General
Full Entry
More

PROPIOR

Grammar
  • Formspropior, proprior, proximior, propiores, proximior, proximus, proximum
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ius -ius, superl. PROXIMUS et PROPISSIMUS et PROXISSIMUS, -a, -um -um -oris -i -i
  • Part of Speechadjectivenounnounadjective
  • Gendermasculinemasculinemasculineneutre
Meaning Outline
  • A. propr. in propinquiori, minus remoto loco situs.
  • B. transl.
    • 1. consanguineus cognati, consanguinei
    • 2. benevolentior (sq. dat,; saec. XV ex.).
    • 3. + cumulatior propiore maior, fortior
    • 4. iur. qui iure et potestate alicuius rei faciendae primus est
  • A. propr.
  • I.
    • a. propinquior, in propinquiore loco situs
    • b. propinquior
    • 2. propinquior, propinquiore necessitate coniunctus propinquus, cognatus
    • B. iur.transl. qui iure et potestate alicuius rei primus est
    • A.
      • 1. propr. propinquissimus, vicinissimus, proxime accedens.
      • 2.
        • a. futurus, proxime veniens.
          • α. + feria proxima ante (post) diem aliquam
          • β.
          • γ.
        • b. postremus, ultimus, novissimus.
      • 3. transl.+ ad aliquid qui iure alicuius rei primus est
    • B.
      • 1.
        • a. propinquus, cognatus, consanguineus.
        • b. eccl. homo alter.
      • 2.
        • a. + ad proximum propinque, non remote
        • b.
          • α. de propinquissimo loco.
          • β. proxime, mox, paulo post
          • γ. proxime, nuper
        • c. + in proximum proxime, mox
        • d.
          • α. proxime, in loco vicino.
          • β. + mox, proxime
          • γ. + PROPISSIMUS nuper, proxime

Pełne hasło

PROPIOR s. PROPRIOR, -ius et PROXIMIOR, -ius, superl. PROXIMUS et PROPISSIMUS et PROXISSIMUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
compar. I PROPIOR s. PROPRIOR
A. propr. bliższy, mniej odległy, niedaleki; in propinquiori, minus remoto loco situs.
B. transl.
1. spokrewniony; consanguineus ; praec. subst. propiores,, -um m. krewni; cognati, consanguinei
ZabDziej I p. 62 (a. 1455) : totum amisit et resignavit in eodem iudicio a suis p-bus et a filiis imperpetuum.
2. łaskawszy, życzliwszy; benevolentior (sq. dat,; saec. XV ex. ).
3. singulare in locut. cumulatior propiore większy, silniejszy; maior, fortior
DŁUG. Hist. IV p. 362 : Bohemis ... animus et voluntas cumulatior p-e accessit.
4. iur. ten, któremu według prawa należy się pierwszeństwo, bardziej uprawniony do czegoś; qui iure et potestate alicuius rei faciendae primus est
KsgŁawKr p. 20 (a. 1367) : qui si non venirent, extunc nullus debet esse p-or nisi Johannes predictus ad dictas hereditates possidendas.
KodMp IV p. 93 (a. 1404) : rex ... p-or est ad obtinendum ... opidum ... quam predicte domine.
ArPrawn X p. 395 (a. 1413) : quero, si p-or Swanchna est probare quam Jacussius.
Ita saepissime. Cf. supra 853, 34 sqq. ; 1131,42 sqq. ; 1136, 45 sqq., cett. ;
Constr.
a. sq. gen.
OrtWp p. 20 (saec. XV) : mater predicti pueri defuncti p-or est partis et porcionis eius, quam patrui.
DecrICC I p. 482 (a. 1478) : p-or esset propinquitatis sue obtinende.
b. sq. dat.
DecrICC II p. 213 (a. 1498) : referens se esse p-em hoc habendo post virum suum.
c. sq. ad, cf. et
KsgŁawKaz p. 176 (a. 1415) : si alter p-or non fuerit domum predictam ad prosequendum.
d. sq. post:
CracArt suppl. III p. 178 (a. 1446) : de rebus mobilibus se intromittat tamquam p-or post mortem fratris sui.
d. sq. inf .
