- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- Ha.
- N.
I.
propr. pierwsze,
naczelne miejsce, pierwszeństwo; locus prior, partes
primae
HESSE Matth. II p. 194 : multa alia vitia ex istis vitiis capitalibus oriuntur, respectu quorum habent hic p-em, sicut caput respectu membrorum.
KodTyn p. 370 (a. 1454) : abbas ... Petrum ... ad eandem ecclesiam ... pro hac vice, in quem p-as pro praesenti ex sorte facta cecidit ... praesentavit.Ita saepius.
Constr.
a.
abs.
supra 48
et 50
et saepius.
b.
sq.
gen.
DŁUG. LibBen III p. 108 : p-em collationis.
Id. Hist. I p. 28 (= I p. 89 ed.nov.): quod ipsius ... fluminis p-em signatc. sq. ad :
Tom. XIV p. 541 (a. 1532) : p-em ... habemus ... ad repetenda debita nostra.
II.
transl.
1.
eccl. nazwa
jednego z chórów anielskich; nomen cuiusdam chori angelorum
ModlWW p. 68 : omnis ordo Principatuum: Victoria Dei, Fortitudo Dei, Vigor Dei, Exercitus Dei, Milicia Dei, Acies Dei, P-as Dei, Reuerencia Dei, Timor Dei.Cf. PRINCIPATUS II 3, PRINCIPOR I 2.
2.
log. et phil. ważność,
większa waga; momentum magnum vel maius
GŁOG. Anal. fol. QQ IIIa : licet communiter dicimus argumentationem esse subiectum totius logice, et sylogismum p-is, tamen hoc non est contra prius dicta.
Id. Alex. II fol. N Ia: persona est accidens magis principale verbo et conueniens quam numerus, et ergo propter illam p-em aliqua verba possunt dici impersonalia, licet aliqua non dicantur innumeralia.
WROCŁ. Dial. fol. A IIIb : subiectum est duplex: communitatis ... p-is: et est principalior et dignior pars subiecti communitatis; et sic sylogissmus est subiectum logice, quia est principalior et dignior pars argumentationis.
Id. EpitConcl fol. c IIIa: nec ... potest dici, quod Spiritus Sanctus per prius procedat a Patre quam a Filio prioritate auctoritatis vel p-is.
3.
iur.
t.t.
a.
tzw. iścina, suma pieniężna główna (nie obejmująca dodatkowych świadczeń jak
odsetki, kary
umowne itp.);
pecuniae debitae caput (nullis
usuris aut multis auctum)
AGZ XIV p. 223 (a. 1446) : terminus ... ad coniurandum dampnum ... pro decem sexagenis iuxta p-em alias «podlug ysczini».
StPPP II p. 695 (a. 1464) : pro quo dampno et p-e si se cittare permiserint, tunc ... stare debent et solucionem facere p-is et dampnorum.
Ib. p. 721 (a. 1466) : intromissionem prima vice de jure datam in p-e non soluta et tercia pignora in dampno non soluto.Ita saepissime. Glossa Pol. supra 31. Cf. PRINCIPALIS III A 4 a. Occ. additur gen. crediti debiti ( CorpJP III p. 440, a. 1519).
b.
prawo do wyznaczania granic w sporach
granicznych, przyznane
jednej ze stron; ius limites
definiendi uni partium datum
AGZ XIX p. 391 (a. 1486) : iudices nobilibus ... decreverunt p-em, vulgariter «povodsthvo» et ipsas partes remiserunt ... ad sipandum granicies cum parochia, wulgariter «z ossado/».Cf. PRIMEITAS PRINCIPALIS III A 1, PRINCIPIUM V 2.
c.
meton. de homine: główny przeciwnik;
adversarius principalis
AGZ XIX p. 341 (a. 1469) : reus petivit super p-e, vulgariter «na gysczcza» ad lucrandum super principali.