General
Full Entry
More

ORIOR

Grammar
  • Formsorior
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -iri, ortus
  • Part of Speech
Meaning Outline
  • I.
    • 1. surgere.
    • 2. scaturire, effluere.
    • 3. exoriri, emergere (de corporibus caelestibus)
    • 4. enasci, emergere super terram (de plantis)
    • 5. nasci, generari (saec. XV-XVI)
  • II.
    • 1. originem sumere, incipere, exsistere.
    • 2. (in lucem) prodire
      • a.
      • b.
      • c.
      • d.

Pełne hasło

ORIOR, -iri, ortus s. hortus sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • A.
  • H. (orriri),
  • O.
[3. sg. ind. impf. origebatur:
KodPol III p. 138 (a. 1506) : ambigua contencio ... origebatur.
3. sg. con. impf. oriretur:
KodWp I p. 327 (a. 1258) : si ... aliqua causa difficilis oriretur.
KodMp III p. 133 (a. 1359) : si per aliquem ... ecclesie Gneznensi ... aliquod oriretur et fieret impedimentum,
item 3. pl. con. ]impf. orirent:
TPaw III p. 355 (a. 1396) : ne gwerre ... inter ipsos orirent.
Cf. etiam
KsgŁawKr p. 87 (a. 1372). 3. pl. con. impf. orirentur:
KodWp I p. 200 (a. 1342): cum ... dissensionum procelle...orirentur.
DŁUG. Hist. V p. 549 : ut frequenter a vulgo seditiones in consules orirentur.
Cf. Th. IX 2,991,71 sq. part. praes. origens:
JAC. PAR. RefEccl p. 268 : temptationibus humanis de radice fomitis peccati origentibus.
Cf. Th. IX 2,991,49 sqq. gerundivum origendus:
ZabDziej III p. 610 (a. 1493) : in omnibus suis causis ortis et origendis.
oriundus:
Dogiel I p. 385 (a. 1472) : nos invicem non contendemus ... neque ... rem iniuriosam ... inter nos ... quomodolibet oriundam ad animum provocabimus.]
I.
1. podnosić się, (po)wstawać; surgere.
2. wypływać, wytryskać; scaturire, effluere.
3. wschodzić (o ciałach niebieskich); exoriri, emergere (de corporibus caelestibus).
Additur dat.
conspectui exorientem conspici
COPERN. Rv . p. 294 : Mercurius non o-itur conspectui nostro nec rursus occidit in Virgine et Libra.
4. wschodzić, wyrastać (o roślinach); enasci, emergere super terram (de plantis).
N. in imagine de
segete contritionis ( DŁUG. Op. p. 26 ).
5. rodzić się; nasci, generari (saec. XV-XVI).
II.
1. rozpoczynać się,brać początek, powstawać; originem sumere, incipere, exsistere.
Dicitur praec. de
differentia, lite, suspicione.
N. de
fine:
PommUrk V p. 436 (a. 1319): ut...finis o-atur inter nos, ordinavimus in hunc modum.
Simili sensu
ortum exsistere :
LibDisp p. 96 (a. fere 1424): h-ta ... coram nobis judicialiter ... questionis materia extitit.
CorpJP III p. 347 (a. 1518) : o-ta existente differentia ... statuimusetc.
2. pojawiać się; (in lucem) prodire
KsgGrWp I p. 297 (a. 1398) : si que littere per quempiam sint o-te, eis inponimus ... silentium.
DŁUG. Op. p. 609 (epistula a. 1450) : laetari ... debet quod illum post se videt o-ntem et sperare, quod persona sua ... in ... ornamentum domus ... succedet.
Indicatur unde ad I-II:
a. sq. ab.
b. sq. de.
c. sq. ex.
d. sq. adv. , v. gr. divinitus ( HUSSOW. p. 91, v. 706 ).
N. sensu quasi pass.
ab aliquo:
KodMp II p. 69 (a. 1243) : ne ... a posteris meis super pretaxata libertate aliqua ambiguitas o-atur.
DokSul p. 328 (a. 1258) : ut ... in praemissis nulla dubietas a posteris o-atur.
Simili sensu per aliquem, cf. et 37.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)