Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERPETUUS

Gramatyka
  • Formyperpetuus, perpatuus, perpettuus, perpetus, perpetuum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um -i
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. (de tempore) ciągły, nieprzerwany, wieczny
      • α. eccl.
      • β. phil.+ ens necessarium quidditas (secundum esse; incorruptibilis substantia
      • γ. + perpetuo tempore perpetuis temporibus et aeviternis temporum decursibus annis modo perpetuo in aevum: ad tempus in perpetuo; de perpetuo a perpetuo ( zawsze, po wszystkie czasy
    • 2.
  • II. iur.
    • A.
      • 1. pełniący funkcję (zwł. kościelną) w sposób nieodwołalny, dożywotni
      • 2. dziedziczny, odziedziczony
    • B.
      • 1. trwały, nieodwołalny, wieczysty
      • 2. nadany w sposób nieodwołalny, stanowiący wieczystą własność
  • III. + viadroga publiczna, powszechnie dostępna?

Pełne hasło

PERPETUUS, -a, -um scr. perpatuus,,perpettuus,,perpetus
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • H.
  • O.
[dat. sg. perpetui:
ZabDziej II p. 333 (a. 1486) : quam causam movet... Iohanni... altariste ... et viccario perpetui.]
I.
1. (de tempore) ciągły, nieprzerwany, wieczny; non interruptus, continuus, sempiternus.
Iuncturae notabiliores
bonum (de Christo: CRIC. p. 11, v. 26 et saepius), appetitus (opp. temporalis: VITELO Epist. p. 6 ) , cursus (victoriarum: WAPOW. Chr. p. 1) , fama ( IO. VISL. p. 207, v. 103 ), firmitas ( AKapSąd II p. 44, a. 1418) , indubietas (syn. perpetuo habenda: StKapWł p. 3, a. 1500) , memoria ( KodWp VIII p. 65, a. 1418 et saepius; syn. sempiterna: KodUJ I p. 183, a. 1434 et saepius), necessitas ( AKapSąd III p. 73, a. 1499) , stabilitas ( PrzywKr p. 2, a. 1324) , vita ( PAUL. CR. p. 125, v. 41) , voluntas (animi: Dogiel IV p. 242, a. 1526) , etiam per abundantiam aeternitas ( KodUJ II p. 175, a. 1456).
N.
anima i.q. immortalis
MARTIN. OP. Chr. p. 89 : hic Cato animam esse p-am existimans; item de concr. v.gr. opus moenium (
KADŁUB. p. 16 ) , scriptura ( CodPom I p. 661, a. 1242 ; simili sensu litterae : KodMp IV p. 130, a. 1411 ; cf. tamen sensu diverso infra 440,43 sqq), granicies ( i. fines bonorum StPPP VIII p. 757, a. 1399) , fons ( in imagine de Spiritu Sancto CantMAe I nr. 19, v. 2b, saec. XIV).
N.
vincula (carceres) więzienie dożywotnie; i.q. usque quoad quis vivit toleranda (saec. XV-XVI).
Praec.
α. eccl. anathema ( KodKKr I p. 2, a. 1166) , damnatio animae ( ArPrawn I p. 20, saec. XV in.in et saepius), maledictio ( AKapSąd III p. 148, a. 1510) , paenitentia ( StSyn III p. 8 et saepius).
β. phil. ens (syn. necessarium : BYSTRZ. Log. fol. E IVb ; ;simili sensu abs. loco subst. perpetuum,, -i n.
HESSE Quaest. p. 367 : p-a permanentia sunt duplicia: quaedam immobilia, sicut Deus; quaedam mobilia sicut orbes, caelum et stellae fixae.
STOB. Parv. fol. B IIb : contingere ... ab esse nihil differt in p-is;
BYSTRZ. Log. fol. t IVb : omnis scientia est de aliquo necessario et p-o), motus (syn. continuus et infinitus:
GOST. Th. fol. g Ia) , quidditas (secundum esse; syn. incorruptibilis : BYSTRZ. Log. fol. i IVa) , substantia ( MatFil IV p. 55, saec. XV : essentia... substantiae p-ae est essentia carens omni compositione et componibilitate);
opp. temporalis:
JAC. PAR. Tract. fol. b Vlla : unum est temporale et accidentale, aliud p-um et essentiale.
