Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORNAMENTUM

Gramatyka
  • Formyornamentum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr. propr. ozdoba, strój, to co zdobi, upiększa
    • 1. uzbrojenie, rynsztunek
    • 2. eccl. eccl. (praec. pl.) paramenty kościelne
      • a.
      • b. gen.
    • 3. wyprawa, to co dostaje kobieta wychodząca za mąż
  • II. transl.
    • 1. chluba, ozdoba, chwała
    • 2. wyróżnienie,zaszczyt

Pełne hasło

ORNAMENTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • A.
I. propr. ozdoba, strój, to co zdobi, upiększa; decus, decor, ornatus.
Dicitur praec. de mundo muliebri. Glossae Pol.
RFil XXIV p. 355 (a. 1405) : o-orum «okras, przipraw».
Constr. abs. vel sq. gen. poss. Ad vocem definiendam apponuntur glossae Pol.
AGZ XVI p. 89 (a. 1471) : o-a argentea alias «colthky».
Ib. XV p. 336 (a. 1497) : o-um Armenicale, quod «konyecz» dicitur.
OrtWp p. 15 (saec. XV) : cum vestibus et aliis o-is mulierum «odzyenye».
Praec.
1. uzbrojenie, rynsztunek; instrumenta bellica, arma. Glossa Pol.
KsgGrWp II p. 42 (a. 1394) : pro o-is videlicet «arnasz».
2. eccl. (praec. pl. ) paramenty kościelne; res ad cultum divinum perficiendum necessariae
KodMp I p. 92 (a. 1268) : ornatus ecclesiae ... in casulis, stolis, manipulis, albis et in aliis o-is variis existens.
StSyn III p. 17 : o-a altaris, presbiteri, dyaconi et subdyaconi consecrari oportet per episcopum.
Ita saepissime.
Syn.
apparamentum ( DokListPł I p. 276, a. 1471) , apparatus ( ArHist X p. 257, a. 1571). Cf. ORNATUS II 1 c. Definiuntur addito
a. adi. , v. gr. ecclesiastica ( Lites I p. 102, a. 1339) , pontificalia ( *KodKKr I p. 115, a. 1283).
b. gen. , v. gr. altaris ( StSyn III p. 17 et saepius), ecclesiae ( KodMp I p. 354, a. 1368 et saepius), ministrorum ( ArPrawn I p. 358, a. 1512).
3. wyprawa, to co dostaje kobieta wychodząca za mąż; id quod feminae nubenti datur
KsgZPozn p. 295 (a. 1403) : tenetur domina ... dare ... filie sue ... pro aliis centum sexagenis o-a wlgariter «viprawy».
AGZ XIX p. 156 (a. 1505) : Thomas ... solvet sororibus ... pro o-is earundem alias «za vyprawę».
Eodem sensu
ornamenti apparatus:
AKapSąd II p. 731 (a. 1508) : fratres ... debent dare cum sorore sua CC marcas ... et ornatum seu apparatum o-i.
II. transl.
1. chluba, ozdoba, chwała; splendor,gloria, laus (etiam de hominibus).
2. wyróżnienie,zaszczyt; honor alicui tributus (saec. XV-XVI).
N. constr. sq.
in c. acc.
DŁUG. Hist. V p. 295 : pro tot nostris ... in te o-is ... Lithuanicam gentem ... anteponis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)