General
Full Entry
More

PROPINO

Grammar
  • Formspropino
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -are, -avi, -atum
Meaning Outline
  • I.
    • 1. praebibere.
    • 2. potum (interdum escam) praebere; praec. medicinam aegrotis.
  • II. transl.
    • 1. + tabernam cerevisiam (vinum, medonem) in popina vendere, cauponam exercere
    • 2. concr. dare, donare, porrigere, praebere.
      • α. + domus propinans caupona, taberna
      • β. + grossi propinati i.q. pro corollario alicui dati, ut habeat unde bibat
    • 3. vendere res in partibus minutis
    • 4. prodere, proferre, producere

Pełne hasło

PROPINO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • A.
  • K.
[part. praes, propinens:
APozn II p. 156 (a. 1485) : debet esse dampnum propinentis.]
I.
1. przepijać do kogoś; praebibere.
2. podawać coś do picia (czasem też do jedzenia); potum (interdum escam) praebere; praec. medicinam aegrotis. Glossa Pol.
Gloss. III p. 18 (saec. XV) : venena p-ntes «trvczyno zadaway».
Etiam simili sensu in imagine, v. gr. dulcedinem ( PEREGR. Serm. p. 172), passionem Christi (in ligno crucis: HESSE Matth. VI p. 303 ) , verba ( LAD.GIEL. Carm. p. 245, v. 310 ) , virus dissensionis ( ChrOl p. 323 ) ; item aliquem alicui ad devorandum ( Tom. XII p. 130, a. 1531) ; immo ridendum ( CRIC. p. 242, v. 5 ; risui: MatRef p. 112, a. 1578) .
II. transl.
1. szynkować, sprzedawać trunki w karczmie; cerevisiam (vinum, medonem) in popina vendere, cauponam exercere
KodWp II p. 422 (a. 1328) : incole ... habebunt potestatem in opido eodem tabernas habere et p-re in eis quot quot voluerint.
ArHist IV p. 321 (a. 1352) : contulimus preposito ... tabernatorem ... ad p-ndam ceruisiam, vinum et medonem et alia vite necessaria.
Ita vulgo. Simili sensu tabernam :
DokMp IV p. 214 (a. 1382) : tabernam ... clericus ... si necesse fuerit, sibi secure p-re potest.
StPPP VIII p. 731 (a. 1399) : ipsi ex opposito sui tabernam non habebunt p-re.
Ita saepius.
2. dawać, podawać, udzielać; dare, donare, porrigere, praebere. Praeter res concr. dicitur etiam v. gr. (alicui) propinare adminiculamen ( Lites I p. 429, a. 1320) , dona caelorum ( CantMae I nr 48, v. 9b2, saec. XV) , iustitiam( ArHist VI p. 34, a. 1468) , osculum ( SCARB. Sap. II p. 216, 169) , scientiam ( KrMU p. 92, 90, a. 1429) , supplicationem ( StPPP X p. 35 ) , tranquillitatem pacis ( CodVit p. 482, a. 1420) , tranquillitatis amoenitatem ( CIOŁ. Lib. II p. 156 ) , tributum (i. orationem Deo: HESSE Matth. IIIA p. 22, 13), sim.
N. locut.
α. domus propinans karczma, wyszynk; caupona, taberna
StPPP VI p. 377 (a. 1530) : pro transportatione cistae ... ad domum p-ntem, alias «do domu schinkownego».
β. grossi propinati grosze dane jako napiwek; i.q. pro corollario alicui dati, ut habeat unde bibat
KsgKaz p. 215 (a. 1388) : item pastori dedimus III grossos p-tos.
Cf. PROPINATIO IV, PROPINA II 2, PROPINALIS II.
3. sprzedawać na sztuki, handlować detalicznie; vendere res in partibus minutis
ArHist XV p. 208 (a. 1420) : duo stamina panni, que dominus regine p-vit pro marcis XI.
LibDisp p. 9 (a. 1424) : quatenus eidem Nicolao sal ... vendere et p-re ... permittatis.
Ita saepius. Cf. PROPINATIO III.
4. sensu insolito: wydawać, wydzielać, rodzić; prodere, proferre, producere
KADŁUB.(Pl) p. 76 : quid adulterine palmes propaginis p-re potest, nisi acerbissimum labrusce stuporem?
StPPP X p. 7 : si volo dicere ‘iste wltus est candidus’, dicam pocius ornate ... ‘candorem facies serena hec p-at’.
Constr.
ad I-II: a.
sq. gen. (loco ut videtur corrupto)
DokMp VII p. 193 (a. 1425) : tabernam liberam in vendendo et p-ndo mellis, vini et carnium absque quovis impedimento.
b. sq. dat. personae. c. sq. abl. d. sq. absque, cf. e. sq. ad :
AKapSąd II p. 577 (a. 1457) : quod ipse p-ret crisma ... certis personis ad incantandum.
Concl. p. 117 (a. 1512) : duas ollas vini ... p-re ad mensam patribus.
f. sq. contra :
DokListPł II p. 146 (a. 1530) : prohibent ... inquilino ... cervisiam advecticiam ... contra libertatem eius p-re.
g. sq. de :
PEREGR. Serm. p. 227 : qui ... p-ret domino ... cyphum de manu sordida.
KsgKaz p. 49 (a. 1373) : notario de anulo p-tus est 1/2 ferto.
Ita saepius. h. sq. ex :
JAC. PAR. RefEccl p. 332 : sacra scriptura theologica p-atur ex vasis immundis et contemptibilibus.
DokListPł II p. 207 (a. 1536) : extraneas cervisias, quae ex eo celario p-bantur.
Ita saepius. i. sq. in c. abl.
KodKrak p. 380 (a. 1370) : in ciuitate in aliquo cellario medonem aut ceruisiam p-re.
ArPrawn I p. 159 (a. 1444) : non p-etur ceruisia in domibus nobilium.
Ita saepe. k. sq. iuxta :
StPPP VIII p. 824 (a. 1400) : habent p-re ibidem iuxta beneplacitum suum tabernam.
l. sq. per:
MARTIN. OP. Serm. p. 453 nlb. : per quam fenestram p-batur ei parum panis et aquae.
Visit. p. 227 (a. 1512) : quilibet carnifex per quartam bovis occisi in suo maccello p-et.
Ita saepius. m. sq. pro :
KsgKaz p. 95 (a. 1378) : domini p-verunt pastori IX ulnas pro palio et tunica.
Ib. p. 179 (a. 1386) : muratoribus p-vimus II par caligarum pro I fertone.
Ita saepius. n. sq. sine :
StPPP X p. 91 : vasa cervisie ... sine quovis impedimento vendere et p-re.
CorpJP III p. 48 (a. 1507) : vendere aut p-re vinum vel cerevisiam aut medonem sine solutione.
o. sq. sub :
KodPol II p. 895 (a. 1450) : vinum et medonem ... sub pretorio ciuili vendere et p-re.
CorpJP III p. 581 (a. 1520) : cervisiam ... domi... per mensuras p-ent sub amissione eiusdem cervisiae.
p. sq. super :
BreslUB p. 93 (a. 1318) : duodecim marcis paratis super hoc p-tis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)