Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IUSTIFICO

Gramatyka
  • Formyiustifico, iustiffico
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I. + aliquem czynić sprawiedliwym, prawym, dobrym
  • II. + aliquem aliquid usprawiedliwiać, uniewinniać
    • A. + aliquem sesprawić (się), tj. uwolnić (się) od zarzutów, usprawiedliwić (się), wykazać (swoją) niewinność, ogłosić niewinnym
      • α. + innocentiam suam
      • β. + se de inculpatione iustificatum statuere, iustificaturum comparere
      • γ. + iustificatum (et iustum) evadere, se facere
      • α. + aliquem pro iustificato (iustificatum) pronuntiare
      • β. + alicui facere iustificari:
    • B. + aliquid uznać prawdziwość, prawomocność
    • C. + iustificari sprawić się, tj. ugodzić się, załatwić spór polubownie
  • III. (singulare) sądzić

Pełne hasło

IUSTIFICO s. IUSTIFFICO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • K.
  • N.
[act. pro pass. infra 1152,27.]
I. aliquem czynić sprawiedliwym, prawym, dobrym; iustum, probum, bonum facere.
Praec. (eccl. ) de iustificatione hominis coram Deo per gratiam. N. constr.
a. sq. ab:
SCARB. Sap. p. 368 : Deus ... peccatores ... a peccatis i-at.
b. sq. per.
II. aliquem vel aliquid usprawiedliwiać, uniewinniać; iustum declarare, excusare, absolvere, mundare.
Constr. abs. vel sq.
ab.
Praec. iur. t. t.
A. aliquem (de iudice), se vel mediopass. (de reo); sprawić (się), tj. uwolnić (się) od zarzutów, usprawiedliwić (się), wykazać (swoją) niewinność, ogłosić niewinnym; crimine (se) liberum esse declarare, innocentiam (suam) probare
KodMp II p. 167 (a. 1287) : prepositus ... affirmavit se perendie esse i-tum de vniuersa questione.
KodPol II p. 694 (a. 1345) : Theodoricus cum sua posteritate ... euadere debent et i-ri.
KodMp III p. 63 (a. 1346) : nos ... sedentes in loco consueto, vbi communia iudicia exercentur ... Stancam i-uimus in hac causa, adiudicantes sibi ... possessionem.
Ita vulgo.Glossae Pol.
OrtWp p. 24 (saec. XV) : iste homo est i-tus alias «vyprawyl sze».
AGZ XII p. 5 (a. 1435) : camerarii Vrbanum i-verunt alias «prawegal».
Ib. p. 27 (a. 1437) : Syestrzenyecz ... voluit i-re contra Mithko pro hiis, vulgariter «czo bi s prawem myal, czczal bicz praw» (ita saepissime ).
Ib. XIV p. 156 (a. 1444) : nos Paschkonem fecimus emundatum, quia est i-tus, alias «sprawil się» (ita saepe ).
Ib. XIII p. 219 (a. 1446) : quem cittaverat ad i-ndum alias «cu sprawye», prout ipsum inculpaverat.
Syn. et iuxta posita
a. act. absolvere ( StPPP VIII p. 559, a. 1398) , expurgare ( APozn I p. 243, a. 1456 ; AGZ XIII p. 346, a. 1460 et saepius), habilitare ( ib.XVII p. 178, a. 1479), habilem ad actus ulteriores facere ( ib. p. 217, a. 1485), iustum facere ( KsgMaz I p. 165, a. 1414 ; ib. p. 188, a. 1416) ;, liberare ( AGZ XIII p. 14, a. 1436) , liberum dimittere ( StPPP VIII p. 559, a. 1398) , mundare ( KsgSądWar p. 30, a. 1454 ; AGZ XVII p. 217, a. 1485) , purgare (( ib. p. 173, a. 1489 ; ArPrawn V p. 525, a. 1517). ;b. pass. evadere ( et KsgŁawWar p. 19, a. 1427 ; additur iure: StPPP II p. 148, a. 1403) .
Locut. de
reo
α. innocentiam suam :
AGZ XIV p. 394 (a. 1453) : Ioannes ... i-tus est innocenciam suam de infamia, qua ipsum infamaverat ... Dauid.
StPPP III p. 33 : si ... innocentiam suam corporali iuramento i-re voleurit.
β. se de inculpatione iustificatum statuere, iustificaturum comparere :
KsgŁawKr p. 161 (a. 1391) : se de eadem inculpatione i-tum statuere promiserat, quod tamen minime adimplevit.
