Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRAECEPTOR

Gramatyka
  • Formypraeceptor, preceptor
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -oris
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. qui aliquid mandat, mandator, doctor; magister (de Deo et hominibus)
  • II.
    • 1. eccl.
      • a. praepositus, praefectus
      • b. magistratus (ordinis militaris) dignitate superior
      • c. + coenobii monachus rei familiari coenobii praepositus
    • 2. magistratus (regis vel principis) maior
  • III.
    • 1. + inceptoris:
    • 2. + receptoris:

Pełne hasło

PRAECEPTOR s. PRECEPTOR, -oris m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
I. ten, kto coś poleca, nakazuje, nauczyciel, mistrz; qui aliquid mandat, mandator, doctor; magister (de Deo et hominibus).
II.
1. eccl.
a. zwierzchnik, przełożony; praepositus, praefectus
KodKKr II p. 178 (a. 1393) : superior vero et principalis presbyterorum chori ecclesiae Cracoviensis vocetur p-or.
ŹrWaw I p. 49 (a. 1476) : dominus Spithco p-or psalmistarum.
b. wyższy godnością zakonnik, komtur, mistrz (w zakonie rycerskim); magistratus (ordinis militaris) dignitate superior
KodWp I p. 103 (a. 1201-1240) : ad preces honorabilis p-is domus sancti Johannis in Polonia.
*KodMaz(K) p. 408 (a. 1236) : dilectis filiis p-i et fratribus hospitalis sanctae Mariae Teutonicorum in Pruscia.
Ib. p. 512 (a. 1242) : frater Henricus dictus de Wida p-or domus Teutonice in Pruscia.
Ita saepius.
Syn. et iuxta posita
magister ( Dogiel V p. 25, a. 1308 ; Lites I p. 7, a. 1320) , commendator ( Dogiel V p. 25, a. 1308 ; Lites I p. 167, a. 1339) .
c. coenobii zakonnik zarządzający gospodarką klasztoru; monachus rei familiari coenobii praepositus
KodMp I p. XLIII (a. 1274) : illam donacionem ad ... instandam fratris Hugonis ... cenobii p-is ... confirmo.
Cf. PROVISOR.
2. dygnitarz (książęcy lub królewski); magistratus (regis vel principis) maior
PommUB p. 35 (a. 1229) : tuguria monialium ... ab omni exactione libera esse volumus ... a castellano, a p-e et a familia ducis.
AAlex p. 8 (a. 1501) : publica edicta ad omnes p-es, praefectos, officiales.
Constr. ad I-II
: a. abs. b. sq. gen. c. sq. de :
KodMp III p. 34 (a. 1339) : fratre Tylcone p-e de Nisa.
d. sq. in c. abl.
Tom. IV p. 135 (a. 1517) : illa omnia p-or in Ragneth absque ulla causa retraxit.
III. fungitur vice vocis
1. inceptoris:
StPPP XI p. 13 (a. 1508) : coram ... iudicio cepit excurare et prolongare istam rem ad aliud iudicium, sed ius ita dictaverat, quod iste, qui est p-or huius rei et qui citavit et solus se non approcuravit, amisit rem suam.
2. receptoris:
KodWp X p. 22 (a. 1436) : quanto ... quis hic in caritate arcioris fuerit vite, tanto in remuneracione erit p-or premii amplioris.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)