- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
propr. de
loco
1.
końcowy, leżący na końcu, (przy)graniczny, kresowy, krańcowy; in fine situs, terminalis, extremus.
Dicitur praec. de
agris
sim.
(
StPPP VIII
p. 732, a.
1399
;
AKapSąd III
p. 9,
a. 1452
et saepius), domibus (
ib. II
p. 774
,
a. 1512)
, oppidis (
KodWp IV
p. 5, a.
1249)
.
N.
de
tegulis
umieszczony na szczycie (dachu), szczytowy; in fastigio positus
RachWaw p. 170 (a. 1531) : tegulae f-es alias «koneczne».
2.
stanowiący,
wyznaczający granicę, graniczny; finem
faciens,
designans.
N. per
abundantiam de finibus
Dogiel IV p. 166 (a. 1466) : transeundo usque ad f-es granicies dicti oppidi.Glossae Pol.
AGZ XIII p. 429 (a. 1464) : ad scopulum f-em alias «do narosznicze».
ArSang II p. 206 (a. 1466) : sipavimus acialem scopulum et f-em alias «ostatnia narożnica».
Ib. infra f-em scopulum ... alias ... «ostateczna naroznica».
II.
transl.
A.
de tempore et rebus, quae in tempore fiunt
1.
ostatni, końcowy;
extremus, supremus,ultimus.
Praec.
a.
voluntas, testimonium
sim.
ostatnia wola,
testament; suprema voluntas,
testa
mentum
KodMp IV p. 7 (a. 1386) : pro altari ... decimam ... ville ... dedit ... ac pro vltima et f-i sua voluntate donacione irrevocabili assignauit.
KodKWil p. 635 (a. 1502) : ascribo et f-i testimonio atque testamento do ... plebano ... campum ... in hereditate mea.Ita saepius.
b.
dies, terminus
sim.
: ostatnie chwile życia, śmierć;
vitae finis, mors
DokMp I p. 413 (a. 1417) : si ... aliquis ... de hoc seculo migraverit et suum terminum f-em articulo mortis clauserit ... extunc etc.
ZabDziej III p. 517 (a. 1498) : quod testamentum condidit existens in extrema pariodo (sic ) sue vite sive f-is diei.
c.
iudicium
sąd ostateczny;
i. q. supremum
KodKKr II p. 179 (a. 1393) : quicumque ... hanc nostram ... ordinationem ... violare presumpserit ... in districto iudicio f-i condempnacionem eternam se nouerit incursurum.
N.
α. perseverantia
i. q. usque ad finem
(
MARTIN.
OP. Serm.
p. 330
nlb.
).
β.
per abundantiam
finis :
AGZ XIII p. 131 (a. 1442) : nobilis Waszco ... cum kmethone ... pro omnibus causis habent et invenerunt inter se finem f-em.Simili sensu causam finalem facere ( PommUrk VI p. 366, a. 1285) .
2.
pozostały; reliquus,
residuus
(de
pecunia, solutione
sim.)
StPPP IX p. 26 (a. 1424) : circa istas f-es pecunias debet predicta Elena aquitare ... in ius terrestre.
ZabDziej I p. 73 (a. 1463) : totalis solucio facta est sibi et eciam f-is cum pueris suis.Ita saepius.
Syn.
residuus (
APozn I
p. 94, a.
1443).
Inde
abs. loco
subst.
finale,,
-is
n.
reszta, końcówka, pozostała część
należności; pecunia residua, residuum
PomnLw III p. 46 (a. 1418) : expositi fuerunt V fertones cum IV grossis, f-e pro pabulis equorum.
B.
de modo
1.
ostateczny, nieodwołalny; ultimus, irrevocabilis
Lites II p. 120 (a. 1260) : donationum conclusionem esse volumus plenariam et f-em.
Ib. p. 402 (a. 1391) : rex ... et ... magister generalis de ipso die ... conventionis recederent sine f-i decisione.
CodEp III p. 523 (a. 1433) : f-em determinationem ... concordie facere.Ita saepius. Simili sensu mens ( CodEp II p. 317, a. 1433 et saepius), item responsum sim.( AKapSąd I p. 402, a. 1452 et saepius).
Praec.
iur. t. t.
terminus
ostateczny, zawity;
i. q. peremptorius
KodWp I p. 150 (a. 1234) : petere de terra ... per... iudicium... termino f-i constituto in proximo festo Pentecosten.
