Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRAECEPTUM

Gramatyka
  • Formypraeceptum, preceptum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. praeceptio, mandatum, iussum, imperium.
    • α.
    • β.
    • γ. geom.+ ultra praeceptum theorema
  • II. eccl.+ Dei (Domini) mandatum (praec. decalogi)

Pełne hasło

PRAECEPTUM s. PRECEPTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • H.
  • N.
  • K.
  • O.
I. zalecenie, polecenie, nakaz, rozkaz, wskazówka; praeceptio, mandatum, iussum, imperium.
Dicitur v. gr.
affirmativum et negativum ( JAC. PAR. RefEccl p. 238 et saepius), caeremoniale ( HESSE Matth. VI p. 181 et saepius), figurale ( AMedi III p. 88, saec. XV med.med) , obligatorium ( WROCŁ. EpitConcl fol. z IVb). Iunc turae adverbiales
α. iuxta (per, secundum) praeceptum ( VAdAnt p. 4,4 ; ArHist XII 2, p. 335, a. 1411 ;; HESSE Matth. III p. 156 ; HumRef p. 479, a. 1553). ;
β. (de, ex) praecepto alicuius; item sub praecepto ( Ztschr. V p. 128, a. 1395 ; AKapSąd III p. 237, a. 1480 et saepius).
γ. ultra praeceptum ( ZabDziej I p. 51, a. 1445). Occ. geom. twierdzenie; theorema
COPERN. Rv p. 62 : per primum triangulorum planorum p-um AB gnomonis ad vmbram suam BC ratio dabitur et ipsa BC longitudine.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. c. sq. de.
II. eccl. Dei (Domini) et abs. przykazanie Boże (zwł. o dekalogu); mandatum (praec. decalogi).
Dicitur item
divinum ( AKapSąd II p. 490, a. 1432 et saepius; opp. humanum: ib. III p. 49, a. 1478 et saepius), divum ( NIC. POl. p. 5, v. 173 ) , dominicum ( DŁUG. Hist. I p. 1= I p. 65 ed.nov. et saepius), generale ( MARTIN. OP. Marg. fol. n 2a : decem generalia sunt p-a Dei, quae decalogi dicuntur etc.), mortale ( HESSE Matth. VI p. 141 ) , primae tabulae ( ib. V p. 103 et saepius).
N. locut.
iacere in Dei praecepto (e Pol. leżeć w bożej kaźnij leżeć obłożnie chorym; infirmum in lecto iacere
KsgGrWp I p. 294 (a. 1398) : Swanthomir non potest audire hos testes, quia jacet in Dei p-o.
Cf. et V 2,23 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)