Item log.
demonstratio ( BYSTRZ. AnalPost fol. e IVa) , conclusio ( ib. fol. e IVa ; syn. aeterna ib. fol. e VIIa ; ; necessaria ib. fol. e Vb ; ;distinguitur quantum ad suam veritatem; opp. quantum ad suam realitatem ib. fol. e Villa) , subiectum conclusionis (syn. aeternum; distinguitur quo ad esse realis exsistentiae; opp. quo ad aliquod aliud esse ib. fol. e Vlla) , scibile (distinguitur condicionaliter; opp. categorice ib. fol. Villa).
γ. locut. adv. perpetuo tempore zawsze, po wszystkie czasy; semper, tempore sempiterno KodWp III p. 340, a. 1370 et saepius); simili sensu perpetuis temporibus ( StSyn III p. 24 et passim; additur et aeviternis : CodEp III p. 304, a. 1479) vel temporum decursibus ( *PommUrk V p. 143, a. 1313) vel annis ( KodWp VIII p. 49, a. 1417) item modo perpetuo ( AGZ II p. 143, a. 1455 : sortem ... vendidit ... modo p-o;
StPPP II p. 679, a. 1463 : kmethones ... tenutario ... arare ... et hoc modo p-o complere debent),
porro in perpetuum (imperpetuum, cf. s. v. IMPERPETUUM ;
syn. in aevum: KodUJ II p. 185, a. 1457 et saepius; opp. ad tempus : Lites I p. 149, a. 1339) , in perpetuo; de perpetuo ( KodKKr II p. 4, a. 1330 : de p-o ... laudamus ... fratres ... ecclesie s. Marci a sacramentis omnibus ministrandis ... penitus abstinendos), a perpetuo (
AAlex p. 76, a. 1502 : sua serenitas ... confirmavit ordinationem et approbavit a p-o),
etiam
perpetuis (
KodMaz(K) p. 472, a. 1240 : nostre ... gracie volo, quod sit expers p-is;
TPaw IV p. 317, a. 1406 : totam porcionem hereditatis ... patruo suo ... resignauit ... p-is).
2.
(de spatio) jednolity, ciągły, zwarty; solidus, integer, v. gr. lapis (
MARTIN. OP. Chr. p. 136 ) .
II. iur.
A. de hominibus
1. pełniący funkcję (zwł. kościelną) w sposób nieodwołalny, dożywotni; qui munere modo irrevocabili fungitur
KodWp VI p. 76 (a. 1300) : vicarios p-os ... in ipsorum vicariis perpetuamus.
DokMp VIII p. 353 (a. 1356) : scabini septem ... p-i presidentes circa iudicium nostrum.
KodKKr II p. 81 (a. 1381) : quos mansionarios cum dicto precentore ... fore volumus manuales siue temporales et non p-os.
Ita saepius, praec. eccl. beneficiatus ( ŹrWaw I p. 68, a. 1481) , capelląnus ( DokKKr II p. 12, a. 1417 et saepius), clericus ( ŹrWaw I p. 77, a. 1484) , mansionarius ( cf. supra 31 et saepius), minister ecclesiae ( KodWp IX p. 422, a. 1434) , vicarius ( DŁUG. LibBen I p. 321 et saepius).
Opp.
manualis ( cf. supra 32 et saepius), temporalis ( ib. et saepius). Occ. comes (Strigoniensis *KodKKr I p. 259, a. 1355 ; Scepusensis *CodEp III p. 186, a. 1474) , iudex ( ArPrawn X p. 466, a. 1415) , molendinator (opp. annualis :
IurMas II p. 194, a. 1524 : molendinatores p-i et mineratores per duodecim grossos ... annuales vero per sex grossos solvant),
possessor (
DokMp VI p. 18, a. 1387 : veros et legittimos heredes et dominos ac p-os possessores).
AGZ XVI p. 261 (a. 1495) : Ieronimus ... in Lubathowa possessor p-us.
