General
Full Entry
More

PUBLICUS

Grammar
  • Formspublicus, pupplicus, publica, publicum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -a, -um -ae -i
  • Part of Speechadjectivenoun
  • Genderfeminineneutre
Meaning Outline
  • I.
    • 1. communis, generalis, qui ad omnes pertinet, ad rempublicam spectat, omnium est.
    • 2. auctoritate legitima confirmatus, legitimus, officialis.
      • α. + publico gladio damnare (trucidare) capite plectere
      • β. + sub manu publica publice, auctoritate legitima
    • 3. manifestus, patens, evidens.
      • α. iur. de furto apud furem deprehenso
      • β. famosus, notorius,
  • II.
    • 1. meretrix, scortum.
    • 2.
      • a. locus communis, omnibus patens.
      • b. bonum commune (saec. XV ex. - XVI).
      • c. via urbana (saec. XVI)
      • d. fiscus communis (saec. XVI)
      • e. litterae legitimae
      • f. sigillum legitimum

Pełne hasło

PUBLICUS s. PUPPLICUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • N.
  • O.
  • W.
[dat. pl. publicibus:
DŁUG. LibBen I p. 180 : privilegium statuens ... ut decimae ... publicibusque usibus capitularibus deserviant.]
I. adi.
1. należący do wszystkich, wspólny, publiczny, powszechny, państwowy; communis, generalis, qui ad omnes pertinet, ad rempublicam spectat, omnium est. Notabiliora quaedam, v. gr. audientia ( cf. supra 1 939, 42 sqq.), domus ( cf. supra III 847, 22 ), iudicium (cf. supra V 1102 , 55 ), latratus ( cf. supra V 1279, 48 sqq..), strata et via ( cf. infra s.v.v.).
2. urzędowy, oficjalny; auctoritate legitima confirmatus, legitimus, officialis. Notabiliora quaedam distinguenda, e.g. fides ( cf. supra IV 182, 46 sqq.), forma ( cf. supra IV 306, 55 sqq.), manus (cf. supra VI 114, 22 sqq.
N. etiam de homine
MARTIN. OP. Marg. fol. h 2a : ubi tabellio siue manus p-a ad instrumenti subscriptionem non habetur; cf. etiam infra 44),
notarius (
cf. supra VI 743, 46 sqq.),vox( cf. infra s.v.).
N. locut.
α. publico gladio damnare (trucidare) skazać na śmierć, wykonać wyrok śmierci; capite plectere
DŁUG. Hist II p. 154 (= III p. 173 ed.nov.): quosdam p-o trucidat gladio, alios infodit mergitque zabulo, alios membratim coram discerpit etc.
Ib. III p. 476 ( = VI p. 171 ed.nov.): triginta ... Hungaros ... una die p-o dampnavit gladio, ceteros bannivit et proscripsit.
Ib. V p. 334 : p-o gladio ·.. sub turri ... damnati sunt et in ecclesia ... sepulti.
β. sub manu publica oficjalnie, urzędowo; publice, auctoritate legitima
Lites I p. 40 (a. 1320) : a notario qui acta conscribebat sub manu p-a.
AGZ VI p. 14 (a. 1407) : petivit, quatinus ... privilegia ·.. transscribi ... per aliquem ... de nostris scribis sub manu p-a ... dignaremur.
Ita saepissime.
3. otwarty, jawny, oczywisty; manifestus, patens, evidens.
Dicitur de variis rebus, saepius de
acie, bello, proelio, pugna sim.
N.
α. iur. o tzw. licu, tj. przedmiocie skradzionym, zajętym u złodzieja; de furto apud furem deprehenso
TPaw III p. 258 (a. 1393) : procurator aput ipsos res (ed. aes) p-as furtiue receptas arestando invenit.
AGZ XV p. 43 (a. 1466) : ministerialis cucurit post faciem p-am, alias «za yavnym lyczyem», et arestavit ipsum triticum.
β. in malam partem de hominibus: osławiony, znany; famosus, notorius, v. gr. fornicarius ( AKapSąd III p. 101, a. 1504) , fur ( ib. II p. 682, a. 1496 et saepius), inimicus ( Lites I p. 431, a. 1325) , peccator ( ConcPol IV p. 133, a. 1434 ; peccatrix: PEREGR. Serm. p. 460 ).
II. subst.
1. publica -ae f. nierządnica, prostytutka; meretrix, scortum.
2. publicum,, -i n.
a. miejsce publiczne, dostępne dla wszystkich; locus communis, omnibus patens.
Praec. in locut.
in publicum, in publico publicznie, jawnie, otwarcie, nieskrycie; palam, manifeste, aperte, publice.
Simili sensu
de publico ( PommUrk III p. 400, a. 1300). Glossa Pol.
TPaw IV p. 540 (a. 1393) : Pacosslaus non recepit Micosium furticinio, sed in p-o (ed. in -e), «na otworzoney walczę».
b. rzecz publiczna, dobro wspólne; bonum commune (saec. XV ex. - XVI).
c. ulica w mieście; via urbana (saec. XVI).
d. majątek publiczny, skarbiec; fiscus communis (saec. XVI).
e. dokument urzędowy; litterae legitimae
KodWp IX p. 59 (a. 1426) : omnibus et singulis in dicto autentico sive p-o contentis ... presens interfui.
f. pieczęć urzędowa; sigillum legitimum
KodKKr II p. 60 (a. 1376) : in signum ... maioris certitudinis appensio nostri ducis Tessinensis p-i perhibet presens scriptum.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)