- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
propr.
1.
nadawać kształt, kształtować, wytwarzać; formare,
figurare, fingere
a.
concr.
,
v.
gr.
vas (syn. figurare:
VITELO Opt.
p. 62
)
, res (subtilius,
de picturis:
id. Persp.
p. 176
).
N.
colorem :
VITELO Opt. p. 464 : colores ex commixtione sui i. luminis lunae i-ti inficiuntur nec accedunt ad summam formae sibi propriae.
Item
aliquid colore
zabarwiać;
colorare:
ib. p. 61 : patet de luce transeunte uitreas fenestras, quę illorum uitrorum coloribus i-atur secum formas illorum colorum super obiecta corpora deferendo.Etiam rubigine (livoris : NIC. POL. p. 44, v. 23 ). Occ. sensu latiore i. fere q. zakładać, budować; instituere, construere, v. gr. ecclesiam (artificiis subtilitate proportionabiliter: DŁUG. Hist. II p. 80= III p. 95 ed. nov.), fontem (i. fodinam) salis ( KodMp II p. 132, a. 1373) , molendinum ( KodWp III p. 101, a. 1358) , piscinam ( AGZ V p. 2, a. 1342).
b.
abstr.
,
v.
gr. imaginem Dei
(in nobis:
MARTIN. OP. Serm.
p. 94
nlb.
), iura et consuetudines
(
PreussUB I 2 ,
p. 57, a.
1258)
, pacem, (syn. conservare:
CodPom
p. 89, a.
1173)
.
N.
iur.
sententiam
i. q. ferre
KodMp IV p. 248 (a. 1428) : ad audiendum sentenciam per predictos dominos i-tam.
Praec.
opt.
visum:
VITELO Opt. p. 202 : secundum dispositionem ... linearum reflexionis uisus necessario i-antur.
Item
superficiem visus (
id. Persp.
p. 163
)
.
2.
doprowadzać do należytego stanu, urządzać,
wyposażać; in rectum statum redigere,
disponere, constituere,
praec.
bona, hereditatem
sim. (
KodWp I
p. 497, a.
1284
;
ib. II
p. 611, a.
1348
et saepius), item
utilitates (et profectus) monasterii, villae
sim. (
KodMp I
p. 53, a.
1258
et saepius),
agriculturam
(
KodMp II
p. 237, a.
1317)
, mansos (prout melius poterint :
KodWp III p. 211, a. 1362) , arbores pro mellificiis (syn. cavare:KodKKr II p. 8, a. 1322), item mellificia ( KodMp II p. 259, a. 1325 et passim; syn. facere, disponere : DokMp I p. 145, a. 1364 ; simili sensu apes:
Visit. p. 380, a. 1323 : scultetus libere locet et i-et apes et nullus alter ultra velle suum habebit i-re).
Part. perf. loco adi. , cf.
1. INFORMATUS I 1.
Occ.
nabywać;
comparare
KodWp III p. 85 (a. 1358) : boves et iumenta per nos fuerunt statuta et i-ta pecunia nostra.
Ib. p. 102 (a. 1358) : molendinarius ... equos, ferramenta et cetera ... instrumenta debebit propriis sumptibus i-re.
II.
transl.
1.
kształcić, nauczać, pouczać; erudire,
instruere, docere.
Occ.
i. fere q.
namawiać, nakłaniać; admonere, impellere
KADŁUB. p. 78 : adolescentes ingenuos muneribus invitat et in patrum occisionem i-at.Pass. uczyć się; discere.
N.
constr. sq.
apud :
KsgCzer p. 11 (a. 1408) : nosco, quia i-tus est se furari aput te.
Praec.
iur.
α.
wydawać instrukcję sędziemu odnośnie sądzonej przez niego sprawy (o sądzie
wyższej instancji);
iudicem instruere, quomodo causam, quam diiudicaturus est iudicet (de iudice
superiore)
StPPP II p. 417 (a. 1438) : camerarij terrestres judiciales dominos in eadem causa interrogare debebunt et quidquid dicti camerarij fuerint i-ti pro eadem causa per dominos, tunc juxta eandem informationem inter partes decernere debebunt.
