Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROTEGO

Gramatyka
  • Formyprotego
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -xi, -ctum
Znaczenia
  • I. propr. propr. okrywać
  • II. transl.
    • A.
      • 1. chronić, bronić, osłaniać
      • 2. + bronić, quod significat tum ‘defendere' tum 'prohibere'
    • B. iur.
      • 1. refl. et pass. bronić się w sądzie powołując się na kogoś lub coś jako dowód swojej niewinności
      • 2. odbijać ciążę, tj. stawiać opór przeciwko braniu przymusowego zastawu lub też silą odebrać zabrany zastaw
      • 3.
        • a. mieć w opiece majątek dzieci lub kobiet
        • b. wstępować w spór sądowy zamiast pozwanego

Pełne hasło

PROTEGO, -ere, -xi, -ctum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
[con. praes. act. protegens sim:
PETR. GRUD. p. 78, v. 24 : ergo nos sis protegens s.Martine.]
I. propr. okrywać; osłaniać; tegere, operire, contegere.
II. transl.
A.
1. chronić, bronić, osłaniać; defendere, tueri. Glossa Pol.
AGZ XII p. 70 (a. 1439) : Mikossium non p-itis violenter, alias «nye bronicze».
N. figuram etymologicam
BRUNO Qfr p. 69 : eorum sanctorum protectione p-tam terram.
2. (e Pol. bronić, quod significat tum ‘defendere' tum 'prohibere'; bronić, zabraniać; vetare, interdicere, prohibere
AGZ XIV p. 156 (a. 1444) : sin autem p-ret alias «bronylby» dare intromissionem, extunc omne dampnum in Francisco redundabit.
StPPP II p. 586 (a. 1449) : non p-o intromissionem, quid de jure facere debetis, faciatis.
ŻydKrak p. 134 (a. 1481) : Stanus iudex Judeorum non paruit Goley Mykolayey, quod sibi virum ademit et p-it eam servari.
StPPP II p. 886 (a. 1493) : non potest pater p-re ingressum filijs ad curiam ipsius.
Constr. ad I et II A:
a. sq. abl. b. sq. ab. c. sq. contra. d. sq. in c. abl.
KodMp II p. 86 (a. 1252) : Clemens ... omnes fines terrarum nostrarum in gladio suo et strenuitate cordis sui p-xit.
DokMp V p. 4 (a. 1401) : cmetones per tria capetia ... plebano ... praebeant libertate in hoc eos ullatenus p-nte.
Ita saepius.
B. iur.
1. refl. et pass. bronić się w sądzie powołując się na kogoś lub coś jako dowód swojej niewinności; causam suam coram iudice testibus adductis vel documentis propositis defendere
ArPrawn X p. 326 (a. 1411) : Katherina ... cum ... filio suo p-xerunt se littera cum regali ad decursum unius anni contra Pasconem.
Ib. p. 403 (a. 1413) : exaudivit proposicionem seu querelam ... et non p-xit se in tempore.
Ita vulgo. Glossae Pol.
AGZ XIV p. 117 (a. 1443) : Hedvigis ... de mandato regio p-xit se, alias «zaloszila sye», quia Volkow sunt... puerorum ... bona.
AGZ XIV p. 108 (a. 1443) : Iohannes ... p-tus est testibus, alias «zalozil sye», quod ... bona sint ipsius patrimonium.
lta saepe.
AGZ XI p. 303 (a. 1447) : litteris et iuribus suis se p-it, alias «zawodzy».
AGZ XIV p. 252 (a. 1448) : archiepiscopus privilegio regali se protegebat, alias «zakladal sye», non dando sentenciare.
Constr.
a. sq. dat.
MatPis II p. 5 (a. 1539) : quibus privilegiis ... se sibi invicem p-re nolentes.
b. sq. abl. ,cf. et
AGZ XIV p. 155 (a. 1444) : Paschko testibus est p-tus.
Ita saepius. c. sq. ad, cf. d. sq. contra, cf. et
*CodEp III p. 258 (a. 1477) : episcopum ... contra ... regem Polonie ... p-re.
Ita saepius. e. sq. cum, cf. f. sq. in c. acc. g. sq. pro, cf. infra 28. h. sq. sub :
AGZ XVIII p. 2 (a. 1469) : debet ipsum p-re a fratre ... sub vadio centum marcarum.
i. sq. enunt. obi.
α. c. quia:
AGZ XIV p. 128 (a. 1444) : p-ti sunt ... quia villa Volkow ... puerorum patris bona sunt.
β. c. quod, cf. et
DecrICC II p. 187 (a. 1496) : ipsa se p-it litteris et munimentis iuris supremi, quod mater ... fuit ... repressa.
2. odbijać ciążę, tj. stawiać opór przeciwko braniu przymusowego zastawu lub też silą odebrać zabrany zastaw; pignoranti vi resistere vel pignus captum vi recipere
AGZ XII p. 429 (a. 1439) : quia reparcusserunt ministerialem pro dacione regali se p-ndo vulgariter «dzeczkovanyv» (i. pignorationi ).
StPPP II p. 493 (a. 1441) : primo secundo et tercio voluerunt eundem Johannem kmethonem ... pignorare, ipse autem Johannes idem ... p-xit et repercussit pignoracionem.
Ita saepius.
3. singularia
a. mieć w opiece majątek dzieci lub kobiet; tutorem lege institutum bonis pupillorum vel mulierum esse
ArPrawn X p. 376 (a. 1413) : Margaretha ... Petro et Stanislao ... quartam partem medie advocacie ibidem in Bochna eius cum utilitatibus universis ... tradidisset ad gubernandum et cum predicti ... predictam ... partem advocacie ipsis ad p-ndam assignatam ... restituere noluissent ipsos ad restitucionem inpulsavit.
b. wstępować w spór sądowy zamiast pozwanego; loco citati coram iudice respondere
TArch p. 57 (a. 1409) : transtulimus ... vos ... ad colloquium si ... puer in VII annis debet respondere, qui puer p-xit alias «szasslo stryga swego» in predicta causa.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)