General
Full Entry
More

PROPELLO

Grammar
  • Formspropello
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -puli, -pulsum
  • Part of Speechverb
Meaning Outline
  • I. propr.+ aliquem aliquid depellere, propulsare, foras pellere, dispellere.
  • II. transl. tollere, delere, reicere, repellere, propulsare.
  • III. + ut compellere, impellere.
  • IV.
    • 1. irrumpere, prorumpere
    • 2. part.+ propulsus perculsi:

Pełne hasło

PROPELLO -ere, -puli, -pulsum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • A.
[3. pl. impf. act. propellabant:
MPH II p. 902 (a. 1410) : ex vertice utriusque monticuli per pedes equorum confracta ligna ad ipsum de alto propellabant.
3. sg. perf. act. propellavit: DŁUG. in
MPH VI p. 626 : Turcos de regno longe propellavit.
3. pl. ind. perf. act. propulserunt:
CodEp I 2, p. 234 (a. 1466) : tenutarii ... interceptores ex castro propulserunt.
gerundivum propellandus:
Tom. XII p. 402 (a. 1530) : venit ad propellandum hostem ... de finibus regni.
]
I. propr. (et in imagine) aliquem et aliquid odpędzać, wypędzać, wyganiać, odganiać; depellere, propulsare, foras pellere, dispellere. Glossa Pol.
AGZ XIV p. 276 (a. 1448) : superequitavit violenter ... super hereditatem eius ... et ibidem homines sibi p-lit, alias «roszegnal».
Praec.
pecora zaganiać do swojej obory bydło zajęte w szkodzie; pecus alienum in campo suo deprehensum in stabulum suum agere
TPaw VII p. 238 (a. 1421) : isti viderunt, quando equos suos p-lit (cf. ib. infra rotha testium: «jakom to vidzeli esz ... zayanl ... kone gwałtem»).
AGZ XIV p. 277 (a. 1448) : duos porcos ... p-lit, vulgariter «zayal».
Ib. XIII p. 507 (a. 1462) : fecisti p-re alias «zayancz» septem peccora cornuta de campo.
Cf. PELLO sqq.
Constr.
a. abs. b. sq. dat.
AGZ XVII p. 7 (a. 1469) : quiete vivere debent nec homines unus alteri p-re.
c. sq. abl. d. sq. ab. e. sq. ad:
*PommUrk VI p. 368 (a. 1286) : neque de ipso molendino aliqua animalia ad pascua p-entur.
JusPol p. 100 (saec. XIV med.) : pignora recepta ad curiam castellani ... p-re.
Ita saepius. f. sq. cum :
WilkPozn p. 9 (ante a. 1462) : ammittit suum ius civile et cum sex obulis de civitate p-atur.
DŁUG. Hist. I p. 244 (= I p. 312 ed.nov.) : dummodo reginam cum infante ... p-rent.
Ita saepius. g. sq. de. h. sq. ex. i. sq. extra. k. sq. in c. acc. l. sq. in c. abl. m. sq. versus :
AKapSąd III p. 340 (a. 1521) : pecora ... versus Slesiam p-ndo.
II. transl. usuwać, niszczyć, odpierać; tollere, delere, reicere, repellere, propulsare.
Iuncturae selectae
propellere fraudes pravitatis diabolicae ( PommUrk II p. 183, a. 1267 et saepius), impetum turbaminis guerrarum ( CIOŁ. Lib. II p. 147 ) , iniurias sive violentias ( StSyn III p. 54 ) , scrupulositatis dubiositatem ( AGZ II p. 42, a. 1399), cett.
N. locut.
aliqua re propulsa wyjąwszy, wykluczywszy coś; i.q. procul pulsa. i. sublata, exclusa
KodKKr I p. 84 (a. 1381) : p-sa qualibet desidia uel ne gligencia ... vicarij ... missam ... cantare tenebuntur.
DokRad p. 17 (a. 1387) : citatus parere debet et respondere omni contradictione p-sa.
Cf. supra 235, 31 sq. et 1229, 39 et infra 1310,37.
III. skłaniać, zmuszać; compellere, impellere. Occ. constr. sq. enunt. fin. c. ut :
Ztschr. LX p. 167 ( saec. XIV) : quatenus ... meam contoralem discrecione canonica p-atis, ut relicto ... viro secundo ... revertatur.
IV. singularia
1. intrans. wpadać; irrumpere, prorumpere
KADŁUB.(Pl) p. 167 : cetus ... proprio impetu cum fluctibus in arentia sabula p-it.
2. part. perf. propulsus confunditur c. voce perculsi:
KomKadł p. 384 : totus diriguit ille clientulus tanta rerum p-sus maiestate.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)