KsgŁawKaz p. 174 (a. 1415) : nullus p-or sit eandem domum arestare vel attemptare, quam Swiesko, si prefata pecunia non fuerit persoluta.
KsgPrzem I p. 101 (a. 1420) : p-or est honorem et bona sua iure defendere.
Ita saepius. e. sq. praeter:
KsgRWar p. 9 (a. 1451) : nullus sit p-or ... preter tutores puerorum.
f. sq. quam, cf. et saepe. compar. II PROXIMIOR
A. propr.
I. (de rebus)
a. (de loco) bliższy; propinquior, in propinquiore loco situs
StSyn III p. 59 : in quarto vel p-i gradu consanguinitatis vel affinitatis (cf. ConcPol VIII p. 139, a. 1415).
HENRIC. p. 183 : ambicio ... quanto florentissimis uberior successibus, tanto atrocioribus p-or insidiis.
Ita saepe.
N. constr. sq. dat.
CodVit p. 749 (a. 1427) : qui condicioni p-or ... est.
DŁUG. Hist. V p. 383 : porta ad castrum spectans et duae turres portae p-es.
b. de tempore: bliższy w czasie; propinquior
ArHist VIII p. 463 (a. 1402) : terminus Syradie in terminis p-bus.
BIEM p. 51, 3 : primus mensis in quo Pascha ... celebrari debet, dicitur ille, qui est aequinoctio verno p-or.
2. (de hominibus) bliższy, bliżej spokrewniony; propinquior, propinquiore necessitate coniunctus
IurMas I p. 25 (a. 1359) : si homo ... fuerit occisus ... pueri ... alias p-es occisi cognati satisfaccionem ... habere debebunt.
KsgŁawKr p. 116 (a. 1374) : tamquam verus tutor et p-or dictorum puerorum.
KodWp V p. 133 (a. 1408) : p-bus successoribus eorum legittimis.
Ita saepius. Eodem sensu subst. proximior,, -oris m. (praec. pl. ) krewny, krewniak; propinquus, cognatus
KodWp II p. 250 (a. 1306) : lumen pro ... salute nostrorum maiorum et... p-um ... debet ardere.
KodKKr I p. 172 (a. 1325) : scultetiam possint vendere ... p-bus ex parte matris.
Ita vulgo.
Syn. et iuxta posita
consanguineus ( KsgŁawKr p. 215, a. 1393) , propinquus ( DŁUG. Reg. II p. 307, a. 1479) , successor legitimus ( KodMp IV p. 105, a. 1406).
Constr.
a. sq. gen.
DokSZKr p. 10 (a. 1371) : Stephanus vel ipsius p-es.
Ita saepe. b. sq. ex, cf.
B. transl. iur. mający pierwszeństwo, większe uprawnienie do czegoś; qui iure et potestate alicuius rei primus est
KsgŁawKr p. 68 (a. 1371) : est p-or aliis omnibus in eadem domo manere.
StPPP VIII p. 327 (a. 1389) : pro intromissione violenta in suam hereditatem ... ad quam ipse p-or fuit.
Ita saepissime.
Constr.
a. sq. gen.
StPPP VIII p. 465 (a. 1398) : Nicolao ... tamquam p-ori hereditatis eiusdem.
b. sq. dat. , cf. et
StPPP VIII p. 296 (a. 1388) : quisquis p-or fuerit datis ei ... marcis.
c. sq. ad:
TArch p. 27 (a. 1409) : tenet ipsius partem hereditatis ... ad quam ipse p-or est.
Ib. p. 51 (a. 1409) : asserens se ad dictam hereditatem fieri p-em.
Ita saepius. d. sq. post :
KodMp IV p. 187 (a. 1421) : ad quam villam se … Iasko post... awas suas dilectas, wlgariter «po pvstey rancze» p-em asserebat.
e. sq. inf. , cf. superl. I PROXIMUS
A. adi.
1. (de loco) propr. et in imagine: najbliższy, najbliżej położony, bardzo bliski, najbardziej zbliżony; propinquissimus, vicinissimus, proxime accedens.