Ib. p. 171 (a. 1392) : Nicolao ... est adiudicatum, quod ex quo ... se de inculpatione cuiusdam homicidii i-turus comparuit ... in ista causa debeat fore liber.
γ. iustificatum (et iustum) evadere, se facere :
KsgŁawWar p. 19 (a. 1427) : de rebus talibus ipse ... in toto i-tus et iustus evasit.
AGZ XI p. 181 (a. 1441) : scultetus ... fecit se i-tum, prout ipsum Iohannes ... inculpaverat ([cf. ib. infra)]
de iudice
α. aliquem pro iustificato (iustificatum) pronuntiare :
AKapSąd II p. 27 (a. 1417) : pronunciamus dominum Iarandum pro i-to.
KodMp IV p. 248 (a. 1428) : cmethones ... i-uimus finaliterque i-tos inperpetuum pronunciauimus.
β. alicui facere iustificari:
AGZ XIII p. 147 (a. 1443) : domini fecerunt sibi i-ri et i-tus est idem Iudeus.
Constr.
1. indicatur iudex
a. sq. coram :
AGZ XIII p. 14 (a. 1436) : coram nobis se i-vit.
APozn I p. 108 (a. 1444) : ipsi ... certos braseatores ... coram consulatu i-verunt.
Ita passim.
b. sq. in c. abl.
APozn I p. 160 (a. 1450) : ut se ipsum in presencia nostri ... i-ret.
2. indicatur actor
a. sq. dat.
IurMas I p. 73 (a. 1398) : dominus Abraham ipsi domino Johanni se i-vit.
StPPP IX p. 2 (a. 1407) : est ex omni eidem i-tus in omnibus causis.
Ita vulgo.
b. sq. adversus :
AGZ XIX p. 324 (a. 1439) : i-ti sunt adversus Thomam ... pro eo, quid ipsos citavit.
Ib. XVII p. 153 (a. 1478) : Dristinus ... adversus ... Andream ... i-tus est.
c. sq. contra:
StPPP VIII p. 308 (a. 1389) : i-tus est contra Wenczeslaum ... pro seruacione ... latronis.
KsgMaz I p. 188 (a. 1416) : iudicem contra eundem kmethonem i-vimus et iustum fecimus.
Ita saepius.
d. sq. erga :
KsgMaz I p. 42 (a. 1405) : Jacussium ... erga ... Neurzidum ... i-vimus.
3. indicatur causa
a. sq. ab :
StPPP VIII p. 559 (a. 1398) : Anna ... Dymitrium ... a centum LXXX marcis debiti ... i-uit.
KodKKr II p. 343 (a. 1409) : episcopum ab impeticione huiusmodi et inhibicione predictorum i-uimus.
Ita saepius.
b. sq. de et
KsgŁawWar p. 19 (a. 1427) : de rebus talibus ipse ... in toto i-tus et iustus evasit.
Ita passim.
N. de
innocentia et infamia:
AGZ XIX p. 447 (a. 1465) : Simon ... iuramento mediante est i-tus et expurgatus de sua innocentia et infamia, prout ... fuit inculpatus.
c. sq. ex
d. sq. in c. abl.
ZabDziej I p. 49 (a. 1442) : volens se in omnibus i-ri domino Pelvelskjy.
StPPP XI p. 212 (a. 1446) : Hannus ... se debet i-re in isto, pro quo ipsum inculpavit.
e. sq. pro :
DokMp IV p. 128 (a. 1364) : ipsum pro merica ... i-vimus.
StPPP VIII p. 12 (a. 1376) : officialis i-uit Adamconem pro hereditate in Nacel.
Ita vulgo.
N.
pro innocentia :
StPPP XI p. 5 (a. 1470) : Mądrek i-tus est pro sua innocencia.
f. sq. super :
AGZ XVII p. 269 (a. 1491) : ad i-ndum se et expurgandum super superiori citacione et mocione.
g. sq. prout et 1153,41.
h. sq. quia :
AGZ XIX p. 508 (a. 1466) : medio suo iuramento corporali est i-tus, quia non spoliavit ecclesiam.
i. sq. quod :
APozn I p. 160 (a. 1450) : se ... i-vit, quod dictas pecunias ... non falsificavit.
4. indicatur effectus
a. sq. quia :
ZabDziej I p. 41 (a. 1432) : ius scriptum eundem i-at, quia habet honorem.
b. sq. sicut :
AGZ XIV p. 456 (a. 1455) : Iohannes iuridice coram nobis se i-vit alias «sprawyl», sicut bonus homo nobilis.
