. Glossa Pol.
AGZ XVII p. 258 (a. 1490) : peto penam de iure super dominum ... ideo quia ipse non secundum p-um alias «stopyenya» iuris intromitti voluit.
Iuncturae potiores
α.
verbales
processum (contra, in aliquem) dare (AKapSąd III p. 249, a. 1496 et saepius), decernere ( ib. II p. 16, a. 1415 et saepius), facere ( Ztschr. XXVII p. 349, a. 1354 et saepius), fulminare ( KodKKr I p. 185, a. 1328 et saepe), sim.; item annullare ( ArHist XII p. 342, a. 1344) , nullificare ( StPPP VI p. 159, a. 1519) , rescindere ( ib. ), revocare ( ArHist XII p. 342, a. 1344) , tollere ( AKapSąd II p. 460, a. 1404 et saepius).
β.
nominales,
v.
gr. litteralis (
OrtWp
p. 54,
saec. XV)
; absolutionis (
ArHist VI
p. 55, a.
1479
et
ib.
p. 114,
a. 1487)
, aggravationis (
AKapSąd II p. 522, a. 1441
et saepius), causae (
ib.
p. 69, a.
1426
et vulgo), citationis (
ib. III
p. 263,
a. 1499
(sive cridae:
KodUJ II
p. 136,
a. 1452)
, contumaciae (
AKapSąd II
p. 16, a.
1415
et saepius), incorporationis (ecclesiarum:
ChrClar
p. 455
)
, inquisitionis (
AKapSąd III
p. 56, a.
1486)
, iudicis (
StPPP V p. XXX,
a. 1420)
, purgationis (
AKapSąd III
p. 67,
a. 1497)
, statuti (
ArPrawn I
p. 332,
a. 1511)
; de rapinis (
CRIC.
in
Tom. VI
p. 337,
a. 1523)
.
Locut.
processum habere
α.
mieć ważność, moc prawną, być ważnym,
prawomocnym; valere,
ratum, firmum esse
DecrICC I p. 25 (a. 1457) : comutacio potest stare et p-um habere pleno cum vigore.
Ib. p. 80 (a. 1459) : sentencia vestra scabinalis debet habere p-um, sed sentencia appellantis manebit sine vigore.Ita vulgo. Cf. PROGRESSUS.
β.
otrzymywać bieg prawny, nabierać mocy prawnej, odbywać się z mocą
prawną, zostać wdrożonym
do działania; iure peragendum fieri
*CodVit p. 6 (a. 1385) : ut terminus p-um habeat.
StPPP X p. 6 : volumus, ut habeat vestra postulacio p-um.
RHist XXIX p. 490 (a. 1436) : que convencio ... non habeat p-um ista vice ex causis in eadem littera ... descriptis.
IurMas I p. 199 (a. 1462) : conuenciones, colloquia generalia, termini particulares et iudicia iuxta ritum et consvetudinem ... debent habere progressum et p-um.Distinctiones potiores
1.
declaratorius
wyrok deklaratoryjny, tj.
stwierdzający
stosowność określonej normy prawnej w danej sprawie, pismo zawierające wydanie
wyroku, orzeczenie
sądowe; sententia qua certa
quaedam iuris norma
causae, quae agitur, diiudicandae apta esse declaratur, sententia conscripta,
litterae quibus
sententia continetur
KodPol II p. 433 (a. 1427): literas nostras seu p-um declaratorium volumus ... penes ... episcopum ... remanere.
AKapSąd II p. 572 (a. 1454) : ecclesie p-us declaratorios moni cionis, aggravacionis ... in eum ... per sedem Apostolicam ... latos.Ita saepius. Eodem sensu declarationis :
ZabDziej II p. 14 (a. 1482) : ob non paricionem ... p-um declaracionis.
2.
excommunicatorius, (excommunicationis)
et abs.:
klątwa, ekskomunika; anathema, excommunicatio
StPPP VIII p. 908 (a. 1400) : Swanthoslaus et Staschek ... p-us excommunicacionis sentencias contra Bodzantham ... ponere debent.
