Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FACTUM

Gramatyka
  • Formyfactum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. facinus, actum, actio.
    • 2. delictum, facinus, commissum.
      • α. + carnale continuum et permanens malistum manifestum
      • β.
      • γ. + facto alicuius (et consilio) auctore aliquo.
  • II.
    • 1.
      • a. eventus, casus, experientia.
        • α. + eo facto eo ipso.
        • β. + tali facto eo modo
        • γ. + (de) facto vere, reapse
        • δ.
        • ε. + ad factum vere, reapse
      • b. iur.+ ius) res verae (opp
    • 2. causa, res
      • α.
        • b. + facti decisio
        • a.
        • b.

Pełne hasło

FACTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • H.
  • N.
I.
1. (in neutram partem) czyn, postępek, dzieło; facinus, actum, actio. Glossa Pol.
GLc p. 14 : f-um «skutek».
2. (in malam partem) przewinienie, przestępstwo, zły czyn; delictum, facinus, commissum.
Iuncturae ad
1-2:
α. nominales carnale ( AKapSąd III p. 212, a. 1526) , continuum et permanens ( Lites I p. 31, a. 1320) , malistum ( AGZ XI p. 66, a. 1431) , manifestum ( ib. p. 51 , a. 1430 et saepius). Glossae Pol.
GLc p. 11 : manifestum f-um «lyczowany skvtek uel gorącza rzecz lyczowana; licze vel jawni uczynek»;
simili sensu recens: KsgRachKr II p. 50, a. 1381 et saepius), manuale ( ib. p. 24, a. 1369 et saepius), mortale (seu criminosum: CorpJP II I p. 446, a. 1519 ; item (in bonam partem) memorabile, rationabile ( KodWp II p. 4, a. 1288) , utile ( ib. I p. 33, saec. XIII).
β. verbales selectae factum approbare et ratum habere ( PommUrk II p. 29, a. 1256 ; simili sensu confirmare: KodMp I p. 8, a. 1192) , facere (in aliquem: AKapSąd II p. 502, a. 1434 ; SSrSil VII p. 212, a. 1469) , (per)patrare (voluntarium: PommUrk II p. 199, a. 1268 ; AKapSąd III p. 187, a. 1516 ; opp. emendare: ArPrawn VI p. 37, a. 1518) , ordinare ( StPPP VIII p. 188, a. 1386) , factis aliquem infestare (aut verbis: APozn I p. 365, a. 1464) , via facti aliquem invadere (et linguarum procacitate * KodUJ II p. 90, a. 1448), item aliquid attemptare ( PP II p. 68, a. 1448 et saepius), a via facti abstineri ( Dogiel IV p. 214, a. 1521) , ad factum duci ( PommUrk II p. 202, a. 1268) , ipso facto capi, comprehendi sim. ( APozn I p. 147, a. 1449 et saepius), item in facto stare (recenti: KsgPrzem I p. 159, a. 1427) , facto opus est ( DŁUG. Hist. I p. 114 = I 175 ed. nov.).
γ. adverbiales facto alicuius (et consilio) za czyjąś sprawą; auctore aliquo.
Constr. : sq. gen. personae vel rei (ut supra et vulgo).
II.
1.
a. zdarzenie, fakt, doświadczenie; eventus, casus, experientia.
Additur
in se ( SŁUP. MixEl p. 160 ) .
Locut. adverbiales
α. eo facto tym samym; eo ipso.
Simili sensu
ipso facto ( StSyn III p. 17 ; KodKKr I p. 184, a. 1328 ;et saepius), item eo ipso facto ( DŁUG. LibBen I p. 253 ).
β. tali facto w ten sposób; eo modo ( KodTyn p. 457, a. 1461) .
γ. (de) facto w rzeczywistości; vere, reapse ( PP VI p. 87, a. 1433 ; AKapSąd II p. 174, a. 1450 et saepius). Abundat facto (et) realiter ( KodUJ II p. 160, a. 1455 et saepius). Saepe in coniunctione nulliter (inique, perperam, temere) et de facto i. q. infra 19, 22, via facti ( AKapSąd III p. 96, a. 1503 ; *KodUJ IV p. 49, a. 1513 ; AKapSąd III p. 213, a. 1528 et saepius).
δ. ex facto (certo, ipso), ( FROVIN. p. 71, v. 190 ; StPPP II p. 574, a. 1448 ; ARect II p. 156, a. 1549 et saepius).
ε. ad factum rzeczywiście, istotnie; vere, reapse (aliquid facere: SSrSil VII p. 208, a. 1469) .
