Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GRATIOSUS

Gramatyka
  • Formygratiosus, graciosus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I. pass.
    • 1. de hominibus: cieszący się względami, mile widziany, miły, przyjemny, piękny, popularny
    • 2. abstr.+ adventu Christi intentione merito (et obsequio negotio epistula pace pomyślny, korzystny, godny uznania
  • II. act.
    • 1. de hominibus: łaskawy, życzliwy, przychylny, miłosierny, wspaniałomyślny, hojny
    • 2. concr.+ auctoritate donatione favore et consensu innovatione magnificentia prospectu

Pełne hasło

GRATIOSUS s. GRACIOSUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • K.
[ superl. multum (plurimum) gratiosus : AKapSąd III p. 152 (a. 1511) : venerabili ... canonico ... domino plurimum gracioso. MPH V p. 556 (saec. XVI) : predicator multum gratiosus. ]
I. pass.
1. de hominibus: cieszący się względami, mile widziany, miły, przyjemny, piękny, popularny; qui in hominum favore est, gratia floret, placens, amabilis, amoenus, pulcher, popularis sim.
2. de rebus (quae placent, amantur) praec. abstr. , v. gr. de adventu Christi ( NIC. BŁ. Serm. I p. 14 ) , intentione ( DokKKr I p. 118, a. 1381) , merito (et obsequio : KodKKr I p. 109, a. 1279 ; ArHist XII p. 281, saec. XIV) , negotio ( NIC. BŁ. Serm. Im p. 125 ), sed etiam de epistula ( Ztschr. II p. 404, a. 1260). Occ. de pace pomyślny, korzystny, godny uznania; faustus, commodus, probabilis
RHist III p. 337 (a. 1510) : in nullo dictam pacem fuisse preiudicialem magistro et fratribus, quinimo fuit eis favorabilis et g-a.
Constr. ad
1—2: a. abs. b. sq. dat. saepe accedente in c. abl. c. sq. apud.
II. act. qui gratiam, favorem offert
1. de hominibus: łaskawy, życzliwy, przychylny, miłosierny, wspaniałomyślny, hojny; clemens, amicus, bene volus, benignus, misericors, munificus
PommUrk III p. 243 (a. 1295) : dictis ... principibus ... inuidia illa est penitus abolita ... et ... ipsis manebunt in omnibus domini g-i.
Lites I p. 15 (a. 1320) : magistro et fratribus et in sua petitione nos exhibere volentes g-os.
DŁUG. Hist. I p. 162 (= I p. 226 ed. nov.) : Boleslaus illum (i. se ) interpellantibus munificum et g-um se demonstrans.
Ita saepius.
Praec.
loco appellationis honorificae: łaskawy, miłościwy
KodMp II p. 107 (a. 1257) : ut g-a domina (i. ducis Boleslai uxor ) ... quoad uiuit ... terram memoratam alterius gentis non aplicet populo.
PrzywKr p. 9 (a. 1370) : Kazimiri regis Polonie ... nostri domini g-i.
CracArt I p. 40 (a. 1406) : reverendissimi in Christo patres, magnifici domini et fautores nostri g-i.
ArPrawn I p. 238 (a. 1443) : summo pontifici domino meo g-issimo.
Ita saepius usque ad saec. XVI.
2. eodem sensu de rebus praec. abstr. , v. gr. auctoritate ( ArPrawn V p. 532, saec. XV) , donatione ( KodWp I p. 408, a. 1277 ; KodMp III p. 23, a. 1337) , favore et consensu ( KodWp II p. 56, a. 1291) , innovatione ( KodMp I p. 143, a. 1293) , magnificentia ( ArHist XI p. 374, a. 1391) , prospectu ( Dogiel IV p. 267, a. 1530), rarius de concr. Glossa Pol.
RFil XXIII p. 306 (a. 1444) : g-e Pascalis noctis «miloscziuey Wieliky Noczy».
N. locut.
oculo gratioso i. q. benigne ( KodKrak p. 64, a. 1375 ; CodEp III p. 409, a. 1492). Cf. GRATIALIS I 1 GRATIOSE I 1 GRATIOSITAS I.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)