AKapSąd II p. 15 (a. 1415) : non est prophanus nec excommunicatus, licet in eum papa p-us tulit.
KodPol II p. 438 (a. 1427) : p-us ... excommunicatorios ... contra ... rebellem ... coram nobis specifice propositis (ita saepius ).
DŁUG. Reg. I p. 223 (a. 1438) : monitione canonica praemissa per p-us capituli excomunicentur.
AGZ XIV p. 273 (a. 1448) : hoc totum obligatus est ... archiepiscopo complere sub maioribus p-bus excomunicacionis.
ArHist VI p. 18 (a. 1461) : execucionem p-uum.
AkapSąd III p. 25 (a. 1466) : iuste excommunicavit eum ... p-bus domini episcopi.Ita saepius. Simili sensu anathematis ( DŁUG. Hist. IV p. 150 ) , interdicti ( AKapSąd III p. 72, a. 1499) ; item apostolici ( ib. II p. 15, a. 1415 ; StPPP III p. 25 ).
Syn.
censura (
KodMp IV
p. 449,
a. 1446
;
KodTyn
p. 490,
a. 1470
et saepius).
3.
exsecutorialis
pisemny nakaz egzekucji, natychmiastowego wykonania
polecenia; litterae
quibus exsecutio
mandati instans committitur
StCrac p. 37 (a. 1384) : nonnulli ex canonicis ... quando contra eos executoriae ... extrahuntur, novas et excogitatas lites et impedimenta ingerunt capitulo, ne huiusmodi p-uum executorialium fiat executio.
ArHist VI p. 4 (a. 1442) : rector ... tenens ... suis in manibus quosdam p-us executoriales ... nos ... requisivit, ut ad execucionem huiusmodi litterarum ... procedere dignaremur.Ita saepe. Eodem sensu processus in vim exsecutoriam ( StPPP VII p. 489 a. 1411) et abs.
AKapSąd I p. 468 (a. 1471) : pro qua synodo celebranda iam fuerunt premissi p-us sive citaciones ad exequendum directe.
4.
inhibitorius
wyrok zawierający polecenie wstrzymania czegoś;
sententia, qua aliquod negotium prohibetur
AKapSąd II p. 37 (a. 1418) : reproducto p-u inhibitorio domini Strzeszconis.
CodSil XV p. 236 (a. 1443) : p-us penales, monitoriales et inhibitorios contra ... episcopum ... decrevit auditor.
5.
monitorius, monitorialis
upomnienie pisemne, postępowanie ostrzegawcze;
litterae quibus quis praemonetur (saepe de
excommunicatione agitur)
AKapSąd II p. 457 (a. 1404) : in causa Iohannis clerici ... contra Stanislaum clericum ... p-us monitorios decernendo.
KodWp VIII p. 140 (a. 1420) : civis ... nostros p-us monitorios in se excommuni cacionis sentencias continentes ... detinuit.
AKapSąd III p. 218 (a. 1422) : p-us monitorios cum excommunieacionis sentencia sub uno contextu contra ipsos extrahere,lta saepe.Cf. MONITORIUS Eodem sensu monitionis :
AKapSąd II p. 17 (a. 1415) : officialis absolvit eundem ... a p-bus monicionis emissis contra eundem pro earundem decimarum raptu.
ArHist V p. 278 (a. 1392-1412) : p-um monicionis cum sentencia contra dominum ... obtinuit ... a quibusquidem p-u, monicione, sentenciis ... appellavit.Simili sensu abs.
CodSil V p. 239 (a. 1340) : nostris conpulsus p-bus et preceptis ... fratres ... ad ... monasterium recepit.
AKapSąd III p. 131 (a. 1509) : p-um alias monitorium ex cancellaria ... episcopi ... ad compellendum vicarios ... ad personalem residenciam ... emanatum.
MIECH. Chr. p. 227 : Clementis sexti ... severo p-u Casimirus rex ... monitus est.
6.
poenalis
proces karny;
lis
CodSil XV p. 236 (a. 1443) : p-us penales, monitoriales et inhibitorios contra ... episcopum ... decrevit auditor.