KodMp III p. 86 (a. 1352) : in termino f-i et peremptorio ... Machna ... cum pueris suis ... personaliter non astiterunt.
Simili sensu
ius
i. iudicium
StPPP II p. 916 (a. 1496) : hoc ius nostrum non est f-e.Ita saepius.
2.
najwyższy, całkowity, zupełny; summus, totus,
extremus
FormJ p. 68 : si quis ... ausus fuerit contraire, pro certo f-e corporis dispendium exinde se noverit incursurum.
KrMU p. 81, 13(a. circa 1430): pro reverencia et honestate f-i novellorum incipiencium una questio est proponenda.
AKapSąd II p. 146 (a. 1445) : qui f-em victoriam ... reportaverit.
DŁUG. Hist. I p. 293(= II p. 53 ed. nov.) : qui episcopus eciam f-e discrimen, nisi peniteret, sibi regi denuntiabat pro scelere patrato imminere.Ita saepius.
N.
locut.
pro finali suo posse aliquid facere :
ArHist VI p. 189 (a. 1498) : sive sit rex sive dux sive alius homo michi in hoc nocivus, ulciscar in eo pro f-i posse meo.
3.
mus.
t. t. podstawowy, zasadniczy; summus, principalis, capitalis
MONET. fol. B Ib: Guidonis solertia clauuium hanc seriem in graues modo aculas ac superacutas distinxit, quam recentiores auctius disquirentes in capitales, graues, f-es, confinales, acutas et superacutas excellentes diuiserunt.
SZYDL. p. 47 : tonus principalis est ille, cuius cantus in f-i sede magis quam alibi incipit et tales toni principales sunt octo.
FELSZT. OpSimpl fol. D Ia : octavus tonus et vltimus finitur in 'g, sol, re, ut' ... et potest descendere sub notam f-em quartam et quintam.
Ita saepius. Inde
abs. loco
subst.
finalis,,
-is
f.
et
finale,,
-is
n.
podstawowy, końcowy dźwięk; sonus principalis, summus
SZYDL. p. 43 : nullus tonus incipit tenorem suum sub sua f-i nec supra quintam a sua f-i sed bene in quinta vel infra.
FELSZT. OpSimpl fol. B IVb: psalmi minores primi toni incipiunt in 'alamire' et finiuntur secundum f-e toni.Ita saepius.
C.
phil.
1.
t. t.
causa
przyczyna celowa; quae
ad finem spectat, finis est
WROCŁ. Epit. fol. b IIa : causa est, ad cuius esse sequitur aliud et quatuor sunt cause: materialis, formalis, efficiens, f-is.
GŁOG. Alex. II fol. a VIb : f-is causa tangitur cum dicitur, vt fiat oratio congrua.
AEG. Th. fol. A IIa : causa ... f-is est cognitio esse et essentie propter scientias speciales.Ita saepius. Cf. FINIS II 3.
N.
log.
WROCŁ. Dial. fol. E VIIb : silogismus dicitur oratio vna tripliciter ... tercio propter vnitatem cause f-is, quia due premisse finaliter ordinantur ad inferendum vnam conclusionem.
2.
końcowy, ostateczny, znajdujący się u kresu;
ultimus, in fine exsistens
GOST. Th. fol. f IIa : nobilis anima in decem celis nobilibus determinat forma nature, vestiens ea in materia f-i rebus naturalibus.
BYSTRZ. AnalPost fol. h IIa : ex termino f-i motus spei et appetitus et in termino initiali quietis, que est in adhesione et statu.
Item
abs. loco subst.
ib. fol. 1 Ib: omnis questio querens aliquod quesitum f-e, querit illud sine quo illud f-e non potest attingi.
III.
subst.
finale,,
-is
n.
1.
flagelli
et
abs.
:
rzemień stanowiący zakończenie bicza; flagelli
corrigium
RachJag p. 156 (a. 1393) : pro flagellis et eorum f-bus datis vectoribus.
Ib. p. 159 (a. 1393) : pro flagellis et eorum f-bus ad expedicionem vectoribus V scotos (ita passim ib.).
RachKor p. 444 (a. 1404) : eidem vectoripro f-bus alias «na koncze» I grossum III denarios.
2.
reszta (pieniędzy);
pecunia residua,
cf.
3.
mus. podstawowy,
końcowy dźwięk; sonus principalis, summus
cf.
Simili sensu
finalis,,
-is
f.
supra 215, 28
;
29.
;