2. dziedziczny, odziedziczony; hereditate acceptus
StPPP II p. 728 (a. 1467) : Iohannes ... duos famulos laborum in montibus in Wyelyczka p-os, quos pater ipsius Iohannis habuit, habet.
B. de rebus
1. trwały, nieodwołalny, wieczysty; qui in omne tempus valet, irrevocabilis.
Iuxta ponitur
firmus ( DokLub p. 88, a. 1256).
Dicitur
census (opp. annuus :
KsgŁawKr p. 136, a. 1375 ; temporalis:
DŁUG. LibBen I p. 243 et saepius), concordia ( StPPP VIII p. 374, a. 1394) , constitutio (opp. temporalis: StPPP III p. 10 ) , decretum ( StKapWł p. 10, a. 1500) , divisio ( CodEp III p. 87, a. 1455 ; ad rem cf. Dąbkowski Prawo prywatne II p. 57), donatio (syn. irrevocabilis: DokRad p. 17, a. 1387 et saepius), edictum ( DyplMog p. 70, a. 1369 et saepius), exceptio (syn. peremptoria; opp. dilatoria seu temporalis: StPPP III p. 73 ) , impedimentum (matrimonii Tom. VII p. 284, a. 1525) , ius ( KodMp II p. 4, a. 1161 et saepius; syn. hereditarium: PrzywKr p. 2, a. 1324 ; ad rem cf. Dąbkowski Prawo prywatne II p. 139), lapsus ( cf. supra V 1254,13 sqq.), militia (i. ius nobilitatis StPPP VII p. 289, a. 1404) , privilegium ( KodMp IV p. 483, a. 1448) , silentium (i. cessatio a vindiciis DokMp I p. 4, a. 1257 et saepius; simili sensu pax: KsgŁawWar I p. 138, a. 1469) , venditio ( StPPP VI p. 197, a. 1521).
N.
moneta :
ArPrawn IV p. 148 (saec. XV ex.ex) : moneta ... debet esse p-a et bona in valore, ut per hoc ceteris sit grata et accepta.
2. nadany w sposób nieodwołalny, stanowiący wieczystą własność; talis, quem quis possidere vel quo uti modo irrevocabili potest
DokMp I p. 332 (a. 1405) : scultetus ... coram septem scultetis p-as habentes scultecias ... respondebit.
Ib. VIII p. 397 (a. 1440) : registra zupparum aliorum p-orum castrorum regni (cf. ib. supra : castrum ... regno in p-um cedatur).
AGZ V p. 130 (a. 1444) : ad fluvium ... fuit molendinum Colomiense p-um.
DŁUG. LibBen I p. 93 : unum laneum cmethonalem p-um habet custodia Cracoviensis.
Ita saepius, v. gr. area ( DŁUG. LibBen I p. 321 ) , domus ( ib. p. 201 ), beneficium ( AKapSąd III p. 132, a. 1509 ; opp. manuale: KodUJ IV p. 112, a. 1532) , molendinum ( cf. supra 32 ), vicaria ( KodWp III p. 32, a. 1354 et saepius), item honor infulae ( DŁUG. LibBen I p. 3 ) , legatio ( WAPOW. Chr. p. 139 ).
N.
litterae tzw. list wieczny, dokument zatwierdzający wieczyste nadanie; quibus quid in perpetuum conceditur
CorpJP III p. 152 (a. 1511) : in cancellaria nostra ... a litteris salvi conductus duodecim grossi, a litteris p-is in pergameno cum serico sexagenae quinque solvantur.
Tom. IV p. 56 (a. 1516) : non solemus scribere nomina consiliariorum nisi in literis p-is, et eorum tantum consiliariorum, qui nunc sunt presentes apud maiestatem regiam.
III. sensu non satis certo via droga publiczna, powszechnie dostępna? i.q. publica? StPPP VIII p. 27 (a. 1381) : non habuit ... inpedire ... pro uia p-a perdita, quam per meum horeumhabui. Ib. p. 416 (a. 1397) : eadem via non erit p-a nisi ... gregem pellere et ad agros transire. Cf. PERPETUALIS III.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)