b. iur. t. t. stan faktyczny; res verae (opp. ius)
KodMaz(K) p. 255 (a. 1226) : dux renuncians omni actioni juris vel f-i, que sibi aut uxori sue ... posset competere.
KodMp II p. 131 (a. 1271) : hospites ... villarum ... totali gaudeant ... exempcione a ... angarijs ... nostro dominio vel de iure vel de f-o spectantibus.
KodPol I p. 91 (a. 1271) : ipsam civitatem ab omnibus ... exactionibus ... juris Polonicalis, nobis seu castellanis ... aut aliis ... officiis super eandem de jure vel de f-o spectantibus ... eximentes.
Ita saepius.
Iuncturae:
: actio in factum ( KodMaz(L) p. 29, a. 1289 et saepius), exceptiones facti (vel iuris: KodPol II p. 157, a. 1301) , evidentia, sollemnitas facti (vel iuris: Lites I p. 8, a. 1320 ; ib. p. 31, a. 1320) , item viam (iuris aut) facti retinere, temptare ( DŁUG. Hist. V p. 360 ; Dogiel I p. 83, a. 1491) ;, via facti procedere ( CodEp III p. 220, a. 1475) , aliquid repetere ( AKapSąd II p. 716, a. 1505) .
2. sprawa, przedmiot; causa, res
KodPol I p. 20 (a. 1212) : ne quis ... huiusce testamenti f-um irritare presumat.
CodSil(M) II p. 204 (a. 1218) : ut ... mansorum decimatio cedat ęclesiis ... quod in f-o commutationis expressimus.
PommUrk II p. 29 (a. 1256) : huius autem empcionis f-um nos aprobantes et ratum habentes.
KodWp II p. 2 (a. 1288) : qui ... matura deliberacione super hoc f-o cum Gnezdnense capitulo celebrata etc.
Ita vulgo usque ad saec. XVI ex.
Praec.
iur. sprawa sporna, przedmiot sporu; causa, res controversa vel ea, de qua lis agitur
ArPrawn X p. 43 (a. 1396) : Treutil promisit ... stare coram domino capitaneo ... si non fecerit, tunc debet perdere sua f-a.
StPPP VIII p. 876 (a. 1400) : debent ...f-um comittere ... arbitris ad concordandum sub vadio C marcarum.
Ita saepius. Additur maius ( TPaw III p. 475 a. 1400) , hereditarium (i. ad hereditates spectans AKapSąd II p. 5, a. 1404) .
Locut.
α. verbales factum emergit ( ŹrWaw I p. 50, a. 1476) , se habet aliquo modo ( KsgGrWp I p. 200, a. 1394 ; ZabDziej II p. 414, a. 1487) , facta vertuntur inter aliquem (et negotia *Lites II p. 39, a. 1412) , factum (-a) dicere ( RotPozn p. 82, a. 1395, saec. XIV ex.) , disponere ( Dogiel I p. 45, a. 1411 et saepius), expedire ( CodVit p. 430, a. 1418) , exponere ( AKapSąd III p. 126, a. 1508) , extorquere (in iudicio: PP III p. 7, a. 1428) , finire cum aliquo ( KsgPrzem I p. 57, a. 1415) , iudicare ( AKapSąd II p. 5, a. 1404) , prosequi ( DŁUG. Hist. V p. 553 ) , terminare ( ArHist V p. 100, a. 1435) , tractare ( CodVit p. 389, a. 1417) , ab omnibus factis liberare (annum: ZabDziej I p. 39, a. 1430) , e factis evadere ( PP III p. 43, a. 1435) , in facto alicuius (rei) aliquid facere ( CodSil(M) II p. 204, a. 1218 et saepius), in aliquo facto stare ( ib. p. 43, a. 1435), in factis alicuius aliquem reconvenire sim.( AKapSąd III p. 358, a. 1471) , in facto alicuius rei esse i. q. pertinere ad aliquam rem ( ArLit I p. 4, a. 1429) , pro facto (-is) alicuius aliquid facere ( StPPP VIII p. 289, a. 1388 ; ib. II p. 116, a. 1401 ;et saepius).
b. nominales facti decisio ( StPPP II p. 530, a. 1443 : partes debent manere in pace usque ad decisionem f-i alias «do rosprawi») , evidentia ( AKap Sąd III p. 156, a. 1511).
Constr.
a. sq. gen subi. vel obi.
b. sq. pro :
StPPP VIII p. 658 (a. 1399) : f-um ipsorum pro granicierum exsipacione ... quatuor bonorum virorum arbitrio ... committere.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)