C.
meton.
concr.
de scriptis
1.
dokument prawny, pismo urzędowe (dotyczące któregoś z
wyżej wymienionych procesów;
litterae,instrumentum, diploma, quo de aliquo ex supra scriptis (1-6) processibus agitur
DokKKr II p. 16 (a. 1417) : arripiens eosdem ... p-us de manibus vicarii ... ipsos p-us laceravit.
CracArt suppl. III p. 173 (a. 1445) : cursor eosdem p-us coactus laniare.Ita saepe.
Syn.
litterae (
CorpJP III
p. 246,
a. 1512)
, schedula (
KodUJ IV
p. 146,
a. 1535)
.
2.
kurenda, okólnik, pismo okrężne; litterae quae
circum plures homines dimittuntur
JAC. PAR. Var. II p. 374 (a. 1432) : p-us in forma optima contra singulos beneficiatos pro contribucione concilii Basiliensis facienda.
Ib. p. 376 : precipimus, quod unus ad alterum sibi vicinum hunc nostrum p-um deferat.
AKapSąd I p. 428 (a. 1457) : archiepiscopus ... mittat p-us per archidiaconatus ... contra omnes beneficiatos ... ut comportent quittancias.Ita saepius.
III.
A.
postęp, rozwój, pomyślność; progressus, profectus, prosperitas.
Constr.
abs. vel sq. gen.
B.
(dalszy) przebieg, ciąg, tok; cursus, decursus, tenor, ordo
VITELO Persp. (U) III p. 296 : ex anteriori parte cerebri ... crescunt duo nervi optici ... et procedunt hij nervi ... ubi efficiuntur nervus unus obticus, qui in p-u iterum dividitur in duos nervos.
Ib. p. 234 : tractatum ... agredi conveniens non fuit, prout in p-u postmodum patebit.
Id. Opt. p. 268 : hoc ... in speculis columnaribus evidentius apparet, prout manifestabimus in p-u.Ita vulgo.
IV.
varia et singularia ad I – III:
1.
bieg życia, działalność; cursus vitae, res gestae
HESSE Matth. I p. 42 : de ingressu Christi in mundum ... de p-u Christi in mundo ... de egressu Christi de mundo.
Ib. II p. 93 : sicut ingressus Christi in mundum ordinatur ad utilitatem humanam, sic et p-us Eius.
DŁUG. Hist. II p. 124(= III p. 140 ed.nov.): epitaphium, quo ortus, p-us et exitus papae designantur.
2.
praca wykonana, robocizna; labor perfectus
AKapSąd II p. 75 (a. 1428) : quomodo ... nollet in dictam absolucionem ... consentire, nisi prius vie, fatige et p-us per ipsos nobiles solverentur.
CracArt I p. 90 (a. 1434) : dominus ... marcam ... pro p-bus dicto Bartholomeo muratori ... fore dandam ... decrevit.
3.
lucrosus
przychód,
zysk; reditus, lucrum
CodSil XX p. 18 (a. 1336) : de ... auri montanis si p-um lucrosum habuerint.
4.
confunditur
c.
voce
precum:
CracArt suppl. II p. 75 (a. 1436) : ipsum ... p-bus domini Neprowski ... requisitus ... denunciavit (nisi leg. precibus).
5.
uprawnienie, prawo do czegoś; ius potestasque
ZabDziej II p. 21 (a. 1482) : uxorem ipsius bis percussit clavibus, nullum ius ad ipsam habens ... ipsum de ecclesia pulit, nullum p-um super ipsum habens.
6.
pl. koszta
(procesu); litis sumptus
AKapSąd II p. 74 (a. 1428) : obligavit se solvere mediam marcam ... sub reduccione p-uum.
ZabDziej II p. 238 (a. 1485) : dominus decrevit solucionem fieri ... pro expensis ... et p-us dandos decrevit.
AKapSąd III p. 141 (a. 1509) : canonicus I grossos racione vialium et II racione p-uum ... persolvat.
Ib. infra: canonicus ... reposuit V grossos pro vialibus et II pro p-bus peciitque se absolvi; et dominus ... eundem a sentenciis excommunicacionis ... absolvendum duxit.