- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- O.
JAC. PAR. RefEccl p. 303 : quot ... peccata bene emendabilia praeteriantur incorrecta.ind. impf. pass. praeteriebantur:
JAC. PAR. OpIn p. 156 : tales materiae ... silentio praeteriebantur.gerund. praeteriendo:
AGZ XIII p. 132 (a. 1442) : preteriendo curiam et agrum Iohannis ... curiam et agrum Iohannis preteriendo.]
I.
intrans.
1
. (de loco) przechodzić obok, mijać;
praetergredi.
2.
(de tempore et rebus, quae in tempore fiunt) mijać, przemijać, przechodzić,
upływać, kończyć
się; transire, pertransire, perire,
elabi,
compleri.
Inde
part. perf.
praeteritus, cf.
s.
v.
Praec.
iur. de
diuturnitate (
TPaw III
p. 87,
a. 1388),
vel de
praescriptione (
StPPP VIII p. 704,
a. 1399
et saepius; glossa
Pol.
AGZ XIV
p. 158 (a.
1445)
:
si prescripcio p-iit alias «mynala» pro vulneribus sibi ... inflictis).
N.
locut.
ius praeteriit
(e
Pol.
prawo przeszło)
minął termin sądowy; dies
iudicio constituta pertransiit
AGZ XIV
p. 151 (a.
1444)
:
si non produxerit testes ad terminum ... sucumbat hoc, quod ius
invenerit iuxta
proposicionem et prout ius p-iit alias «przeshlo».
Constr.
a.
sq.
dat.
IurMas III
p. 198 (a.
1540)
:
annus isti violentiae iam p-iit.
Ib.
p. 209
:
ubi ... tres anni
divisioni factae non p-ierint.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ab :
KodMp II
p. 141 (a.
1278)
:
ne quod geritur in
tempore, cum fluxu temporis p-at a memoria.
d.
sq.
cum,
cf.
et
StPPP XI
p. 630 (a.
1557)
:
que geruntur in tempore, p-unt simul cum tempore.
e.
sq.
sine:
IurMas III
p. 74 (a.
1532)
:
nolentes homicidia ... sine debita animadversione p-re.
f.
sq.
super
c.
acc.
THOM. Med.
p. 118
:
zucarum rosaceum antiquum valet ... non tamen debet super ipsum annus p-re.
II.
trans.
A.
propr. obchodzić
coś, przechodzić mimo, obok czegoś,
mijać przekraczać; praetergredi, iuxta aliquid ire.
N.
α.
teloneum
i.q. evitare portorium non solvendo
Dogiel IV p. 171 (a. 1465) : si vectores ... merces mercatorum pro pretio ducentes telonea seu datiarum loca p-ierint, ipsi ... puniantur.
CorpJP III p. 188 (a. 1511) : conscribas omnia vasa salis, quae tuum theoloneum p-unt.Cf. PERTRANSEO et PERTRANSGREDIO , 70sqq.
β.
refl.
minąć się;
praetervehi
KodWp VIII p. 204 (a. 1421) : ut possent due cimbe se p-re.
KodMp IV p. 220 (a. 1425) : via ... ita debet esse lata, quod duo currus possent se mutuo p-re.
KodWp X p. 73 (a. 1437) : sic ut possent se duae cimbae p-re.
B.
transl.
1. aliquid
a.
pomijać,omijać, opuszczać, nie brać pod uwagę; omittere, praetermittere, transire, neglegere.
b.
iussa, mandata, leges
sim.
przekraczać;
transgredi, non observare.
c.
singulare: przekroczyć; excedere
AGZ XIII p. 70 (a. 1438) : littere resignatorie p-ierunt (ed. perterierunt) tres annos et tres menses.
d.
tempus
marnować;
perdere
NIC. BŁ. Serm. I p. 211 : aulici consumentes tempus in ... vanitatibus ... quibus omnibus villani sunt meliores, qui nunquam p-unt tempus.
DŁUG. Hist. IV p. 415 : vices ... temporum ita pro disponendis publicis et privatis rebus diviserat Withaudus, ut nec minimam particulam diei frustra p-ret.
2. aliquem
a.
impers.
aliquid
(vel
enunt.
obi.
)
praeterit aliquem
uchodzi czyjejś uwagi;
i.q. fugit.
Simili sensu
notitiam alicuius :
KodLit p. 224 (a. 1418) : hec autem tanta luceant claritate, ut nequaquam vestram potuerint noticiam p-re.
b.
ominąć kogoś, nie przydarzyć się komuś;
non occurrere,non obvenire
alicui.
c.
iur.
in iure hereditario. Glossa
Pol.
GLcerv p. 690 : p-re est omittere suum heredem in testamento, «opuścić».
Constr. ad A - B:
a.
sq.
(dupl.
) acc.
b.
sq.
abl.
,
v.
gr.
silentio,
item
oblivione
(
Tom. XIV
p. 687,
a. 1532)
, surda aure (
ib. IV
p. 263,
a. 1518)
. c.
sq.
cum :
ŁASKI ComPriv fol. 75b (litterae a. 1424) : quod cum sub dissimulatione p-re non debemus, ymmo eqs.
AKapSąd II p. 125 (a. 1440) : quendam ... cum armis ... habitacionem suam p-ivisse.d. sq. de. e. sq. in c. abl.
CodVit p. 430 (a. 1418) : non licet ... hos tractatus ... in observacione debita p-re.f. sq. sine :
DokMp I p. 58 (a. 1345) : servicia ... sine graciis regalibus p-re nequientes.
StSyn III p. 19 : si ... urgens causa vel necessitas immineat, que sine gravi scandalo nequeat p-ri.g. sq. enunt. obi. c. quod.
C.
confunditur
c.
verbis
1.
praeire:
ŻydKrak p. 39 (a. 1382) : non obstante illo ... quod data earundem litterarum p-it emanacionem.
2.
circum
ire:
MIECH. Chr. p. 290 : in orationibus ... prolixus, in p-ndis ecclesiis multum deuotus rex Jagello.