General
Full Entry
More

PRAESTO-2

Grammar
  • Formspraesto, presto, praestitum, praestita,
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -are, -stiti, stitum s. -scitum -i -ae
  • Part of Speechnoun
  • Genderneutrefeminine
Meaning Outline
  • I.
    • 1. suppeditare, afferre.
    • 2. + a. de b. pro (per)solvere. pretium solvere
    • 3. reddendum dare, mutuare, commodare alicui
  • II.
    • A.
      • 1. conferre, praebere.
        • a. se offerre
        • b. + servituti se dedere
      • 2. admittere, permittere.
      • 3. manifestum reddere, prodere, ostendere,
        • a. iur.
        • b. gram.
      • 4. + alicui favere, prodesse.
    • B.
      • 1. impendere, implere, exercere.
      • 2. + patrocinium (contra aliquem profectum securitatem sessionem residentiae in se suscipere, promittere,
      • 3. efficere, perficere.
    • C. iur.
      • 1. demonstrare (coram iudice)
      • 2. + ius iurandum (iuramentum) iurare.
        • a.
        • b. + contra (erga) aliquem
      • 3. + fidem sibi inter se convenire, pacisci
  • III. + zastać) praesentem deprehendere furtum deprehendere
  • IV.
    • 1. + praestituendi
    • 2. + praesentandi:

Pełne hasło

2. PRAESTO s. PRESTO, -are, -stiti, stitum s. -scitum
  • F.
  • Th.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • K.
[formae perf. a stirpe praes. (cf. Th. X 2, 913, 46 sqq.) 2. ind. perf. act. praestasti, cf. infra 1049,18 3. ind. perf. act. praestavit:
PomnLw I p. 80 (a. 1387) : iuxta iuris exigenciam iuramenta prestavit.
TPaw III p. 159 (a. 1390) : Diuissius ... iuramentum prestauit erga Johannem.
Cf. etiam infra 1049,11 et passim, v.gr. KsgPrzem I p. 67 (a. 1416), OrtWp p. 60 (saec. XV), KsgLub p. 60 (a. 1452), ARect I p. 112 (a. 1476), AGZ XVIII p. 535 (a. 1499) . 3. pl. ind. perf. act. praestaverunt:
KsgGrWp I p. 58 (a. 1388) : iuramenta prestaverunt.
StPPP VII p. 287 (a. 1402) : qui ... prestauerunt iuramentum.
Cf. infra 1048,46.
Item
KodKrak p. 232 (a. 1457), AGZ XV p. 83 (a. 1467), ZabDziej II p. 543 (a. 1489). 3. ind. fut. II act. praestaverit:
CracArt I p. 43 (a. 1407) : postquam ... iuramenta post Pascha prestaverit.
Cf. etiam infra 1049,8 1. pl. ind. fut. II praestaverimus :
LhnUrk II p. 595 (a. 1453) : ubi regno omagium prestaverimus.
3. pl. ind. fut. II act. praestaverint:
Tom. XVII p. 404 (a. 1535) : quandocumque ... vires et occasio prestaverint.
inf. perf. act. praestasse:
AGZ XV p. 447 (a. 1465) : se ... pro eadem ecclesia iuramentum ... prestasse.
part. perf. praestatus, cf. infra 1049,16 et 17 et
ARect I p. 201 (a. 1483) : in defectu dacionis prestati ... arcus.
part. fut. act. praestaturus:
*CodEp III p. 575 (a. 1451) : favorem te michi prestaturum polliceris.
MatPis II p. 13 (a. 1563) : quaeque servitia adhuc praestat et deinceps praestaturus est.
1. pl. ind. perf. act. prestimus?
KodLit p. 153 (a. 1412) : iuramentum ... sibi fecimus et prestimus (nisi haplographiae mendum subest ).
inf. perf. act. sensu pass.
ARect I p. 198 (a. 1483) : confessus est sibi per ... actorem seruicia prestitisse.
Item part. praes. loco gerundivi
Tom. VII p. 222 (a. 1525) : exhibere se dignabitur tractabilem ad facienda et prestantia aliqua ... domino magistro.]
