- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- H.
- N.
I.
1.
(in neutram partem) czyn, postępek, dzieło;
facinus, actum,
actio.
Glossa
Pol.
GLc p. 14 : f-um «skutek».
2.
(in malam partem) przewinienie, przestępstwo, zły czyn;
delictum, facinus, commissum.
Iuncturae ad
1-2:
α.
nominales
carnale
(
AKapSąd III
p. 212, a.
1526)
, continuum et permanens (
Lites I
p. 31, a.
1320)
, malistum
(
AGZ XI
p. 66, a.
1431)
, manifestum (
ib.
p. 51
,
a. 1430
et saepius). Glossae
Pol.
GLc p. 11 : manifestum f-um «lyczowany skvtek uel gorącza rzecz lyczowana; licze vel jawni uczynek»;simili sensu recens: KsgRachKr II p. 50, a. 1381 et saepius), manuale ( ib. p. 24, a. 1369 et saepius), mortale (seu criminosum: CorpJP II I p. 446, a. 1519 ; item (in bonam partem) memorabile, rationabile ( KodWp II p. 4, a. 1288) , utile ( ib. I p. 33, saec. XIII).
β.
verbales selectae factum approbare et ratum habere (
PommUrk II
p. 29,
a. 1256
; simili sensu confirmare:
KodMp I
p. 8,
a. 1192)
, facere (in aliquem:
AKapSąd II
p. 502,
a. 1434
;
SSrSil VII
p. 212, a.
1469)
, (per)patrare (voluntarium:
PommUrk II
p. 199, a.
1268
;
AKapSąd III
p. 187, a.
1516
; opp. emendare:
ArPrawn VI
p. 37, a.
1518)
, ordinare (
StPPP VIII
p. 188, a.
1386)
, factis aliquem infestare (aut verbis:
APozn I
p. 365, a.
1464)
, via facti aliquem invadere (et linguarum procacitate
* KodUJ II
p. 90, a.
1448),
item aliquid attemptare (
PP II
p. 68, a.
1448
et saepius), a via facti abstineri (
Dogiel IV
p. 214, a.
1521)
, ad factum duci (
PommUrk II
p. 202, a.
1268)
, ipso facto capi, comprehendi sim. (
APozn I
p. 147, a.
1449
et saepius), item in facto stare (recenti:
KsgPrzem I
p. 159, a.
1427)
, facto opus est (
DŁUG. Hist. I
p. 114
= I 175 ed.
nov.).
γ.
adverbiales
facto alicuius (et consilio)
za czyjąś sprawą; auctore
aliquo.
Constr.
:
sq. gen. personae vel rei (ut supra et vulgo).
II.
1.
a.
zdarzenie, fakt, doświadczenie; eventus, casus, experientia.
Additur
in se (
SŁUP. MixEl
p. 160
)
.
Locut.
adverbiales
α.
eo facto
tym samym; eo
ipso.
Simili sensu
ipso facto (
StSyn III
p. 17
;
KodKKr I
p. 184,
a. 1328
;et saepius), item eo ipso facto (
DŁUG. LibBen I
p. 253
).
β.
tali facto
w ten sposób; eo
modo (
KodTyn
p. 457,
a. 1461)
.
γ.
(de) facto
w rzeczywistości; vere, reapse (
PP VI
p. 87, a.
1433
;
AKapSąd II
p. 174,
a. 1450
et saepius).
Abundat facto (et) realiter (
KodUJ II
p. 160,
a. 1455
et saepius). Saepe in coniunctione
nulliter (inique, perperam, temere) et de
facto
i. q. infra 19, 22, via facti (
AKapSąd III
p. 96,
a. 1503
;
*KodUJ IV
p. 49, a.
1513
;
AKapSąd III
p. 213,
a. 1528
et saepius).
δ. ex facto (certo, ipso), (
FROVIN.
p. 71,
v. 190
;
StPPP II
p. 574,
a. 1448
;
ARect II
p. 156,
a. 1549
et saepius).
ε.
ad factum
rzeczywiście, istotnie; vere, reapse
(aliquid facere:
SSrSil VII
p. 208,
a. 1469)
.
b.
iur.
t. t. stan faktyczny; res verae (opp.
ius)
KodMaz(K) p. 255 (a. 1226) : dux renuncians omni actioni juris vel f-i, que sibi aut uxori sue ... posset competere.
KodMp II p. 131 (a. 1271) : hospites ... villarum ... totali gaudeant ... exempcione a ... angarijs ... nostro dominio vel de iure vel de f-o spectantibus.
