General
Full Entry
More

QUALITAS

Grammar
  • Formsqualitas
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -atis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I.
    • A. proprietas, vis propria, virtus (vulgo opp.
    • B. genus, species (vulgo opp.
      • α. + aliquid in meliorem qualitatem reducere
      • β. + procerea
        • 1. abs.+ (prima, elementaris
        • 2.
          • a. log.+ propositionis i-q·vis affirmativa vel negativa
          • b. gram.+ nominis vis substantivi propria vel appellativa
  • II.
    • 1. propositum, animus, affectus, cogitatio, consilium
    • 2. + temporis circumstantia, ratio
  • III.
    • 1. peritia, ingenium
    • 2. honor, reverentia

Pełne hasło

QUALITAS, -atis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • O.
  • W.
I.
A. (respicitur qualis res sit) jakość, właściwość, własność szczególna, cecha, przymiot, określenie; proprietas, vis propria, virtus (vulgo opp. quantitati).
B. (respicitur quid res sit) jakość, rodzaj, gatunek; genus, species (vulgo opp. quantitati).
N. locut.
α. aliquid in meliorem qualitatem reducere i. q. in statum
DokLub p. 231 (a. 1441) : bona ... in meliorem atque habundanciorem reducere q-em.
β. procerea i.q. statura
LibDisp p. 72 (a. 1424) : Petrus q-is proceree, formosus facie, crispus, crinibus flauis.
Peculiaria quaedam ad A - B:
1. (prima, elementaris et abs. ) własność, właściwość, zwł. jedna z czterech podstawowych jakości według Arystotelesa, Gr. ποιότης).
N.
definitur
BYSTRZ. Log. fol. q IIIa : ponit Aristoteles diffinitionem dicens quod q-s est secundum quam quales esse dicimur, in qua diffinitione debet subintelligi forma accidentalis ad excludendum differentias essentiales (cf. ib. infra ).
WROCŁ. Epit. fol. i IVa : quatuor sunt species q-is sicut patet ex Predicamentis.
Cf. ib. infra et saepe.
Syn. et iuxta posita
accidens ( BYSTRZ. Top. fol. x IIa) , passio ( WROCŁ. Epit. fol. f IIb) , virtus ( KomPolit p. 184, a. 1410) . Distinguuntur qualitatis species:
prima (
JAC. PAR. RefEccl p. 68 ; BYSTRZ. Log. fol. a IIa ;et saepius), secunda ( GŁOG. Anim. fol. K VIIIa et saepius) tertia ( WROCŁ. Epit. fol. f IIb).
N. med.
THOM. Med. p. 60 : dolor dencium quandoque accidit per excessum alicuius quatuor q-um primarum sine materia ... caliditate sola aliquando ... accidit... ex humiditate sine materia ... et rarissime ex siccitate ... ex frigiditate sola etc.
Ib. p. 116 : si febris sit lenta, dicerem aerem esse convenientem temperatum in quatuor q-bus.
Ib. p. 473 : sedamus dolorem, cum membrum dolet ex mala q-e calida vel frigida vel sicca sive humoris vicio ... applicando alterancia contrarie q-is etc.
Ita saepissime.
Distinguitur porro
absoluta (opp. illata: ExPhys fol. V IIIb) , accidentalis ( ib. fol. g IVa et saepius; opp. essentialis: BYSTRZ. Log. fol. r IIb et saepius), activa ( ExPhys fol. m Ia et saepius; opp. passiva: HESSE Matth. II p. 41 ; ;item passibilis: GŁOG. Porph. fol. Q IIb et saepius), agens ( ExPhys fol. g IVa) , corporalis (opp. spiritualis: BYSTRZ. Log. fol. r IIIb ; ; corporea: GŁOG. Anim. fol. L IIIa et saepius), determinata ( WROCŁ. Dial. fol. A IVb et saepius), habitualis ( id. AnalPost fol. i Va ), innata ( KomPolit p. 195, a. 1433 et saepius), intensa (opp. remissa: BYSTRZ. Log. fol. r IIb et saepius), motiva ( WROCŁ. Epit. fol. a IIIb et saepius), perfectiva ( ib. fol. r Ia ), qualificans ( ib. fol. q Va ), realis ( WROCŁ. Dial. fol. b IIIb) , sensibilis ( GŁOG. Anim. fol. O Ib et saepius; opp. insensibilis: ExPhys fol. n IIIa) , substantialis ( GŁOG. Porph. fol. n Vb et saepius), tangibilis ( GŁOG. Anim. fol. e IIb et saepius), virtualis ( WROCŁ. Epit. fol. d VIIa), cett.