5. indicatur modus
a. sq. abl. v. gr. iudicio ( CorpJP III p. 429, a. 1519) , iuramento ( ib. p. 201, a. 1511), iure ( KsgSądWar p. 30, a. 1454) , omnibus modis ( CorpJP III p. 201, a. 1511) , rationibus legitimis ( ArPrawn V p. 525, a. 1517) , temporibus aeviternis ( KsgMaz I p. 165, a. 1414) , sacramento proprio ( AGZ XVII p. 132, a. 477) ; item mediante iuramento ( APozn I p. 69, a. 1440 ; ib. p. 108, a. 1444 ;et saepius), iure ( StPPP XI p. 211, a. 1446) , sententia ( AGZ XIII p. 14, a. 1436).
b.
α. sq. adv. , v. gr. debite ( CorpJP III p. 201, a. 1511) , iudicialiter ( StPPP VIII p. 559, a. 1398) , iuridice ( AGZ XIV p. 456, a. 1455 et saepius), sufficienter ( APozn I p. 243, a. 1456) , veraciter et iuste ( AGZ XVIII p. 165, a. 1478) .
β. sq. locut. adv. , v. gr. ad plenum ( APozn I p. 243, a. 1456) , in perpetuum ( StPPP VIII p. 559, a. 1398) , in toto ( KsgŁawWar I p. 19, a. 1427).
γ. sq. mettertius ( IurMas II p. 12, a. 1472).
c. sq. prp.
α. cum :
PP III p. 56 (a. 1436) : quando se i-bit cum dicta litera domino Nircze, tunc sibi nichil dabit ([cf. ib. paulo supra)].
IurMas III p. 162 (a. 1540) : cum testibus plenis nominatis se i-bit.
β. iuxta:
AGZ XIII p. 147 (a. 1442) : i-tus est idem Iudeus iuxta ipsorum formam.
Ib. XVII p. 132 (a. 1377) : est i-tus ipse ... iuxta decretum domini iudicis ... et formam iuris ... in hec verba: ita me Deus etc.
γ. per :
StPPP VIII p. 308 (a. 1389) : i-tus est ... per testium proborum productionem.
δ. secundum :
StPPP XI p. 212 (a. 1446) : Hannus i-vit se, secundum quod ius supremum decrevit, de inhonesta causa.
ZabDziej I p. 52 (a. 1447) : fuit ... i-tus secundum iuris formam ab omni culpa.
Ita saepius.
d. sq. coni. prout :
AGZ XVII p. 87 (a. 1473) : paratus sum me i-re, prout ius decreverit.
6. indicatur tempus locus sim.
a. sq. ad:
APozn I p. 69 (a. 1440) : domina ... debet ... domino ... i-ri mediante iuramento manus proprie tantum ad proximum festum sencti Bartholomei.
IusMas II p. 11 (a. 1472) : nobilis ... pro debito ... ad instandam subditorum Ordinis se i-re debebit.
b. sq. in c. abl. (in causa cf. et 1153,26 et saepius).
Item
TPaw VII p. 32 (a. 1418) : Martinus ... i-tus est domino regi in judicio.
StPPP XI p. 212 (a. 1446) : in eodem iudicio Hannus ... i-vit se.
Ita saepius.
c. sq. pro:
ArPrawn VI p. 48 (a. 1521) : quod ... se i-ret ... pro generali capitulo proxime instanti pro festo s. Michaelis.
B. aliquid uznać prawdziwość, prawomocność; verum, legitimum iudicare
ArPrawn IV p. 440 (a. 1408) : dum aliquis vituperat litteram aliquam iudicialem vel capitanei et illa littera i-atur ... debent iudicari pene.
ZabDziej III p. 109 (a. 1491) : magistri ... petentis copiam actorum et pro i-e eorundem terminum dicendi contra.
Cf. Słownik Staropolski s. v. sprawić 2.
C. mediopass. iustificari sprawić się, tj. ugodzić się, załatwić spór polubownie; in gratiam redire, controversiam sopire
AGZ XIV p. 149 (a. 1444) : Michael cum ipso domino Muzilo debent i-ri, alias «spravycz sya maya» unus alteri pro eidem bonis.
III. (singulare) sądzić; iudicare
Tom. VII p. 233 (a. 1525) : quevis partium potestatem habere debet hostes et noxios suos in alterius partis terras persequi et in quibus judiciis apprehendentur, in illis sisti et juxta ... demerita j-ri debent.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)