KodPol I p. 91 (a. 1271) : ipsam civitatem ab omnibus ... exactionibus ... juris Polonicalis, nobis seu castellanis ... aut aliis ... officiis super eandem de jure vel de f-o spectantibus ... eximentes.Ita saepius.
Iuncturae:
: actio in factum (
KodMaz(L)
p. 29, a.
1289
et saepius),
exceptiones facti (vel iuris:
KodPol II
p. 157, a.
1301)
, evidentia, sollemnitas facti (vel
iuris:
Lites I
p. 8, a.
1320
;
ib.
p. 31, a.
1320)
,
item viam (iuris aut) facti
retinere, temptare (
DŁUG. Hist. V
p. 360
;
Dogiel I
p. 83, a.
1491)
;, via facti procedere
(
CodEp III
p. 220, a.
1475)
, aliquid repetere (
AKapSąd II
p. 716, a.
1505)
.
2.
sprawa, przedmiot; causa,
res
KodPol I p. 20 (a. 1212) : ne quis ... huiusce testamenti f-um irritare presumat.
CodSil(M) II p. 204 (a. 1218) : ut ... mansorum decimatio cedat ęclesiis ... quod in f-o commutationis expressimus.
PommUrk II p. 29 (a. 1256) : huius autem empcionis f-um nos aprobantes et ratum habentes.
KodWp II p. 2 (a. 1288) : qui ... matura deliberacione super hoc f-o cum Gnezdnense capitulo celebrata etc.Ita vulgo usque ad saec. XVI ex.
Praec.
iur.
sprawa sporna, przedmiot
sporu; causa, res controversa vel ea, de qua lis agitur
ArPrawn X p. 43 (a. 1396) : Treutil promisit ... stare coram domino capitaneo ... si non fecerit, tunc debet perdere sua f-a.
StPPP VIII p. 876 (a. 1400) : debent ...f-um comittere ... arbitris ad concordandum sub vadio C marcarum.Ita saepius. Additur maius ( TPaw III p. 475 a. 1400) , hereditarium (i. ad hereditates spectans AKapSąd II p. 5, a. 1404) .
Locut.
α.
verbales factum emergit (
ŹrWaw I
p. 50, a.
1476)
, se habet aliquo modo (
KsgGrWp I
p. 200, a.
1394
;
ZabDziej II
p. 414, a.
1487)
, facta vertuntur
inter aliquem (et negotia
*Lites II
p. 39, a.
1412)
, factum (-a) dicere (
RotPozn
p. 82,
a. 1395, saec. XIV
ex.)
, disponere (
Dogiel I
p. 45,
a. 1411
et saepius), expedire (
CodVit
p. 430,
a. 1418)
, exponere (
AKapSąd III
p. 126, a.
1508)
, extorquere (in
iudicio:
PP III
p. 7, a.
1428)
, finire cum aliquo (
KsgPrzem I
p. 57, a.
1415)
, iudicare (
AKapSąd II
p. 5, a.
1404)
, prosequi (
DŁUG. Hist. V
p. 553
)
, terminare (
ArHist V
p. 100, a.
1435)
, tractare (
CodVit
p. 389, a.
1417)
, ab omnibus factis
liberare (annum:
ZabDziej I
p. 39, a.
1430)
, e factis evadere (
PP III
p. 43,
a. 1435)
, in facto alicuius (rei) aliquid facere (
CodSil(M) II
p. 204, a.
1218
et saepius), in aliquo facto stare (
ib.
p. 43, a.
1435),
in factis alicuius aliquem reconvenire sim.(
AKapSąd III
p. 358,
a. 1471)
, in facto alicuius rei esse i. q. pertinere
ad aliquam rem (
ArLit I
p. 4, a.
1429)
, pro facto (-is)
alicuius aliquid facere (
StPPP VIII
p. 289,
a. 1388
;
ib. II
p. 116, a.
1401
;et saepius).
b.
nominales
facti decisio (
StPPP II
p. 530,
a. 1443
:
partes
debent manere in pace usque ad decisionem f-i alias «do
rosprawi»)
, evidentia (
AKap Sąd III
p. 156,
a. 1511).
Constr.
a.
sq.
gen
subi.
vel
obi.
b.
sq.
pro :
StPPP VIII p. 658 (a. 1399) : f-um ipsorum pro granicierum exsipacione ... quatuor bonorum virorum arbitrio ... committere.