Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FINALIS

Gramatyka
  • Formyfinalis, finialis, finale, finalis, finale, finale, finalis
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -e -is -is -is -is -is
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownikrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajżeńskinijakiżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. in fine situs, terminalis, extremus.
    • 2. finem faciens, designans.
  • II. transl.
    • A.
      • 1. extremus, supremus,ultimus
        • a. + voluntas, testimonium suprema voluntas, testa mentum
        • b. + dies, terminus vitae finis, mors
        • c. + iudicium i. q. supremum
          • α.
          • β. + finis
      • 2. + pecunia, solutione reliquus, residuus
    • B.
      • 1. ultimus, irrevocabilis
      • 2. summus, totus, extremus
      • 3. mus. summus, principalis, capitalis
    • C. phil.
      • 1. + causa quae ad finem spectat, finis est
      • 2. ultimus, in fine exsistens
  • III.
    • 1. + flagelli flagelli corrigium
    • 2. pecunia residua,
    • 3. mus. sonus principalis, summus

Pełne hasło

FINALIS s. FINIALIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
propr. de loco
1. końcowy, leżący na końcu, (przy)graniczny, kresowy, krańcowy; in fine situs, terminalis, extremus.
Dicitur praec. de
agris sim. ( StPPP VIII p. 732, a. 1399 ; AKapSąd III p. 9, a. 1452 et saepius), domibus ( ib. II p. 774 , a. 1512) , oppidis ( KodWp IV p. 5, a. 1249) .
N. de
tegulis umieszczony na szczycie (dachu), szczytowy; in fastigio positus
RachWaw p. 170 (a. 1531) : tegulae f-es alias «koneczne».
2. stanowiący, wyznaczający granicę, graniczny; finem faciens, designans.
N. per abundantiam de finibus
Dogiel IV p. 166 (a. 1466) : transeundo usque ad f-es granicies dicti oppidi.
Glossae Pol.
AGZ XIII p. 429 (a. 1464) : ad scopulum f-em alias «do narosznicze».
ArSang II p. 206 (a. 1466) : sipavimus acialem scopulum et f-em alias «ostatnia narożnica».
Ib. infra f-em scopulum ... alias ... «ostateczna naroznica».
II. transl.
A. de tempore et rebus, quae in tempore fiunt
1. ostatni, końcowy; extremus, supremus,ultimus.
Praec.
a. voluntas, testimonium sim. ostatnia wola, testament; suprema voluntas, testa mentum
KodMp IV p. 7 (a. 1386) : pro altari ... decimam ... ville ... dedit ... ac pro vltima et f-i sua voluntate donacione irrevocabili assignauit.
KodKWil p. 635 (a. 1502) : ascribo et f-i testimonio atque testamento do ... plebano ... campum ... in hereditate mea.
Ita saepius.
b. dies, terminus sim. : ostatnie chwile życia, śmierć; vitae finis, mors
DokMp I p. 413 (a. 1417) : si ... aliquis ... de hoc seculo migraverit et suum terminum f-em articulo mortis clauserit ... extunc etc.
ZabDziej III p. 517 (a. 1498) : quod testamentum condidit existens in extrema pariodo (sic ) sue vite sive f-is diei.
c. iudicium sąd ostateczny; i. q. supremum
KodKKr II p. 179 (a. 1393) : quicumque ... hanc nostram ... ordinationem ... violare presumpserit ... in districto iudicio f-i condempnacionem eternam se nouerit incursurum.
N.
α. perseverantia i. q. usque ad finem ( MARTIN. OP. Serm. p. 330 nlb. ).
β. per abundantiam finis :
AGZ XIII p. 131 (a. 1442) : nobilis Waszco ... cum kmethone ... pro omnibus causis habent et invenerunt inter se finem f-em.
Simili sensu causam finalem facere ( PommUrk VI p. 366, a. 1285) .
2. pozostały; reliquus, residuus (de pecunia, solutione sim.)
StPPP IX p. 26 (a. 1424) : circa istas f-es pecunias debet predicta Elena aquitare ... in ius terrestre.
ZabDziej I p. 73 (a. 1463) : totalis solucio facta est sibi et eciam f-is cum pueris suis.
Ita saepius.
Syn.
residuus ( APozn I p. 94, a. 1443).
Inde abs. loco
subst. finale,, -is n. reszta, końcówka, pozostała część należności; pecunia residua, residuum
PomnLw III p. 46 (a. 1418) : expositi fuerunt V fertones cum IV grossis, f-e pro pabulis equorum.
B. de modo
1. ostateczny, nieodwołalny; ultimus, irrevocabilis
Lites II p. 120 (a. 1260) : donationum conclusionem esse volumus plenariam et f-em.