I.
1. dostarczać, dostawiać; suppeditare, afferre.
N.
aliquem i.q. adducere
CodVit p. 313 (a. 1415) : caucio ad p-ndum captivos termino et loco deputato.
ŁASKI ComPriv fol. 35b : fugiens coram ... episcopo Cracouiensi ... p-bitur.
Cf. Th. X 2, 916, 63.
2. płacić; (per)solvere. Accedit constr. a. sq. de :
KodWp II p. 217 (a. 1303) : de quolibet manso ... tres solidos ... solvent et p-bunt.
b. sq. pro :
KodWp III p. 534 (a. 1383) : nullam penitus pro dominio solucionem p-bit.
Ztschr. VIII p. 970 (a. 1378) : muratores ... debent ecclesiam tegere ... pro quo predictis XXX marce p-buntur.
Occ. opłacać, pokrywać koszty; pretium solvere
ARect II p. 170 (a. 1550) : occasione ... vulneris ... in caput inflicti medelaeque ad octo florenos p-te.
ArPrawn VII p. 20 (a. 1566) : damnum et expensa p-bunt.
Ib. p. 36 (a. 1566) : qui vllum damnum dederit, duplione illud p-bit.
Ita saepius.
3. pożyczać komuś; reddendum dare, mutuare, commodare alicui
StPPP I p. 37 (saec. XIV med.) : Iudei super literas pecunias p-re non debent, sed super pignus poterint mutuare.
TPaw IV p. 105 (a. 1403) : Matis non p-vit nullam rem ... Floriano.
ArPrawn V p. 170 (saec. XV) : Iudeus nulli Cristiano pecunias suas super litteras obligatorias p-et aut mutuet.
Ita saepius. Cf. Th. X 2, 924,37 sqq. Additur in mutuum ( ZabDziej II p. 386, a. 1487 ; ConcPol III p. 98, a. 1519) .
Locut.
ad praestandum na kredyt; pecunia non praesente, in diem solvendo
KodWp II p. 594 (a. 1347) : ludus taxillorum pro parata pecunia exerceatur, ut non ludant ad p-ndum.
Ita saepius (praec. de taxillorum lusoribus, cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II p. 604). Glossa Pol.
AGZ XIX p. 78 (a. 1489) : tenebitur dare cerevisiam ad p-ndum alias «na karb» ad summam duarum marcarum.
Cf. 2. PRAESTANTIA PRAESTATIO I 2, PRAESTITA I, PRAESTITUM.
Part. perf. loco
subst. praestitum,, -i n. et praestita,, -ae f. , cf. s. v .v.
II.
A.
1. udzielać, użyczać, okazywać; conferre, praebere.
N. locut.
augmentum (i. augere DŁUG. Op. p. 424 ), creditum (i. credere: id. Hist. III p. 179 = V p. 198 ed. nov. ;simili sensu fidem: CodEp I 2, p. 52, a. 1418 et saepius; cf. tamen sensu diverso infra 1048,28 et 24 et 1048,47), ducatum (i. ducere, e Vlg. Matth. 15, 14 PEREGR. fol. A IIIa et saepius;
N. de
via, cf. sq.), effectum (i. efficere SSrSil VII p. 104, a. 1465) , expeditionem (i. expedire DŁUG. Hist. II p. 96 = III p. 110 ed.nov.) , rebellionem (i. rebellare: ib. V p. 385 ), restitutionem (i. restituere: ib. III p. 573 ), satietatem (i. satiare: ib. p. 146 = V p. 164 ed.nov.).
Item in imagine
aurem alicui (i. exaudire), locum misericordiae ( HistTart p. 95) , manus pacis et concordiae ( PommUrk II p. 14, a. 1254).
N. refl. (et mediopass.)
a. nadarzać się; se offerre (de occasione sim. saec. XVI).
b. servituti oddać się w niewolę; se dedere
KomKadł p. 479 : qui inimici se seruituti ... Casimiri p-erant.
2. dopuszczać, zezwalać; admittere, permittere.
