Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FACTOR-1

Gramatyka
  • Formyfactor
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -oris
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • 1.
      • a. fabricator, confector, opifex.
      • b. creator (de Deo).
    • 2. abstr. auctor.
  • II. iur.+ principalis qui res alicuius agit vel eius nomine administrat, administrator, procurator, officialis

Pełne hasło

FACTOR, -oris m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • H.
  • Ha.
  • N.
I.
1.
a. (rerum conr.) wykonawca, wytwórca; fabricator, confector, opifex.
Constr. sq. gen. obi. N.
granicierum i. qui limites constituit, definit
KodPol II p. 568 (a. 1487) : arbitrj et amicabiles compositores et perpetuarum granicierum f-es assumpti ... de consensv parcium.
b. stwórca (o Bogu); creator (de Deo).
2. (rerum abstr. ) sprawca; auctor. Glossae Pol.
AGZ XIV p. 386 (a. 1453) : nec sum f-or alias «isczecz» huiusmodi violencie.
Ib. XVII p. 350 (a. 1498) : Petrus non est istius cause f-or alias «vczincza» neque aliquam violenciam fecit.
Constr. sq. gen. obi.
II. iur. t. t. pełnomocnik, przedstawiciel, zarządca, urzędnik; qui res alicuius agit vel eius nomine administrat, administrator, procurator, officialis
KodKKr I p. 179 (a. 1325) : ordinamus discretos viros ... nostros procuratores, actores, f-es, defensores et nuncios ... speciales in omnibus nostris et ecclesie nostre causis.
DokMp IV p. 74 (a. 1342) : adiungimus ... Hermanum archidiaconem Lanciciensem et procuratorem nostrum protunc generalem tamquam commissarium et instigatorem, f-em in causa limitandi cum authoritate nostra ad iustitiam faciendam.
DyplMog p. 86 (a. 1391) : constituimus ... procuratorem, actorem, f-em, negotiorum gestatorem, syndicum et nuntium specialem.
Ita vulgo usque ad saec. XVI ex. Additur principalis ( ŻupKr p. 588 : carbarius est principalis f-or in gazis). Glossae Pol.
AGZ XVI p. 355 (a. 1498) : qui fuit apud ipsum Orzechowsky f-or alias «vrzodnyk» in villa et curia ipsius Orzechowcze (cf. ib. XVIII p. 397, a. 1499).
KodKWil p. 545 (a. 1499) : f-or vero noster seu officialis dictus «swirzenny» dabit praebendario ... duodecim pernas lardi.
AGZ XIX p. 139 (a. 1502) : ipsius f-or alias «lanthwoyth» ville.
CorpJP II I p. 357 (a. 1518) : iuramento id comprobare debet ipse nobilis vel in eius absentia ... f-or vel officialis suus alias «wataman» (cf. etiam ib. infra ).
Syn. et iuxta posita
administrator ( KodUJ IV p. 16, a. 1508 et saepius), agens ( DANT. in Tom. VI p. 323, a. 1525) , custos (silvarum: Visit. p. 25, a. 1511) , exactor ( CodEp III p. 410, a. 1493) , exsecutor ( KodUJ III p. 33, a. 1473) , mandatarius ( ZabDziej IV 1 , p. 64, a. 1552) , procurator ( AKapSąd I p. 461, a. 1468 ; ŹrWaw I p. 54, a. 1476 et saepius), regens ( Visit. p. 260, a. 1511), tutor ( APozn II p. 32, a. 1473) , venditor (alicuius; ŹrWaw I p. 25, a. 1466) , vicarius (loci: KodMp IV p. 356, a. 1440) .
Constr.
a. sq. gen.
α. subi.
StPPP VIII p. 107 (a. 1384) : Janco f-or ... Andree iussit delere.
APozn I p. 145 (a. 1448) : XXX florenos dabit ipsis aut eorum f-i Johanni Bem.
Ita vulgo.
Item
communitatis civium ( APozn II p. 67, a. 1477) , societatis mercatorum ( ib. II p. 239, a. 1491).
β. obi. bonorum, clavis, praediorum, villae sim. ( AKapSąd III p. 360, a. 1471 : Domarathsky f-or bonorum in Lubodzyze magnifici domini Hyncza ... castellani Sandomiriensis.
Ib. p. 68, a. 1499 : plebanum in Iunecz f-em ... clavis Iunyeczensis.
Ita saepius), item ecclesiae ( ArHist V p. 288, a. 1412) , zupparum ( IusMet p. 169, a. 1487 et saepius), decimarum, telonei (( KodMaz(L) p. 164, a. 1418 ; TPaw I p. 2, a. 1502 ;et saepius).
b. sq. de:
ŹrWaw II p. 190 (a. 1515) : Andreas f-or de Brzezye nomine dicti domini Stanislai etc.
CracArt II p. 535 (a. 1532) : Nicolaus f-or de Czierniechow.
Ita saepius.
c. sq. in c. abl. et
StPPP II p. 940 (a. 1501) : ipse existens apud eum f-or seu procurator ipsius in bonis eius.
Ita saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)