General
Full Entry
More

LAEDO

Grammar
  • Formslaedo, ledo, laesus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -si, -sum -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. trans.
    • A. propr. concr. offendere, sauciare, vulnerare, destruere.
      • α. + vulnus efficere
      • β.
    • B. transl.
      • 1. iniuria afficere, nocere, debilitare.
      • 2. offendere, contumelia afficere, detrahere, derogare.
      • 3. + ius violare.
  • I. nocere.

Pełne hasło

LAEDO s. LEDO, -ere, -si, -sum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
[inf. perf. act. fore laesum:
KodWp III p. 139 (a. 1359) : per pretactorum bonorum ... alienacionem monasterium ipsorum aliqualiter fore lesum asserentes.]
I. trans.
A. propr. (et concr. ) uszkodzić, skaleczyć, obrazić, urazić, zranić, uderzyć; offendere, sauciare, vulnerare, destruere.
N.
frigore laedi zaziębić się; perfrigescere (saec. XV ex. —XVI).
Constr.
a. sq. acc. limit.
GŁOG. Alex. II fol. L 5a : 1-sus pedem.
b. sq. abl. c. sq. ex :
DŁUG. Hist. III p. 438 : sinistram corporis partem mediam ex paralysi 1-sam.
CorpJP III p. 431 (a. 1519) : si pueri unus alterum ... 1-erit ... ex ira.
Ib. p. 432 (a. 1519) : si ... ex tali saltu ... se 1-erit.
d. sq. in c. acc.
AKapSąd II p. 271 (a. 1472) : faber ... ferrea cambuca ipsum in caput 1-sit.
Ib. p. 660 (a. 1491) : quod ... baccalarium ... gladio in collum enormiter 1-sisset.
Ita saepe. e. sq. in c. abl.
KodWp III p. 221 (a. 1363) : villam ... invenimus nimis 1-sam tam in limitibus quam in locacione eiusdem per ... vicinos.
Ib. p. 290 (a. 1367) : si apud nos in aliquo 1-sus fuerit equus.
Ita saepe. f. sq. per :
StPPP VIII p. 208 (a. 1387) : Nemsta per sagittam 1-sus fuit in Russia.
N. locut.
α. vulnus spowodować; efficere
KodWp II p. 685 (a. 1395) : de vulneribus sanguineys seu fustibus 1-sis.
β.
in loco ut videtur corrupto
CracArt I p. 32 (a. 1401) : si unquam uxorem suam cultello percuteret ... aut secum in ea aliquo modo 1-ret.
B. transl.
1. krzywdzić, obrazić, nadwerężyć; iniuria afficere, nocere, debilitare.
Constr.
a. sq. abl.
b. sq. per
Locut.
α. iur. pars laesa et subst. laesus,, -i m. strona pokrzywdzona; qui iniuriam passus est
CracArt I p. 19 (a. 1393) : Niczko super violencia perpetrata in civitate debet 1-sum satisfacere.
StSyn VI p. 17 (a. 1415) : sint condemnati parti 1-se ad damnum.
Ita saepius.
β. in anima laedi mieć coś na sumieniu, zawinić coś; culpae conscientia angi, culpam in se admittere
KsgCzer p. 210 (a. 1419) : Katerina debet predictam pecuniam ... in perpetuum optinere ... quia predictus Ratiborius neque in anima ledi nec dampnari [volens (?])filie sue Katerine dedit etc.
γ. conscientiam obciążyć czymś sumienie; culpam alicuius rei praestare, conscientiam suam gravare
DokMp I p. 186 (a. 1374) : Derszko ... conscienciam suam vitans non 1-re ... recognovit eqs.
Ib. p. 209 (a. 1380) : post mortem nostram quicumque nobis successerit ... omnia iura ... compleat praescripta, ne conscientiam nostram 1-ent et in anima nostra redundarent.
KsgCzer p. 151 (a. 1416) : licet transitum feci dimittendo meum proprium, tamen ne 1-rem conscienciam, detis michi alium transitum et volo proprium meum adhuc dimittere.
DokMp VII p. 193 (a. 1425) : ne sic conscienciam 1-ret.
StWłocł p. 25 (a. 1487) : confiteri debet ... quotiens conscientiam 1-sam habuerit.
2. obrazić, urazić; offendere, contumelia afficere, detrahere, derogare.
3. ius sim.: naruszać; violare. Saepe in locut. maiestatis (rei publicae) laesae crimen (item scelus, iudicium, reus, criminari).
I. intrans. (sq. dat. ) szkodzić komuś; nocere.
N.
ad honorem obrazić czyjąś cześć; honorem offendere
KrMU p. 57, 28 (a. 1447) : si quis animo iniuriandi vel verbis pungitivis aut manu 1-rit ad honorem.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)