Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LUTUM

Gramatyka
  • Formylutum, luthum, luttum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. + limus.Praec. błota, mokradło, grzęzawisko, bagno; regio lutosa, caenum, palus, stagnum (saepe cum appellatione, etiam Pol.)
    • 2. argilla, creta (saec. XV)
    • 3. immunditiae, sordes, fimus
  • II. transl.
    • 1. mores pravi, corrupti, caenum.
    • 2.
      • a. + in luto haerere difficultate aliqua implicitum esse.
      • b. + in luto et latere laborare gravissimos labores suscipere

Pełne hasło

LUTUM s. LUTHUM s. LUTTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
[ generis m. infra 35 et AGZ XIII p. 362 (a. 1461) : inter 1-os alias «po blotho». KsgLub p. 130 (a. 1465) : eundem lutum. Cf. Th. VII 2,1900,66 sq]
I. propr.
1. ziemia rozmokła, błoto, szlam, muł; limus.Praec. błota, mokradło, grzęzawisko, bagno; regio lutosa, caenum, palus, stagnum (saepe cum appellatione, etiam Pol. )
KodWp I p. 210 (a. 1245) : ab hoc lacu ... usque ad Album 1-um.
Ib. p. 425 (a. 1279) : sunt ... gades ... hereditatis de l-o Pluskoczevo vulgariter dicto, unde aqua transit usque in flumen.
DokMp I p. 76 (a. 1349) : iugera agrorum ... quae iacent ... usque ad 1-um nuncupatum Melschne.
DŁUG. LibBen II p. 309 : duos lacus, unum qui vocatur Magnum 1-um et alterum ... Graboschow.
Ita saepe. Glossae Pol.
DokLub p. 195 (a. 1413) : 1-um seu palus wlgariter «blotho» (cf. supra 8 ).
AGZ XVIII p. 554 (a. 1484) : 1-a «jezerzyska».
Visit. p. 600 (a. 1559) : ex qua piscina 1-um ... alias «schliam» pro reformandis agris ... educere.
2. glina, glinka; argilla, creta (saec. XV).
N.
sapientiae (cf. B. L.)
StMed XVIII 2, p. 169 (saec. XV in.) : ad faciendum auripigmentum (ms. -o) accipe stannum et vinum ... et postea sume sulphur ... et cooperi cum l-o sapiencie et sal pone armoniacum et mitte bulire.
3. nieczystości, brud, gnój; immunditiae, sordes, fimus
KodKrak p. 44 (a. 1366) : que pecunia ... ab vnaquaque domo colligitur ... ad fimum seu 1-um ante domum ... remouendos.
KsgKaz p. 154 (a. 1385) : laborantibus in foro de purgacione 1-i dedimus 1 1/2 grossum.
AKapSąd II p. 33 (a. 1417) : suas immunditias puta fimum (ed. funum), 1-um (ed. lucum) ... ad ipsius ecclesie aream ... superponunt.
DŁUG. LibBen I p. 168 : tenentur ... 1-um in stabulo ... purgare et educere.
Ita saepius. Additur gen. boum ( KOMOR. p. 75 ) .
II. transl. et in imagine
1. błoto (bagno) moralne, brud, zepsucie; mores pravi, corrupti, caenum.
Additur
peccatorum ( BRUNO Qfr p. 388 = p. 27, 8 K. ; Dogiel IV p. 293, a. 1532), ; luxuriae ( SCARB. Glor. p. 152 ; ;cf. Th. VII, 2, 1903,75).
2. locut. proverbiales
a. in luto haerere znajdować się w trudnej sytuacji; difficultate aliqua implicitum esse.
b. in luto et latere laborare wykonywać czarną robotę, podejmować najcięższe trudy; gravissimos labores suscipere ( CodEp II p. 100, a. 1418 e Vlg. Iudith 5,10).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)