- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- O.
I.
1.
act. wyciągać,
wystawiać, wysuwać, nadstawiać; extendere, porrigere,
proferre.
N.
manus in
aliquid
wyciągać rękę po coś;
i.q. extendere
CodEp I 2, p. 317 (a. 1453) : non convenire Polonis in Hungariam manus p-re, ubi regina praegnans illico posthumum haeredem paritura esset.
Constr.
a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad. c.
sq.
contra :
DŁUG. Op. p. 324 : virgo sancta manum contra ecclesiam coenobialem p-ns et manu illam indicans ... inquit eqs.d. sq. extra :
CALLIM. Hist. p. 70 : p-so extra turrim brachio .. ensem porrigit.e. sq. in c. acc.
2.
pass. rozciągać się,
rozpościerać, sięgać; extendi, porrigi, patere (dicitur de variis
rebus, sed
praec. de
agris, terminis sim.)
N. eodem
sensu
α.
act.
PEREGR. Serm. p. 537 : tunicam ... curtam ... cuius manicae usque ad cubitum, longitudo usque ad genua p-bat.
CodEp II p. 463 (a. 1445) : campos ... p-ntes a Bdynio ... usque ad mare Maurum.Ita saepius.
β.
refl.
KodWp III p. 517 (a. 1381) : prout se ipsa bona p-unt et extendunt.
Lites II p. 98 (a. 1413) : granicias ... ab una parte ... ad metas terre Livonie et ab alia usque ad terras ... Mazovie se p-ntes.Ita saepissime.
Constr.
a.
sq.
ab. b.
sq.
dat.
SSrSil XVII p. 18 (a. 1506) : muro ... cui eciam agger vel antemurale p-itur.c. sq. (usque) ad. d. sq. adversus :
ArHist III p. 418 (a. 1563) : sagittarum duarum ... contiguarum seu alias aduersus se p-ntium.e. sq. circa:
DokLub p. 364 (a. 1477) : campum alias «nywa» iacentem et p-sam(sic ) circa viam Gezeviensem.f. sq. de :
DokMp VII p. 84 (a. 1421) : quaecumque mericae se p-unt a finibus et de partibus utrisque dictorum laneorum usque ad limites ... villarum.
AGZ XIX p. 322 (a. 1489) : via p-sa est de bonis ipsius Andree ... ad tenutam tuam.g. sq. ex, cf. infra 22 et
KodPol I p. 210 (a. 1354) : ex alia parte p-ntibus graniciis usque ad villam Lanzaysko.Ita saepius. h. sq. (usque) in c. acc.
VHedv p. 542 : sepe iacuit coram Domino p-sa in longum.
DokMp I p. 76 (a. 1349) : cum omni circumferentia, longitudine ... rotunditate in longum p-sa.
KodMp III p. 85 (a. 1352) : limites ... usque in ... fluvium ... ex una parte p-untur.Ita saepius. i. sq. in c. abl.
StPPP II p. 156 (a. 1404) : circa liram, que in «dambrowa» p-itur ad finem merice.
DokMp I p. 420 (a. 1418) : prout in suis metis est p-sum pratum.k. sq. inter :
DokLub p. 365 (a. 1477) : sors ... p-it se inter kmethonales agros.
DŁUG. LibBen I p. 110 : montem p-sum inter villas.l. sq. per:
KodTyn p. 120 (a. 1354) : quiccunque ultra dimensionem camporum et silvarum per contiguitatem ad bona ... p-sum fuerit.
DŁUG. Hist. V p. 608 : cuius cladis tanta ... ferebatur magnitudo fuisse, ut per centum milliaria in longum, per triginta vero in latum fuerit ... p-sa.Ita saepius. m. sq. post:
IurMas I p. 177 (a. 1452) : sors hereditatum p-it se post granicies terrestres.
Ib. infra pars ipsorum hereditatis p-it se post graniciem terrestrem in ducatum.Ita saepius. n. sq. secundum :
VITELO Persp.(U) II p. 235 : radij ... secundum rectas lineas p-untur.o. sq. ultra :
KodMp II p. 72 (a. 1244) : mellificia ultra metas ... suarum hereditatum se extendunt et p-untur.Cf. etiam p. sq. versus :
KodWp II p. 48 (a. 1291) : cuius termini p-untur versus Radam.
DokMp VI p. 477 (a. 1404) : areis et ortis ... a claustro p-sis ... versus occidentem.Ita saepius.
II.