3. okazywać,wykazywać; manifestum reddere, prodere, ostendere, v. gr. cor mite ( CantMAe I nr. 42, v. 7a, saec. XV in.).
N. locut.
fidem być wiarygodnym; fide dignum esse
CracArt II p. 591 (a. 1546) : homines graves fidemque p-ntes.
Additur
de (ex) se, v. gr. fortissimum agonem ( DŁUG. Op. p. 70 ) , scandala ( KodWp VIII p. 255, a. 1423 ; cf. CIOŁ. Lib. II p. 221 ) , summa omnia ( DŁUG. Op. p. 25 ) , testimonium ( Dogiel IV p. 249, a. 1526). Refl. sq. dupl. acc. , v. gr. se amabilem (alicui: DŁUG. Op. p. 14 ) , se diligentem et fidelem (in officio: StPPP VII p. 565, a. 1501) , se dignum (primatu: IANIC. p. 287 ) , se favorabilem (bonis artibus: HUSSOW. p. 6 ).
Praec.
a. iur. ,cf. infra C 1.
b. gram.
MassaGr v. 120 : summus vel medius gradus addat quem positiuus, casum p-bit.
4. intrans. alicui pomagać, sprzyjać; favere, prodesse.
N. locut.
Deo (Domino) praestante (( *CodSil(M) I p. 79, a. 1150 ; *KodKKr I p. 6, a. 1186 ;et saepius, praec. in litteris papalibus).
B.
1. spełniać,wypełniać, świadczyć; impendere, implere, exercere.
2. zapewniać, obiecywać; in se suscipere, promittere, v. gr. patrocinium (contra aliquem : DyplMog p. 10, a. 1231) , profectum ( DŁUG. Hist. I p. 96 = I p. 155 ed.nov.), securitatem ( id. LibBen I p. 430 et saepius), sessionem residentiae ( KsgGrWp II p. 331, a. 1400) , transitus et accessus (tutos salubresque, syn. procurare: PP II p. 158, a. 1453), cett.
3. czynić, sprawiać, powodować; efficere, perficere.
Praec. in malam partem, v. gr.
damnum (syn. facere: KodWp III p. 429, a. 1374) , detrimentum ( MARTIN. OP. Marg. fol. f 3b et saepius), fastidia (ad aurem: IO. VISL. p. 189, v. 111 ), impedimentum ( PommUrk IV p. 309, a. 1308) , necem ( SSrSil VII p. 17, a. 1457) , violationes, depraedationes (syn. facere, inferre, perpetrare: Lites III p. 160, a. 1414) ; item med. nauseam ( THOM. Med. p. 432 ) .
N. sq. dupl. acc.,v. gr.
aliquem securum, salvum sim. (saec. XVI).
C. iur.
1. wykazywać, przedstawiać, dowodzić (przed sądem); demonstrare (coram iudice), v. gr. deductionem nobilitatis ( RHer III p. 211, a. 1537) , (ex)purgationem criminis( AConst p. 7, a. 1233 et saepius).
N.
culpam seu dolum sc. abesse KADŁUB.(Pl) p. 85 et 136, cf. Th. X 2, 925, 55 sqq.
2. ius iurandum (iuramentum) składać przysięgę; iurare. Cf. et Th. X 2, 919, 67 sqq.
Item
iuramento (iurando ):
StPPP VIII p. 406 (a. 1397) : non conparuit iuramento ad p-ndum pro XXX marcis.
OrtWp p. 9 (a. 1450) : actor est propinquior suum debitum juramento p-re.
AKapSąd III p. 215 (a. 1530) : quod ... false iurando p-it periuriumque commisit.
Accedit constr.
a. de (pro, super) aliqua re ( KodWp I p. 88, a. 1218 ; StPPP VIII p. 32, a. 1381 ; AKapSąd ΙII p. 133, a. 1509, cf. et saepius)
b. contra (erga) aliquem ( TPaw III p. 159, a. 1390 ;
StPPP VIII p. 32, a. 1381). c. quia:
AGZ XIX p. 335 (a. 1463) : quia ... vere infirmabatur, p-bunt iuramento.
