General
Full Entry
More

PRAETEREO

Grammar
  • Formspraetereo, pretereo
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ire,-ii s. -ivi, -itum
Meaning Outline
  • I. + 1 praetergredi.
    • 2. transire, pertransire, perire, elabi, compleri.
  • II. trans.
    • A. propr. praetergredi, iuxta aliquid ire.
      • α. + teloneum
      • β. praetervehi
    • B. transl.
      • 1.
        • a. omittere, praetermittere, transire, neglegere.
        • b. + iussa, mandata, leges transgredi, non observare.
        • c. excedere
        • d. + tempus perdere
      • 2.
        • a. + aliquid praeterit aliquem i.q. fugit.
        • b. non occurrere,non obvenire alicui.
        • c. iur.
    • C.
      • 1. + praeire:
      • 2. + circum ire:

Pełne hasło

PRAETEREO s. PRETEREO, -ire,-ii s. -ivi, -itum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • O.
[con. praes. pass. praeteriantur:
JAC. PAR. RefEccl p. 303 : quot ... peccata bene emendabilia praeteriantur incorrecta.
ind. impf. pass. praeteriebantur:
JAC. PAR. OpIn p. 156 : tales materiae ... silentio praeteriebantur.
gerund. praeteriendo:
AGZ XIII p. 132 (a. 1442) : preteriendo curiam et agrum Iohannis ... curiam et agrum Iohannis preteriendo.]
I. intrans. 1 . (de loco) przechodzić obok, mijać; praetergredi.
2. (de tempore et rebus, quae in tempore fiunt) mijać, przemijać, przechodzić, upływać, kończyć się; transire, pertransire, perire, elabi, compleri.
Inde part. perf.
praeteritus, cf. s. v.
Praec. iur. de
diuturnitate ( TPaw III p. 87, a. 1388), vel de praescriptione ( StPPP VIII p. 704, a. 1399 et saepius; glossa Pol. AGZ XIV p. 158 (a. 1445) : si prescripcio p-iit alias «mynala» pro vulneribus sibi ... inflictis).
N. locut.
ius praeteriit (e Pol. prawo przeszło) minął termin sądowy; dies iudicio constituta pertransiit AGZ XIV p. 151 (a. 1444) : si non produxerit testes ad terminum ... sucumbat hoc, quod ius invenerit iuxta proposicionem et prout ius p-iit alias «przeshlo».
Constr.
a. sq. dat. IurMas III p. 198 (a. 1540) : annus isti violentiae iam p-iit. Ib. p. 209 : ubi ... tres anni divisioni factae non p-ierint. b. sq. abl. c. sq. ab : KodMp II p. 141 (a. 1278) : ne quod geritur in tempore, cum fluxu temporis p-at a memoria. d. sq. cum, cf. et StPPP XI p. 630 (a. 1557) : que geruntur in tempore, p-unt simul cum tempore. e. sq. sine: IurMas III p. 74 (a. 1532) : nolentes homicidia ... sine debita animadversione p-re. f. sq. super c. acc. THOM. Med. p. 118 : zucarum rosaceum antiquum valet ... non tamen debet super ipsum annus p-re.
II. trans.
A. propr. obchodzić coś, przechodzić mimo, obok czegoś, mijać przekraczać; praetergredi, iuxta aliquid ire.
N.
α. teloneum i.q. evitare portorium non solvendo
Dogiel IV p. 171 (a. 1465) : si vectores ... merces mercatorum pro pretio ducentes telonea seu datiarum loca p-ierint, ipsi ... puniantur.
CorpJP III p. 188 (a. 1511) : conscribas omnia vasa salis, quae tuum theoloneum p-unt.
Cf. PERTRANSEO et PERTRANSGREDIO , 70sqq.
β. refl. minąć się; praetervehi
KodWp VIII p. 204 (a. 1421) : ut possent due cimbe se p-re.
KodMp IV p. 220 (a. 1425) : via ... ita debet esse lata, quod duo currus possent se mutuo p-re.
KodWp X p. 73 (a. 1437) : sic ut possent se duae cimbae p-re.
B. transl.
1. aliquid
a. pomijać,omijać, opuszczać, nie brać pod uwagę; omittere, praetermittere, transire, neglegere.
b. iussa, mandata, leges sim. przekraczać; transgredi, non observare.
c. singulare: przekroczyć; excedere
AGZ XIII p. 70 (a. 1438) : littere resignatorie p-ierunt (ed. perterierunt) tres annos et tres menses.
d. tempus marnować; perdere
NIC. BŁ. Serm. I p. 211 : aulici consumentes tempus in ... vanitatibus ... quibus omnibus villani sunt meliores, qui nunquam p-unt tempus.
DŁUG. Hist. IV p. 415 : vices ... temporum ita pro disponendis publicis et privatis rebus diviserat Withaudus, ut nec minimam particulam diei frustra p-ret.
2. aliquem
a. impers. aliquid (vel enunt. obi. ) praeterit aliquem uchodzi czyjejś uwagi; i.q. fugit.
Simili sensu
notitiam alicuius :
KodLit p. 224 (a. 1418) : hec autem tanta luceant claritate, ut nequaquam vestram potuerint noticiam p-re.
b. ominąć kogoś, nie przydarzyć się komuś; non occurrere,non obvenire alicui.
c. iur. in iure hereditario. Glossa Pol.
GLcerv p. 690 : p-re est omittere suum heredem in testamento, «opuścić».
Constr. ad A - B:
a. sq. (dupl. ) acc. b. sq. abl. , v. gr. silentio, item oblivione ( Tom. XIV p. 687, a. 1532) , surda aure ( ib. IV p. 263, a. 1518) . c. sq. cum :
ŁASKI ComPriv fol. 75b (litterae a. 1424) : quod cum sub dissimulatione p-re non debemus, ymmo eqs.
AKapSąd II p. 125 (a. 1440) : quendam ... cum armis ... habitacionem suam p-ivisse.
d. sq. de. e. sq. in c. abl.
CodVit p. 430 (a. 1418) : non licet ... hos tractatus ... in observacione debita p-re.
f. sq. sine :
DokMp I p. 58 (a. 1345) : servicia ... sine graciis regalibus p-re nequientes.
StSyn III p. 19 : si ... urgens causa vel necessitas immineat, que sine gravi scandalo nequeat p-ri.
g. sq. enunt. obi. c. quod.
C. confunditur c. verbis
1. praeire:
ŻydKrak p. 39 (a. 1382) : non obstante illo ... quod data earundem litterarum p-it emanacionem.
2. circum ire:
MIECH. Chr. p. 290 : in orationibus ... prolixus, in p-ndis ecclesiis multum deuotus rex Jagello.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)