Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IGNIS

Gramatyka
  • Formyignis
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -is
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1.
        • a. ogień, żar, płomień
          • α. + aeternus (inferni)
          • β. + veneni
        • b. pożar
      • 2. stos pogrzebowy
    • B.
      • 1. upał, gorąco, żar
      • 2. blask, jasność
      • 3. + sacer rodzaj choroby gorączkowej
      • 4. ogień, ognisko, piec
        • b. gospodarstwo domowe
  • II. transl.
    • 1. ogień (żar) miłości, miłość
    • 2. złość, gniew
    • 3. zapał, żarliwość, odwaga

Pełne hasło

IGNIS, -is m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
[gen. pl. ignum:
CodEp III p. 521 (a. 1432) : pro roboribus edificiorum et ignum lignis excidendis (nisi typothecae error subest ).]
I.
A. propr.
1.
a. ogień, żar, płomień; unum e quattuor elementis calorem ac lucem habens, ardor, flamma. Loco proverbii ignem camino addere ( Tom. XII p. 111, a. 1530).
N.
α. aeternus (inferni)
WROCŁ. EpitConcl fol. I IVb : locus horrendus penalis et ... in quo est i-is aeternus.
Ib. i-is inferni corporeus existens, spiritus torquens ac corpora damnatorum, cruciando minime consumit illa.
IANIC. p. 11 : aeternos me praecipitate sub i-es.
β. in imagine veneni :
AAlex p. 506 (a. 1505) : ut ab fumantis veneni iam circumquaque i-bus mihi caverem.
b. pożar; incendium. Saepe coniungitur c. voce gladii (ferri) in locut. igne et ferro (gladio) vastare.
N.
ignis immissio, iniectio ( DokMp I p. 341, a. 1406 ; StPPP III p. 45 ), item ignem proclamare ( WilkPozn p. 6, ante a. 1462). Per abundantiam dicitur (ad a—b) ignis adustio ( AKapSąd III p. 270, a. 1499) , combustio ( KsgŁawKr p. 87, a. 1372 et saepius), crematio ( AKapSąd II p. 84, a. 1431) , incendium ( KodWp III p. 89, a. 1357 et saepius. Cf. Th. VII 1,296,75 sq. ), item vorago ( DokMp I p. 42, a. 1334 et saepius).
2. stos pogrzebowy; rogus, pyra.
B. meton.
1. upał, gorąco, żar; ardor, aestus. Glossa Pol.
RFil XXIII p. 308 (a. 1444) : i-bus «goranczioscziami».
2. blask, jasność; fulgor, splendor (praec. metalli vel lapidis preciosi). Occ. oświetlenie, pochodnia; lumen, lampas.
3. sacer rodzaj choroby gorączkowej; morbus, qui febrim efficit.
Simili sensu
Persicus :
SSrSil I p. 380 (a. 1489) : Malchiar ... crus fregit et i-e Persico eodem pede succensus est.
4. ogień, ognisko, piec; focus, caminus, furnus.
N.
a. ligna ignium (-is), ad ignem (-es), ad usus ignium, pro igne (-ibus) sim.: drzewo na opał; ad comburendum, calefaciendum apta
KodMp II p. 89 (a. 1253) : facultatem ligna pro i-bus et edificijs incidendi.
PommUrk V p. 329 (a. 1317) : donantes ... in nostra merica ... ad usus i-um ligna licite resecandi facultatem.
CodSil V p. 176 (a. 1340) : habebit ... particulam de silva ... tam pro ... structuris ... molendini ... quam pro i-e.
Ita saepe usque ad saec. XVI ex.
b. gospodarstwo domowe; res familiaris
KsgRWar I p. 161 (a. 1501) : Dorothea ... resignavit domum suam ... Alberto... qui debet eam tenere in illa domo tempore vite eius sicut inquilinam et debet ei i-em dare seu calorem concedere tempore vite eius.
KodKrak p. 734 (a. 1542) : singulis quattuor temporibus anni a quolibet domus hospite, similiter a quolibet inquilino, qui focum aut i-em habet proprium, per grossos tres ... exigi debeat.
II. transl.
1. ogień (żar) miłości, miłość; amor.
Additur
amoris ( KodWp I p. 119, a. 1231 ; cf. Th. VII 1,295.48.69).
N. constr. sq. gen. subi.
DANT. in
Tom. II p. 36 (a. 1512) : nil est in toto dulcius orbe conjugio parili, quod jungitur i-e duorum.
2. złość, gniew; ardor irae, iracundia.
N.
malignitatis ( NIC. POL. p. 44, v. 22 ).
3. zapał, żarliwość, odwaga; fervor, studium, audacia.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)