AGZ XV p. 51 (a. 1466) : terminos ... capitaneus per sex septimanas transposuit propter hoc, quia per maiestatem regiam i-ri debet, quomodo prefata causa debet iudicari.Ita passim saec. XV. Simili sensu interrogationem iudicis
StPPP II p. 860 (a. 1487) : judicium decreuit ex interrogatione per ... regem et dominos consiliarios i-ta in causa Margarethe et Nicolai, quod etc.
β.
udzielać wskazówek stronie (lub świadkowi)
w sądzie;
partem (vel testem) in iudicio instruere
StPPP VIII p. 111 (a. 1384) : pena ... quia iudicium destruit et in iudicio i-at.
Ib. p. 169 (a. 1385) : penam XV, quia aduersarium Jasconis ... i-uit.Ita saepius saec. XIV-XV. Additur (loqui) contra aliquem
ib. p. 171 (a. 1386) : penam XV quia stans in iudicio i-erat alium contra Stasconem.Ib. p, 439
( a. 1398) : pena, quia ... Iacussium ... contra Hancam ... i-uit.
Ib. p. 472 (a. 1398) : pena ... quia alium loqui i-uit in iudicio.Ita saepius.
Item
post tergum
ib. IX p. 76 (a. 1468) : pars non debet partem i-re post tergum, sed recedendo a iure debet consiliari tantum, quantum iuris est.
2.
zawiadamiać, informować;
certiorem facere
KodWp III p. 84 (a. 1358) : de iumentis te i-amus, quod ... dimissimus aput te iumenta nostra.
AKapSąd II p. 31 (a. 1417) : male i-ns dominum regem extraxit dictam litteram.Simili sensu informatum reddere ( Tom. V p. 179, a. 1520), item notitiam alicuius :
DokMp V p. 101 (a. 1409) : praesentium et futurorum volumus notitiam i-re, quod etc.Mediopass. et refl. dowiedzieć się o czymś, zapoznać się z czymś; certiorem fieri
Lites I p. 38 (a. 1320) : iudices mandaverunt ... dari copiam coram eis propositorum ... ut quelibet earum partium super hiis ... coram eis posset et eciam ipsi iudices plenius i-ri.
ArPrawn I p. 17( a. fere 1400): prout i-ti sumus et ex relatu fidedignorum.
ArHist VI p. 97 (a. 1449) : domini comiserunt magistro Paulo se i-re ab hiis, qui talia audiverunt.
Simili sensu
animum suum :
AKapSąd II p. 76 (a. 1428) : dominus ... suspendit dictas causas ... ad i-ndum suum animum a domino archiepiscopo in omnibus causis.
AGZ XIV p. 97 (a. 1443) : dedimus ... ad interrogandum ... quomodo debeamus diffi nire ... et animum nostrum i-ntes dabimus ipsis partibus scitum.
Item
intrans. ?
KodLit p. 362 (a. 1431) : prout de eo pluries a diu i-uimus.
ARect I p. 145 (a. 1478) : Anthonius asserebat a ... Valentino nichil i-sse (nisi utroque loco pron. refl. omissum ).
N.
se cum aliquo (e
Pol.
porozumieć się z kimś)
aliquem consulere
KsgMaz I p. 82 (a. 1408) : si cum domino ... iudice nos i-bimus, tunc vobis litteram nostram mittemus.
Constr.
ad
1-2: aliquem
a.
abs.
b.
sq.
gen.
(cf.
Pol. uczyć
(się), dowiadywać się c.
gen.
)
AConst p. 13 (a. 1244) : ecclesiarum rectores ... Polonicae linguae ad auctores exponendos pueris i-ti (cf. tamen KodWp I p. 322, a. 1257, ubi legitur Polonica lingua).
KsgCzer p. 294 (a. 1424) : lapsus est penam ... pro eo, quia testem ... Henrici rothe i-vit.