2. (de tempore et eis quae in tempore fiunt)
a. (de tempore futuro) najbliższy w czasie, nadchodzący, następny; futurus, proxime veniens. Glossa Pol.
GLcerv p. 698 : p-imus est, quem nemo antecedit, «nablizssy». Praec.
α. in iunctura feria proxima ante (post) diem aliquam sim.
KodPol I p. 111 (a. 1279) : feria quarta p-ima post diem beati Michaelis.
KodWp II p. 6 (a. 1288) : sexta feria p-ima ante diem Sancte Trinitatis.
Ita vulgo.
β. per abundantiam
APozn III p. 7 (a. 1502) : post festa Michaelis p-ima p-imis.
γ. occ. de homine
CracArt suppl. III p. 151 (a. 1444) : satisfaccio requiratur ... quando dominus Henricus p-imus ibidem in Sandomiria constituetur.
b. (de tempore praeterito) ostatni; postremus, ultimus, novissimus.
Constr.
ad 1-2: a. sq. gen. b. sq. dat. c. sq. ad. d. sq. ante, cf. supra 1271,49 et vulgo. e. sq. circa:
KodMazNow II p. 325 (a. 1351) : attendentes, quod decima in Rucczicze ... sit vicina curie nostre ... decima in Wilcouecz ... sit p-ima circa monasterium.
f. sq. post, cf. supra 1271,48 et vulgo.
3. transl. ad aliquid najbardziej uprawniony; qui iure alicuius rei primus est
OrtWp p. 27 (saec. XV) : an sit p-ima ad dictam grodam.
AGZ XVIII p. 82 (a. 1469) : ad quam divisionem ipsa est ita p-ima alias «blyska» sicut et tu post obitum tui patris.
Cf. et 1271,19 et Pol. bliski.
B. subst.
1. proximus,, -i m.
a. (najbliższy) krewny; propinquus, cognatus, consanguineus.
b. eccl. bliźni; homo alter.
2. proximum,, -i n. nonnisi in locut. adv.
a. ad proximum bardzo blisko, w pobliżu; propinque, non remote
DŁUG. Hist. IV p. 597 : summitatem eius gradus ascendi, que etsi ... nulli inniteretur firmamento, ad p-imum tamen a latere aderat quoddam pavimentum.
b. de proximo
α. z najbliższego sąsiedztwa, z bardzo bliska; de propinquissimo loco.
β. w najbliższej przyszłości; proxime, mox, paulo post
NIC. BŁ. Serm. I p. 64 : erat famosa opinio ... quod tempus Messiae esset de p-imo.
KodUJ I p. 111 (a. 1416) : quam Ecclesiam ... speramus de p-imo resarciri.
Ita saepius.
γ. niedawno, ostatnio; proxime, nuper
DŁUG. Hist. IV p. 596 : in die Natalis Dominici de p-imo transacta.
c. in proximum w najbliższym czasie; proxime, mox
KodWp III p. 482 (a. 1379) : solvere ... promitto ... super festum Natale Domini in p-imum venturum.
ZapSądWp I p. 90 (a. 1402) : pendet terminus ad generales terminos ... in p-imum venturos.
Ita saepius.
d. in proximo
α. w sąsiedztwie, w pobliżu; proxime, in loco vicino.
β. w najbliższym czasie; mox, proxime
KodWp I p. 15 (a. fere 1143) : sibi profuturum, si hoc a me in p-imo compleretur.
NIC. BŁ. Serm. I p. 27 : in p-imo ante diem iudicij erunt praelati pessimi.
Ita saepius.
γ. niedawno; nuper, proxime
DokLub p. 229 (a. 1440) : ad quod regnum ... in p-imo sumus coronati.
superl. II PROXIMISSIMUS
GŁOG. Don. fol. F lb : gradus comparationis ... prope, propior, proximus ... proximus, proximior, p-issimus.
superl. III PROPISSIMUS
SEVER. p. 34 : coram Virgine Maria, que est p-issima sessioni Sancte Trinitatis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)