2.
a. log. t.t. propositionis charakter zdania twierdzący lub przeczący; i-q·vis affirmativa vel negativa
GŁOG. ExLog fol. 116b : in syllogismo ... modificacio ... est debita disposicio premissarum in q-e et quantitate.
WROCŁ. Dial. fol. B IIb : q-as propositionis sic diffinitur: q-s est proprietas propositionis secundum modum compositionis vel divisionis predicati cum subiecto, vel secundum alios q-as propositionis cathegorice est proprietas cathegorice attributa ei penes copulam principalem ... affirmatam vel negatam.
Ita vulgo.
b. gram. t.t. nominis jakość rzeczownika, tj. czy jest on imieniem pospolitym czy własnym; vis substantivi propria vel appellativa
GŁOG. Don. fol. D VIIIa : q-as nominis secundum Remigium describitur sic: q-as est aptitudo nominis significandi rem suam discrete vel communiter: discrete, vt ‘Iohannes’, communiter, vt ‘homo’.
Ib. infra: q-as quantum elicitur ex littera Donati describitur sic: q-as est nomen vnius vel plurium ... q-as est nomen aptum natum significare tantum vnam rem vniuoce et diuisim, vel plures etc.
Id. Alex. I fol. D IIb: q-as nominis est proprietas nominis per intellectum attributa ipsi ad significandum rem multiplicabilem per diuersa supposita vel non multiplicabilem; et est duplex: propria et appellatiua.
Cf. ib. infra et saepius.
II.
1. zamysł, plan, usposobienie; propositum, animus, affectus, cogitatio, consilium
KodLit p. 139 (a. 1411) : vos ... similiter ... offerebatis se multum beniuolum ad seruanda federa pacis ... sed nescimus unde et quo uestra sinceritas in aliam conuersa q-em nostre spei fiduciam ... frustrauit.
CodVit p. 480 (a. 1420) : magnam ... concepimus ex hoc de sanctitate sua diffidendam ... et nisi hec in aliam convertentur q-em, magis cogeremur de sanctitate sua ... desperare.
Ib. p. 777 (a. 1427) : tanti tui doli malignitas frustra te traxit in oppositam q-em.
Ita saepius. Cf. QUALIFICATIO II 2.
2. temporis okoliczności, wzgląd; circumstantia, ratio
DokMp I p. 177 (a. 1372) : inspecta ... q-e temporis et statu ... civitatis.
ŹrWaw I p. 26 (a. 1466) : canonici ... decreverunt depingendum organum attenta necessitate et temporis q-e.
Ita saepius.
III. singularia
1. umiejętność, zdolność; peritia, ingenium
DŁUG. Op. p. 336 : ecce, virgo nobilissima s. Cunegundis, magnitudinem virtutum tuarum ... pro mea ... tenui et pusilla q-e descripsi.
2. cześć, uszanowanie; honor, reverentia
StPPP X p. 4 : exemplum ... de antisalutacione hostili, que ponitur ... in litteris ... pro salute gladium, pro q-e odium, pro amicicia detrimentum.
Inde concr.
podarek okolicznościowy, składany panu feudalnemu przez ludność wiejską; munus, quod certis quibusdam anni temporibus domino feudali a colonis dari solebat
KodMp III p. 204 (a. 1367) : arbores ... mellificia continentes ... nobis ... honorem siue q-em exinde facientes, possidebunt kmethones.
Cf. HONOR I B 1.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)