Ib. p. 402 (a. 1391) : rex ... et ... magister generalis de ipso die ... conventionis recederent sine f-i decisione.
CodEp III p. 523 (a. 1433) : f-em determinationem ... concordie facere.
Ita saepius. Simili sensu mens ( CodEp II p. 317, a. 1433 et saepius), item responsum sim.( AKapSąd I p. 402, a. 1452 et saepius).
Praec. iur. t. t.
terminus ostateczny, zawity; i. q. peremptorius
KodWp I p. 150 (a. 1234) : petere de terra ... per... iudicium... termino f-i constituto in proximo festo Pentecosten.
KodMp III p. 86 (a. 1352) : in termino f-i et peremptorio ... Machna ... cum pueris suis ... personaliter non astiterunt.
Simili sensu
ius i. iudicium
StPPP II p. 916 (a. 1496) : hoc ius nostrum non est f-e.
Ita saepius.
2. najwyższy, całkowity, zupełny; summus, totus, extremus
FormJ p. 68 : si quis ... ausus fuerit contraire, pro certo f-e corporis dispendium exinde se noverit incursurum.
KrMU p. 81, 13(a. circa 1430): pro reverencia et honestate f-i novellorum incipiencium una questio est proponenda.
AKapSąd II p. 146 (a. 1445) : qui f-em victoriam ... reportaverit.
DŁUG. Hist. I p. 293(= II p. 53 ed. nov.) : qui episcopus eciam f-e discrimen, nisi peniteret, sibi regi denuntiabat pro scelere patrato imminere.
Ita saepius.
N. locut.
pro finali suo posse aliquid facere :
ArHist VI p. 189 (a. 1498) : sive sit rex sive dux sive alius homo michi in hoc nocivus, ulciscar in eo pro f-i posse meo.
3. mus. t. t. podstawowy, zasadniczy; summus, principalis, capitalis
MONET. fol. B Ib: Guidonis solertia clauuium hanc seriem in graues modo aculas ac superacutas distinxit, quam recentiores auctius disquirentes in capitales, graues, f-es, confinales, acutas et superacutas excellentes diuiserunt.
SZYDL. p. 47 : tonus principalis est ille, cuius cantus in f-i sede magis quam alibi incipit et tales toni principales sunt octo.
FELSZT. OpSimpl fol. D Ia : octavus tonus et vltimus finitur in 'g, sol, re, ut' ... et potest descendere sub notam f-em quartam et quintam.
Ita saepius. Inde abs. loco
subst. finalis,, -is f. et finale,, -is n. podstawowy, końcowy dźwięk; sonus principalis, summus
SZYDL. p. 43 : nullus tonus incipit tenorem suum sub sua f-i nec supra quintam a sua f-i sed bene in quinta vel infra.
FELSZT. OpSimpl fol. B IVb: psalmi minores primi toni incipiunt in 'alamire' et finiuntur secundum f-e toni.
Ita saepius.
C. phil.
1. t. t. causa przyczyna celowa; quae ad finem spectat, finis est
WROCŁ. Epit. fol. b IIa : causa est, ad cuius esse sequitur aliud et quatuor sunt cause: materialis, formalis, efficiens, f-is.
GŁOG. Alex. II fol. a VIb : f-is causa tangitur cum dicitur, vt fiat oratio congrua.
AEG. Th. fol. A IIa : causa ... f-is est cognitio esse et essentie propter scientias speciales.
Ita saepius. Cf. FINIS II 3.
N.
log.
WROCŁ. Dial. fol. E VIIb : silogismus dicitur oratio vna tripliciter ... tercio propter vnitatem cause f-is, quia due premisse finaliter ordinantur ad inferendum vnam conclusionem.
2. końcowy, ostateczny, znajdujący się u kresu; ultimus, in fine exsistens
GOST. Th. fol. f IIa : nobilis anima in decem celis nobilibus determinat forma nature, vestiens ea in materia f-i rebus naturalibus.
BYSTRZ. AnalPost fol. h IIa : ex termino f-i motus spei et appetitus et in termino initiali quietis, que est in adhesione et statu.
Item abs. loco subst.
ib. fol. 1 Ib: omnis questio querens aliquod quesitum f-e, querit illud sine quo illud f-e non potest attingi.
III. subst. finale,, -is n.
1. flagelli et abs. : rzemień stanowiący zakończenie bicza; flagelli corrigium
RachJag p. 156 (a. 1393) : pro flagellis et eorum f-bus datis vectoribus.
Ib. p. 159 (a. 1393) : pro flagellis et eorum f-bus ad expedicionem vectoribus V scotos (ita passim ib.).
RachKor p. 444 (a. 1404) : eidem vectoripro f-bus alias «na koncze» I grossum III denarios.
2. reszta (pieniędzy); pecunia residua, cf.
3. mus. podstawowy, końcowy dźwięk; sonus principalis, summus cf. Simili sensu finalis,, -is f. supra 215, 28 ; 29. ;
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)