Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INTERVALLUM

Gramatyka
  • Formyintervallum, intervalum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. + temporis okres czasu, czas (trwania)
      • α. + longo (modico) intervallo długo (krótko)
      • β. + e longo temporum intervallo od dawna
      • γ. + per (alicuius temporis) intervallum przez (jakiś) czas
      • δ. + cum cursu et intervallo temporis z biegiem czasu
    • 2. odstęp, przerwa
      • α. + per intervalla z przerwami
      • β. + intervallo po pewnym czasie
      • c. + iuridicum przepisana prawem przerwa między kolejnymi rozprawami (pozwami) sądowymi
    • 3. abs.mus.
  • II.
    • 1. propr.
      • a. + viae odległość, oddalenie
      • b. + obstaculi przeszkoda, zawada
      • c. geom. geom. promień koła
    • 2. transl.+ longo intervallo bardzo, znacznie
  • III.
    • 1. + vadiiwyznaczenie kary umownej zabezpieczającej dodatkowo wykonanie jakiegoś zobowiązania
    • 2. (sensu non satis certo) intryga?

Pełne hasło

INTERVALLUM s. INTERVALUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • A.
I. de tempore
1. temporis et abs. : okres czasu, czas (trwania); spatium temporis emensum, v. gr. praescriptionis ( StPPP VIII p. 810, a. 1400) , treugarum ( DŁUG. Hist. IV p. 13 ).
Additur gen. mensurae, v. gr.
unius anni sim., item praesentis temporis ( CodVit p. 783, a. 1427).
N. locut.
α. longo (modico) intervallo długo (krótko); diu (brevi tempore).
β. e longo temporum intervallo od dawna; pridem
PommUrk IV p. 401 (a. 1310) : quos reditus ... decanus habuerat ex longo i-o temporum.
γ. per (alicuius temporis) intervallum przez (jakiś) czas; aliquantum tempus.
Simili sensu
sub intervallo :
DŁUG. Hist. II p. 21 (= III, p. 32 ed. nov.): sub modico i-o validum robur militum... fugatum ... est.
Ib.IV p. 13 : sub illarum indutiarum ... i-o milites ... praeparabant se ad bellum.
Ita saepius apud DŁUG.
δ. cum cursu et intervallo temporis z biegiem czasu; tempore procedente
KodMp II p. 85 (a. 1252) : ne gestasimul cum cursu ac i-o temporis elabantur a memoria.
2. odstęp, przerwa; intermissio, temporis spatium interiectum. Occ. (sensu praegnanti) przerwa w toku opowiadania; narrationis tenor intermissus
GALL p. 73, 20 : hec ad presens de sancto dixisse sufficiat et ad i-um superius nostre stilus intentionis incipiat (cf. contextum ).
N. formulas
α. per intervalla z przerwami; pausa (-is) interiecta (-is).
β. intervallo po pewnym czasie; aliquo tempore intermisso.
Praec.
a. (di)lucidum moment świadomości (w szaleństwie); furoris intermissio
MARTIN. OP. Marg. fol. h 2a : episcopus insanus renuntiare non potest, nisi habeat lucida i-a.
KOMOR. p. 236 : maniacam dilucidis i-is patiebatur infirmitatem.
Additur
furoris ( ArPrawn VII p. 165 ) , a furore ( AKapSąd II p. 804, a. 1518) . b. carnispriviale et abs. : okres czasu między okresem świąt Bożego Narodzenia a początkiem Wielkiego Postu, zapusty; temporis spatium, quod inter festa Nativitatis Domini et leiunium quadragesimale intercedit
BIEM p. 29,6 : i-um carnispriviale... esset sex hebdomadarum.
DŁUG. in
CodEp I 2, p. 108 (a. 1450) : agebat illic caesar carnisprivii dies ... et solatiis i-i tempora protrahebat.
Id. Hist. IV p. 366 : anni eiusdem i-um sex duntaxat hebdomadis stringebatur.
c. iuridicum et abs. : przepisana prawem przerwa między kolejnymi rozprawami (pozwami) sądowymi; temporis spatium, quod ex lege inter iudiciorum (citationum) dies intercedere debebat
AKapSąd II p. 668 (a. 1493) : durante et pendente i-o monitionis ... preveniendo terminum monicionis ... citaverit.
OrtWp p. 79 (a. 1557) : teneri illum ad comprobandum ... hanc allegationem spacio et i-o iuridico ... consules civitatis... decreverunt.
Inde sensu latius transl. pl.
terminorum et abs. : i. fere q. kolejne posiedzenia sądu; iudicia consequentia
KodKKr I p. 212 (a. 1338) : hijs ... qui fuerant euocandi legittime primo ... secundo et tercio ... per sufficiencia temporum et terminorum i-a euocatis.
KodWp V p. 1 (a. 1400) : discordia ... per diuersa volueretur terminorum i-a.
ArPrawn X p. 455 (a. 1415) : domum ... Franczco tenere debet per 3 iudicia seu i-a absque alienacione.
3. mus. t. t. tonorum et abs. : interwał muzyczny, definit
MONET. fol. B IVa: modus in proposito est vnius note ad alteram habitudo secundum arsim et thesim considerata, quem Boetius i-um appellat; est ... i-um soni acuti, semiacuti grauisque distantia, vel id quod omittitur ab vna nota in aliam ([cf. ib. infra m. ae. de intervallis mus. doctrinam expositam)].
Cf. Th. VII 1, 2295, 65 sqq.
II.
de loco
1. propr.
a. viae sim. et abs. : odległość, oddalenie; distantia.
Dicitur
spatiosum ( IANIC. p. 129, v. 20 ).
N. locut.
personale rozłąka; disiunctio
StPPP X p. 55 (saec. XV in.in) : constans dileccio labente tempore non labitur ... nec personale i-um per distanciam locorum displicenciam inducit.
b. obstaculi przeszkoda, zawada; impedimentum
PommUrk IV p. 376 (a. 1309) : quam viam non aliquibus obstruent edificiis nec alicuius obstaculi i-o.
c. geom. promień koła; circuli radius qui dicitur
COPERN. Rv . p. 56(= p. 40 ed. nov.): si ... facto C centro, i-o autem BC ... describeremus circulum.
2. transl. locut. longo intervallo bardzo, znacznie; valde, vehementer
SSrSil IX p. 246 (a. 1467) : longo, ut ajunt, erras i-o.
Tom VII p. 204 (a. 1525) : doctrine ... thesaurum ... omnium regum gazis longo i-o ... anteponebat.
III. singularia
1. vadii wyznaczenie kary umownej zabezpieczającej dodatkowo wykonanie jakiegoś zobowiązania; cautionis insuper adiectae interpositio
TPaw III p. 451 (a. 1399) : Nicolaus ... cognouit decem marcas vadij cum Martino ... et in illo i-o vadij nominauit etc.
Cf. VALLATIO.
2. (sensu non satis certo) intryga? interventus?
CodVit p. 778 (a. 1427) : qualia et quanta contra ... nostram maiestatem calidis machinacionibus et proditoriis i-is consvevit suggerere.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)