Simili sensu
fidem (corporalem: KodMaz(K) p. 193, a. 1218 ; PommUrk III p. 72, a. 1289 ;; in ratum : PommUrk III p. 20, a. 1287) , sacramentum iure iurando ( StCrac p. 3, a. 1328) , tenorem iuramenti (in vulgari : DŁUG. Hist. III p. 224 = V p. 245 ed. nov.) ; etiam praestare nude positum
RotPyzdr p. 371 (a. 1427) : Woyslaus ... habet p-re in haec (ed. hoc) verba contra nobilem Thomislaum.
CracArt suppl. II p. 22 (a. 1433) : qui ... statim in manibus domini tactis sacrosanctis evangeliis hoc ipsum p-it, quia etc.
ArSang V p. 144 (a. 1522) : Andreas ... ad imaginem Crucifixi p-it sic.
Ita saepius. Praeterea cautionem fideiussoriam (quia: PP VI p. 89, a. 1434 ; AKapSąd IIΙ p. 263, a. 1499, cf. Th. X 2, 919, 64 sq. ), homagium ( IurMas I p. 10, a. 1351 et saepius).
3. fidem sibi ugodzić się; inter se convenire, pacisci
Ztschr. IV p. 119 (saec. XV) : Smyliczky ... quendam Martinum ... combussit et p-verunt sibi fidem in aliquot florenis.
Constr. ad I - II:
a. sq. dat. b. sq. ad. c. sq. coram, cf. d. sq. circa :
KodKKr I p. 46 (a. 1253) : nullum ex ea aliud servicium p-ns, nisi circa molendinum.
e. sq. contra, cf. supra 1047,44 et saepius. f. sq. de, cf. g. sq. erga, cf. h. sq. ex :
DŁUG. LibBen I p. 198 : de siligine ex curia ... p-nda.
Cf. etiam i. sq. in c. acc. , cf. k. sq. in c. abl. l. sq. pro, cf. et saepius. m. sq. super c. acc. , cf. et saepius. n. sq. super c. abl. , cf. o. sq. quod. p. sq. quia, cf. et saepius. q. sq. ut.
III. (cf. Pol. zastać) zastać, znaleźć; praesentem deprehendere
KodWp X p. 331 (a. 1443) : si aliquis ex fratribus aliquem hominem «gyeszlarza» dictum p-verit ... in uno miliari a civitate Gnesnensi.
StPPP II p. 695 (a. 1464) : cum venerat ad suscipiendam intromissionem, procuratorem ... Johannis non p-vit domi.
AGZ XVII p. 453 (a. 1500) : homo meus ipsum p-it furantem sibi ligna et ... ipse fur aufugit.
Ita saepius. Praec. znaleźć (u kogoś) rzecz ukradzioną; furtum deprehendere
AGZ XIV p. 149 (a. 1444) : statuere ... evictorem ... pro equo p-ato alias «zastanego».
Ib. p. 157 : ad statuendum evictorem ... pro equo p-ato alias «zastanego».
Ib. p. 168 (a. 1445) : tu p-asti alias «zastalesz» equm aput Mathiam sartorem.
Ib. XV p. 375 (a. 1499) : kmetho ... equum p-erat, qui equus ei est furatus, quem equum p-erat in Leopoli aput ... Nicolaum mercatorem.
IV. fungitur vice verbi
1. praestituendi wyznaczyć
AGZ XV p. 45 (a. 1466) : ministerialis ... fuit datus ... Dobeslao ... ad terminum p-ndum alias «na rok danye».
KodUJ II p. 266 (a. 1469) : tu ... non misisti aquam ... quod facere debuisti ad terminum iam p-tum (nisi leg. praeteritum).
Tom. II p. 123 (a. 1512) : conventum generalem jam indiximus et magistro diem Piotrkovie p-imus.
Ib. VIII p. 9 (a. 1526) : ad conventum generalem ... pro die festo s. Nicolai p-tum.
2. praesentandi:
MatPis I p. 33 (a. 1521) : ad ... praeposituram Vislicensem ... Bernardum Wapowski ... p-tum fuisse.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)