- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
głównie, zasadniczo, zwłaszcza, specjalnie, szczególnie, najbardziej; praecipue, potissimum, maxime, imprimis, ante omnia, praesertim.
Locut.
α.
primo (primum) et (ac) principaliter
po pierwsze i najważniejsze
NIC. POL. p. 150, 21 : debes inungere membrum lesum, sed primo et p-r ... totam dorsi spinam inungas.
KodMp II p. 173 (a. 1289) : primo ergo et p-r volumus ... quod ... Heydenricus ... ius villicacionis ... habeat exercere.Ita vulgo. Additur et maxime ( MATTH. Prax. p. 182 ; ;super omnia: JusMet p. 110, a. 1368). Eodem sensu primo(-um) et (ac) principalius :
KsgMaz III p. 102 (a. 1435) : Iohannes cum sua sorore ... dotalicium matris ipsorum ... primum et p-ius levabit, simili modo pueri secunde uxoris ... suum dotalicium accipient.
AGZ VII p. 106 (a. 1464) : primo et p-ius promittimus ... regi ... fidelitatem.Ita saepius, sed alio sensu cf. infra 1146, 40.
β.
principaliter et in solidum
pod wspólną odpowiedzialnością; communi periculo
PommUrk VII p. 73 (a. 1326) : quilibet nostrum p-r et in solidum fide data ... ipsos ... indempnes tenebimur conservare.
KodWp III p. 497 (a. fere 1380): viginti milia ... solvere ... promisimus omnes integre ... et unusquisque nostrum p-r et in solidum sine aliqua excepcione.
Praec.
phil.:
w sposób istotny, podstawowy, pierwotny; in principio, originaliter
MATTH. Prax. p. 74 : considerandum est unde bonum et profectus eius Ecclesiae radicaliter et p-r debeat provenire.
MatFil IV p. 27 (saec. XIV) : logica ... primo et p-r et formaliter considerat secundas intentiones sed ... non primo et p-r sed ex consequenti in quantum sunt intentionatae.
AMedi III p. 79 (saec. XV) : quaeritur de existentia Dei in rebus, an sit in rebus p-r, essentialiter et potentionaliter.
Iuxta posita
essentialiter, primo, principaliter
( ut supra), directe, (WŁODK. ScrSel I p. 44 ) , per se ( JAC. PAR. OpIn p. 394 ; BYSTRZ. AnalPost fol. c VIIa) ;, proprie ( id. Log. fol m IIa).
Opp.
consequenter et accessorie (
WŁODK. ScrSel I
p. 44
)
, associative
(
JAC. PAR. Serm.
fol. 8a
)
, instrumentaliter (
GŁOG. Anim.
fol. 183b
)
, ex concomitantia (
NIC. BŁ. Tract. fol. b VIIIb)
, secundario (
BYSTRZ. Log. fol. a IVb
:
logice docens ...
considerat entia
realia minus p-r et secundario).
II.
najpierw, po raz pierwszy, na początek, jako pierwszy, uprzednio; primum, primo, primus, in principio, prima vice, prius
KodKKr I p. 113 (a. 1279) : aliquorum baronum ... sigilla ... fecimus huic instrumento ... appendi, nostro ... p-r ... sigillo ... presentem paginam consignantes.
KsgŁawKr p. 62 (a. 1371) : si ... alter ipsam domum emeret, tunc ipse Viglo creditor suam pecuniam p-r accipiat.
StPPP VIII p. 179 (a. 1386) : octo marcae (ed. -as), pro quibus erat sibi fideiussor p-r ... sunt solute.Ita saepe.
Praec.
α.
comp.
principalius
przedtem; antea, prius
JAC. PAR. Opln p. 464 : quae licet p-ius ... praescripta sunt... ideo ... de praesenti accipienda sunt.
StPPP II p. 634 (a. 1454) : quia ... villam ... Barbare ... p-ius inscripsit, ideo loco illius ville ... tres villas suas ... consorti sue ... inscripsit.Ita saepius.
β.
Sequitur
v.
gr.
deinde (
ZabDziej III
p. 299, a.
1493
:
p-r animam ... Domino ... conmendavit, deinde braseatorium ... pro ecclesia ... legavit),
demum (
AKapSąd III p. 103, a. 1504 : istas IV sexagenas non simul et semel debent eis solvere, sed p-r senioribus, demum aliis),
secundario (
HESSE Matth. IV p. 329 : p-r intendebat Christus turbarum eruditioni, secundario pharisaeorum confutationi),
subsequenter (
KodWp VI p. 361, a. 1389 : p-r dicta domus ... molendinum per unum annum integrum, subsequenter vero nos ... per alium secundum annum ... tenebimus.
ŹrWaw I p. 99, a. 1492 : post illius obitum eisdem Nicolao Coza patri p-r et Nicolao subsequenter suo filio ... devoluta),
post (
ArHist V p. 397, a. 1485 : rector scole p-ius ... et post cantor sit primus expectans ad vicariatum perpetuum),
tandem (
AKapSąd II p. 692, a. 1498 : p-r Kyelcz, tandem Choyanek, demum alii laici ... ipsa muliere ... abusi sunt carnaliter et violenter).
γ.
syn.
prius:
(
ArPrawn V
p. 422 (a.
1392)
:
filius suus debet recipere quinque marcas prius et p-r.
Occ.
locut.
α.
cum principaliter
skoro tylko, kiedy tylko; cum primum,
quando
KsgGrWp I p. 304 (a. 1398) : promiserunt ... ipsum statuere ... cum dominus capitaneus p-r fuerit ingressus Poznaniam.
CodEp II p. 184 (a. 1425) : cum ipsum ... in regem et dominum p-r suscepimus.
β.
primo et principaliter(-ius)
na początek;
primum
DokMp II p. 176 (a. 1434) : prebendarius ... marcas ... exiget primo et p-ius, deinde ... dominus ... exigere debent.
ArHist XI p. 491 (a. 1461) : primo et p-r magnificus dominus ... ad comparanda necessaria ... dedit michi ... centum florenos.
III.
singularia
1.
samoistnie; per
se
NIC. BŁ. Serm. I p. 59 : nouit Deus ... omnia: primo aeternaliter ... secundo p-r, quia sine aliquo medio successore, sed in Se Ipso ... tertio certitudinaliter.
2.
poważnie?
serio?
ARect I p. 154 (a. 1478) : ex aduerso ... doctor deliberando satis p-r eosdem florenos confessus est ... Blasio teneri.