Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INVALESCO

Gramatyka
  • Formyinvalesco
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -ui
Znaczenia
  • I. intrans.
    • A. (de rebus) wzmagać się, umacniać, utrwalać, szerzyć się
      • 1.
      • 2. concr.
    • B.
      • 1. zyskać przewagę, górować nad kimś, pokonać, (stąd) wygrać sprawę w sądzie
      • 2. napadać na kogoś, atakować, zaczepiać
        • a. + ad choleram wpadać w gniew, unosić się gniewem
        • b. + pro aliqua re domagać się, żądać, usilnie dopominać się o coś
  • II. trans. zaatakować, ogarnąć, opanować

Pełne hasło

INVALESCO, -ere, -ui
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • N.
I. intrans.
A. (de rebus) wzmagać się, umacniać, utrwalać, szerzyć się; vigescere, vires maiores assumere, augeri, increbrescere. Dicitur praec.
1. de abstr., v. gr. consuetudine, fame, haeresi, morbo sim.; item de clamore ( CodVit p. 683, a. 1424) , curriculo temporis (periculoso: KodMp I p. 93, a. 1268) , damnis ( DŁUG. Hist. II p. 367 = IV p. 117 ed.nov. ), insidiis ( CodEp III p. 433, a. 1496) , insultibus (hostium: KodWp III p. 426, a. 1374) , mendicitate ( IO. LUD. p. 65, 133) , omine ( WODKA p. 244, a. 1492) , participatione et commercio (cum aliquo: ArHist X p. 191, a. 1539) sim.
2. rarius de concr. , v. gr. aqua ( KodKKr I p. 45, a. 1253) , imbre ( SSrSil VII p. 103, a. 1464) , umore ( DŁUG. Op. p. 315 ).
N. locut.
invaluit (sq. inf. ) weszło w zwyczaj; in consuetudinem venit, increbruit
DECIUS p. 83 : ebrietatem principis exem plo execrare plerumque i-uit.
Cf. INVALESCENTIA I.
Constr. ad
1—2: indicatur ubi (apud quem) a. sq. dat.
*PommUrk II p. 482 (a. 1282) : ne ab insultu ... futurorum malorum ipsis ac posteris eorum incommoda damnose i-re uiderentur.
IurMas I p. 116 (a. 1424) : ne ... perniciose et dampnose consuetudines dicte ecclesie ... et subditis ipsius i-ant.
Cf. Th. VII 2,117,31—37. b. sq. apud :
KodLit p. 197 (a. 1416) : ne hic pestilencie morbus ... aput nos etiam i-at.
Cf. Th. VII 2,116,53. c. sq. in c. abl.
ArPrawn I p. 223 (saec. XV) : intensior in corpore nostro infirmitas i-uit.
Cf. Th. VII 2,116,66.83; 117,8. d. sq. inter :
FormJ p. 70 : inter duellantes ipsos acrius bellum i-uit.
Indicatur causa a. sq. ab b . sq. ex :
KodKrak p. 367 (a. 1494) : ignis tempestas ex Dei permissione i-bat.
Cf. Th. VII 2,117,55. c. sq. propter :
KodKKr II p. 373 (a. 1412) : que destructio villae propter carenciam sculteti ibidem i-it.
Indicatur modus vel finis a. sq. abl. b. sq. adv. vel locut. adv.
KodMp IV p. 85 (a. 1403) : ad peragendum diuine laudis incrementum feruencius i-it nostra deuocio.
MIECH. Sang. fol. IIIa : morbum ... ad perfectionem i-isse.
CulmUB p. 730 (a. 1531) : ne magis ille error i-at in commune discrimen Christifidelium.
Cf. Th. VII 2,116,46.69.
B. de hominibus
1. zyskać przewagę, górować nad kimś, pokonać, (stąd) wygrać sprawę w sądzie; praevalere, superare, vincere (etiam in iudicio). Glossa Pol.
AGZ XVIII p. 83 (a. 1468) : tua evocatione et cittacione minus iusta i-isti alias «valilesch» et condempnasti ... Andream.
N. constr. sq.
contra :
MPH VI p. 305 (saec. XIII med.) : Natangi ... bello eos invaserunt et i-erunt contra eos.
Cf. Th. VII 2,117,47—50.
2. napadać na kogoś, atakować, zaczepiać; impetere, aggredi aliquem
MPH VI p. 508 (saec. XV ex.ex) : terroribus, minis ac clamoribus i-ns in propriam uxorem (cf. Th. VII 2,117,58—61 ).
Eodem sensu abs.
ZabDziej III p. 25 (a. 1490) : ammonitus, ut a talibus diffamationibus resisteret et ... clerico pacem daret ... nihilominus magis i-bat et manus in eum extendebat et, nisi se defendisset, ignoratur, quo fine contencio fuisset terminata.
Cf. INVALESCENTIA II 2.
N.
a. ad choleram wpadać w gniew, unosić się gniewem; ira incendi, inflammari
DŁUG. Hist. IV p. 421 : ducissa amplius i-nte ad choleram ... etiam secundam donationem improbabat.
b. pro aliqua re domagać się, żądać, usilnie dopominać się o coś; (ex)petere
AKapSąd I p. 428 (a. 1457) : ne i-ant nobiles pro medietate decimarum, visa summa per clerum pro stipendariis tam de censibus, quam media taxa facta et persoluta.
II. trans. zaatakować, ogarnąć, opanować; impetere, affligere, afficere
MARTIN. OP. Chr. p. 196 : cum validissimi squaloris lepra carnem meam i-isset nec aliquis medicorum curam adhibere posset.
CIOŁ. Lib. I p. 134 : ne ... hec pestis ... morbo hereseos quodammodo commercia amplius i-at etc.
ZabDziej III p. 469 (a. 1497) : testes non potuit inducere propter expedicionem armigerorum ... eciam propter pestem partes circumquaque i-ntem (ed. -ntes).
Cf. INVALESCENTIA II.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)