1.
przeciągać, przedłużać, wydłużać (o przestrzeni i czasie); prolongare, producere, proferre (de spatio et tempore).
N.
locut.
funiculos aeternitatis (memoriae) ad aliquem
(alluditur ad
Vlg.
Isai. 54,2)
KodWp I p. 108 (saec. XIII in.in) : quatinus veritas ... loco sui tentorii dilatato funiculos eternitatis non solum ad modernos, verum etiam ad posteros p-at longiores.
KodKKr I p. 40 (a. 1251) : ut sic ueritas loco sui tentorij dilatato fu niculos memorie a modernis p-at usque ad sempiternam posteritatem.
Constr.
a.
sq.
(usque) ad,
cf.
et 1445, 54 et
KodKKr II p. 44 (a. 1372) : in eadem silva ... mansos p-re ad mensure debite quantitatem.Ita saepius. b. sq. in c. acc.
StSyn VIII p. 55 (a. 1511) : commemoratio de octava s. Andree usque in dominicam p-atur.c .sq. pro:
*CodSil X p. 208 (a. 1363) : sepis ... pro metis et terminis grenicialibus ... conseptari debeat et p-i.d. sq. ultra :
PrzywKr p. 3 (a. 1344) : ultra Cracouiam ... iter suum non p-ant.
*CodVit p. 651 (a. 1424) : quod dicta audiencia non p-retur ultra festum Purificacionis.Ita saepius. e. sq. adv.
KsgLub p. 6 (a. 1445) : monticulos ... esse faciendos ... directe et linealiter p-ndo usque ad parietem ville.
2.
powiększać, rozszerzać;
distendere, extendere, dilatare,
amplificare (pass. et refl. powiększać się, wzrastać; augmentum capere,
crescere)
KodUJ I p. 6 (a. 1364) : literarum studia, per que divini nominis ... cultus p-itur.
KodLit p. 114 (a. 1409) : si ... tempestatem gwerrarum ... in amaros imbres p-re permiserit Deus.
DŁUG. Op. p. 324 : mulier ... p-nte se morbo ... vexabatur.Ita saepe.
III.
fungitur vice verborum
1.
tendendi (extendendi, intendendi)
napinać, naciągać, naprężać
AKapSąd II p. 644 (a. 1482) : tela et sagittas ex p-sis balistis emisit.
ZABOR. Tract. p. 55 : tutius est aliquando cordas citharae remitti quam p-i.2 contendendi (intendendi) wytężać, natężać
*CodVit p. 450 (a. 1419) : possibilitatem nostram validius p-ntes, semper studuimus inter discordantes ... pacem ponere.
Tom. X p. 223 (a. 1528) : mea studia ... praestiti non gravatim ... quantum vires meae, qualescunque sint, sese p-bant.
3.
extendendi
(intendendi)
zwracać, kierować;
convertere, dirigere
*CIOŁ. Lib. I p. 125 : ne ... contra ... Ordinem indignacionis aculeum aliqualiter p-atis.
DŁUG. Hist. V p. 284 : propter actiones suas violentas habebatur ipse Lucas odiosus, suis quoque concussionibus, in exitium et necem se p-ntibus, resistere audebat nemo.
4.
praetendendi
zmyślać;
praetexere, fingere
*PommUrk III p. 187 (a. 1293) : causas legitimas p-re ad sui excusationem, quod uenire non poterant.
Ib. p. 285 (a. 1296) : causas legitimas p-re, quod venire non potuerint.
KodWp III p. 62 (a. 1357) : contra Dei ecclesiam ... varia gravamina ... excogitat, dirigit et p-it.
5.
tendendi (contendendi)
prowadzić, zmierzać, dążyć; duci, properare,
dirigi
MARTIN. OP. Serm. p. 288 nlb. : sicut enim ignis vrit et sursum tendit, sic oratio est pius affectus in Deum p-ns.
DŁUG. Hist. I p. 98 (= I p. 158 ed.nov.): filios ... patruorum ... assumi non placuit ... quod a pellicibus eorum p-batur origo.Huc quoque quodammodo spectare videtur
ŹrWaw VIII p. 156 (a. 1541) : pars illorum ornatorum est ex puro serico, pars vero ex auro filato ... in serico filatim p-nte (i. filis aureis per singula fila Sericea ductis ).
IV.
singulare
in aliquem
przypadać,dostawać się komuś; obvenire, obtingere alicui
DŁUG. LibBen I p. 89 : unus ager et habitatio in plures filios ... p-itur.