KodLit p. 359 (a. 1431) : Cruciferi huiusmodi treugae pacis existunt i-ti.
c.
sq.
acc.
TPaw IV p. 503 (a. 1392) : nec ullus sciuit juramentum eos testes i-re.
PP III p. 158 (a. 1448) : Barthkonem debet ... circa se habere, servare et i-re artificium.Cf. , 7. Ita vulgo saec. XV-XVI, cf. Th. VII 1,1480,25 sq.
d.
sq.
abl.
, v. gr. bonis moribus (
StSyn III
p. 4
)
, virtutibus (
CantMAe I nr. 23, v. 6 a, saec. XIV)
, doctrinis (
KrMU
p. 114,40,
saec. XV in.)
, industria artis
medicae (
StPPP X
p. 74,
saec. XIII in.)
cett.
N.
locut.
pass.
α. informatione:
ArPrawn I p. 21(a. fere 1400): prout veridica informacione ... sumus i-ti.
β.
fiducia
nabrać otuchy; confidere
KADŁUB. p. 122 : huius mandati Glogovienses i-antur fiducia, vires colligunt.
e.
sq.
ad.
f.
sq.
de:
ArHist XII 2, p. 302 (a. fere 1410): de statu nostre provincie ... vos lator presencium i-bit.Cf. Ita saepius saec. XV-XVI, cf. Th. VII 1,1479,39; 80 sq.
g.
sq.
in
c.
acc.
,
h.
sq.
in
c. abl.
CodSil(M) I p. 45 (a. fere 1147): Sclavos incompositos in via morum et vitae rationibus i-re.
StSyn III p. 3 : in hiis i-ti clerici propheticam possint evadere sententiam.Ita saepius saec. XV, cf. Th. VII 1,1479,84 sqq.
i.
sq.
pro, cf.
j.
sq.
super:
KodWp III p. 85 (a. 1358) : super hys omnibus ... nos quam cito potes i-re.Cf.
k.
sq.
inf.
cf.
et
Th. VII1,1480,17 sqq.
1.
sq.
enunt.
obi.
KodKrak p. 209 (a. 1447) : i-ti sumus, quomodo ... consules Cracouienses ... ceruisiam ... propinare incipiunt.Ita saepius. Cf. Th. VII 1,1480,65 sqq.
m.
sq.
enunt.
interrog.
RachJag p. 556 (a. 1420) : petens i-ri a dominacione eius, quod (i. quid ) facere deberem.Ita saepius, cf. et Th. VII 1,1480,26 sqq.
n.
sq.
ut
fin.
vel consecutivo
AGZ XVII p. 336 (a. 1496) : capitaneus ... i-vit iudicem, ut causam ipsam ad ius terrestre remitteret.
Ztschr. II p. 278 (a. 1497) : postquam eum i-bit, ut pro choro poterit ludere in organis.Cf. Th. VII 1,1480,6 sq.
III.
phil.
t. t. udzielać formy;
forma (cf. supraIII 307,30 sqq.) instruere
SŁUP. MixEl p. 159 : forma ignis non potest i-re aliud quam ignem.
GOST. Th. fol. e VI Ib : omnes res materiales sunt in intelligentia sicut in lumine i-nte et influente eis esse.
GŁOG. Hisp. fol. 5a : scientia est forma ipsius anime i-ns et qualificans ipsam animam.
N. part. Praes.
loco
subst.
informans,,
-ntis
n.?
STOB. Praed. fol. IIIa : adiectiua significant formam per modum i-ntis et ideo de nullo dicuntur vere nisi de eo, ad quod se habent per modum i-ntis.
Item part.
perf. loco
adi.
cf.
1. INFORMATUS I 2.
IV.
singulare (praefixo
in
negative sumpto)
uszkodzić, zepsuć;
destruere, corrumpere
AGZ IX p. 138 (a. 1492) : nocumentum ... per quod ... agger noster vel defluet vel i-retur notabiliter.