- S.
- Dc.
- B.
- L.
- O.
- W.
I.
phil. et log.
t.t. istota, natura (dająca się określić przez definicję; alicuius rei essentia,
natura (quae definitione comprehendi potest), Gr.
τὸ τί ἐστι
VITELO Epist. p. 3 : superiores ... intelligentiae recipiunt formas plus universales, q-es rerum puriores.
Ib. p. 15 : sapientia Divina ... numerum q-um mundi perfectissimum fecit.Ita vulgo.
N. definitiones
varias in textibus phil.
obvias
MatFil IV p. 41 (saec. XIV) : natura, q-as et essentia sunt idem secundum rem ... sed differunt secundum rationem.
Ib. p. 54 (saec. XIV) : essentia aliquando nominatur q-as ... vocatur q-as, quia per eam res habet esse quid etc.
Ib. II p. 35 (a. 1413) : q-em Dei, id est quid est Deus, per nostram notitiam, nobis naturaliter insertam, possumus cognoscere.
Ib. p. 36 (a. 1413) : q-as Dei nihil aliud est penitus quam ipse Deus; ideo quicumque Deum intelligit, ipse q-em Dei intelligit.
Ib. VI (XVII) p. 75 (a. 1424) : q-as et diffinitio quidditativa idem sunt.
Ib. IV p. 41 (saec. XV) : natura, q-as et essentia sunt idem secundum rem ... sed differunt secundum rationem ... nomen q-is sumitur ex eo, quod significat per definitionem, ita quod natura dicitur q-as secundum quod est significabilis et explicabilis per definitionem quidditativam.
STOB. Parv. fol. B IVa : forma totius idem est, quod rei q-as, que etiam dicitur quod quid est (τὸ τί ἐστι), vel quod quid erat esse (τὸ τί ἦν εἶναι) apud Aristotelem.
Id. Intr. fol. a 2b : q-as proprie est id, quod significatur per diffinitionem quidditatiuam rei. Ib. infra q-as communiter accepta est omne illud, quod includitur quiditatiue in aliqua re.
Iuxta ponitur
essentia (
MatFil IV
p. 9, saec.
XIV
et saepe),
natura (
ib.
p. 29, saec.
XIV
et saepe), formalitas (
STOB. Intr. fol. a 3b
et saepius).
Distinguitur v. gr.
communis (
BYSTRZ. in
MatFil IV
p. 87
et saepius),
definitiva (
GOST. Th. fol. c Vb)
, essentialis (
BYSTRZ. Log. fol. a Va)
, generica (
ib. fol. f IIb
), limitata
(
ib. fol. d VIa
), praedicamentalis (
ib. fol. d Vb
et saepius), simplex (
id. in MatFil IV
p. 88
et saepius), specifica (
id. Top. fol. x IVa
), specivoca
(
id. Log. fol. g VIb
), transcendens (
ib. fol. d VIa
), universalis
(
id. in MatFil IV
p. 82
et saepius).
II.
tzw. iścina, suma pieniężna główna (tj.
nie obejmująca dodatkowych świadczeń
pieniężnych), należna z różnych
tytułów; pecuniae debitae caput, nullis usuris aut multis auctum
AGZ XII p. 226 (a. 1453) : si non solveret ... debet sibi dare intromissionem in eadem bona ... in quadraginta marcis q-is et quadraginta dampni.
Ib. XIV p. 400 (a. 1454) : nobilis Vyszoczski ... condempnavit nobilem Czyran in Lta marcis q-is et quinquaginta dampni.Ita saepe. Glossae Pol.
AGZ XIV p. 414 (a. 1454) : si non solverit, extunc ... succumbet vadium octo marcas, que octo marce iam convertentur in q-em, alias «w gysczynya».
Ib. XV p. 4 (a. 1457) : in quibus sexaginta marcis q-is, alias «gysczini», racione recepcionis ducentarum cassularum frumenti ... ipsum condempnavit.Ita ib. saepius.
Item
ib. XV p. 74 (a. 1467) : Barthosius ... tenetur debiti octoginta marcas ... pecunie q-e, alias «gyscych pyenyadzy» nobili Wlodek.Cf. pecunia principalis supra 1138, 39 sqq; ; essentialis